Procedura cywilna reguluje podpisanie sentencji wyroków i postanowień. Skoro jednak w mowie potocznej słowo „sentencja” odpowiada wyrokowi jako takiemu, jego użycie w prawie może nas nieraz zadziwiać. Przykład: art. 324 kpc nakazuje, by „sentencję wyroku” podpisał cały skład. Pytanie: czemu nie „sentencję sentencji?”.
Ostatnie prezydenckie weta (jest ich już łącznie 48) wskazują, że jest to proces nieodwracalny. A że w Belwederze pracuje 400 osób, możemy mieć tę liczbę na uwadze jako sumaryczny wynik kadencji.
Dotarł do mnie mail od Petrusa Suma: „Na żądanie prokuratora kierujący TK Bogdan Święczkowski dobrowolnie wydał potrzebne do prowadzenia postępowania materiały. Byłoby to zdumiewające, gdyby nie świadomość, że uniknął w ten sposób przeszukania pomieszczeń. Ciekawe, co takiego w nich ukrywa, że nie chciał do przeszukania dopuścić i stracił okazję do zademonstrowania swojej wielkości i niezłomności w służbie Prawa i Sprawiedliwości.”
PiS to również skrócona nazwa P/rezydenckiej I/nicjatywy S/enackiej. Ten niebezpieczny dla polskiej demokracji pomysł skupienia prawicy na jednej liście wyborczej ma niestety wiele szans na urzeczywistnienie. Pień jesiennego drzewa AD 2027 najpewniej zasłoni monstrualny brązowy liść.
Indosowanie, czyli przekazywanie weksla innej osobie, odbywa się na rozliczne sposoby. Poradnik Izabeli Heropolitańskiej wymienia rodzaje indosów: imienny, in blanco, na okaziciela, własnościowy, zastawniczy, poterminowy, pełnomocniczy, zwrotny. By nie było wątpliwości, indosy przybyły do nas przed wiekami nie z Indii, ale z Italii.
Spór nie ma swojego obrazu w katalogu Ripy, ale ma go konflikt. Widzimy „młodzieńca ze szpadą obnażoną”, jakby zamierzał „natrzeć z nią na jakiegoś wroga. Wokół siebie ma psa i kocicę”, „natury wzajem niepodobne i sprzeczne”. Przeciwnika nie widać, ale niezgoda wisi w powietrzu: pies warczy, kot zjeżony…
Adwokat Maksymilian Robespierre miał młodszego brata, Augustina (ur. 1763 r.), też adwokata. Urodzeni w tym samym mieście (Arras), w różnych latach (1758 r. i 1763 r.), zginęli jednego dnia, w tym samym roku (1794 r.)
Niektóre słowa języka esperanto, stworzonego przez naszego rodaka Ludwika Zamenhofa (1859-1917), miały oczywisty rodowód łaciński. To kilka przykładów: insulti / obrazić, ofendi / skrzywdzić, puni / karać. Jest też takie, które chyba wzięło się od zrobienia kogoś w trąbę: trompi / oszukać.
Imię Hioba nosi jedna z biblijnych ksiąg. W książce czeskiego teologa T. Halíka znalazłem odnoszące się do niej zdanie: „Jest to zapis sądowego sporu człowieka z Bogiem, sporu, który ma zaskakujący przebieg i szokujące, wieloznaczne, całkowicie niejasne zakończenie.”
Epilog „Sagi rodu Forsyte’ów” to, prócz wizyty Soamesa na rodzinnym cmentarzu, również odczytanie testamentu jego wuja, Tymoteusza. Asystujący urzędnik („widać było, że w tej chwili prawnik całkowicie zwyciężył człowieka”) głośno wyliczył, ile wyniosą odsetki od spadkowych sum za … sto lat.

§§§§§

Sztuki Bertolda Brechta w wielu przypadkach bazowały na przebiegu procesów. Ich bohaterami byli Sokrates, Galileusz i Lucullus. Także Marks. Również czarownice.
Ewangelia św. Marka (12,1-2) w przypowieści o nieuczciwych dzierżawcach wymienia wyraźnie przedmiot umowy – była to otoczona murem winnica z tłocznią i wieżą. Podaje też formę zapłaty – nie pieniądz, ale „część należna z plonów winnicy”. Nasz kodeks cywilny (art. 693 par.2) mówi o „ułamkowej części pożytków”.
Nowy cytat z „Cmentarza w Pradze”: „W miarę jak zdobywał ostrożne zaufanie szefa, stawało się dla niego jasne, że głównym zajęciem tegoż jest nie tyle to, co notariusz zazwyczaj robi, a więc poręczanie prawdziwości testamentów, darowizn, transakcji kupna-sprzedaży i innych umów, ile poświadczanie darowizn, transakcji kupna-sprzedaży, testamentów i umów, do których nigdy nie doszło.” Jak widać Simone, bohater książki Umberta Eco, był w pełni świadomy procederu rejenta Rebaudengo.
To cytat z książki Gordona Smitha „Życie polityczne w Europie Zachodniej”, wydanej w Anglii w 1972 r. (u nas w 1992 r.): „Śmiało można powiedzieć, że Trybunał Konstytucyjny w Niemczech Zachodnich jest dziś najpotężniejszą instytucją nadzoru sądowego w Europie Zachodniej.”. Śmiała poprawka współczesna: „Trybunał Konstytucyjny w Polsce jest dziś najsłabszą instytucją nadzoru sądowego w Unii Europejskiej”.
Esseńczycy – sekta znana z papirusów znalezionych nad Morzem Martwym – w sprawach wagi najwyższej zdawali się na orzeczenie sądu składającego się ze … stu sędziów. Poprawiam: źródła podają, że co najmniej stu.
Na dworach średniowiecznych królestw hinduskich ważną rolę odgrywał pradwiwaka – urzędnik pełniący funkcję głównego sędziego i doradcy prawnego.
Cuchthaus to wedle Brücknera staropolskie nazwanie więzienia, wzięte z niemczyzny (Zuchthaus). Haus wiadomo, ale co znaczy Zucht? Nie wiem, ale nie pasuję. Patrzę do słownika. Pasuje: rygor, karność.
Jednym z kontrkandydatów Tomasza Buddenbrooka w wyborach do senatu był Herman Hagenstrőm, który miał brata, z zawodu prawnika (der Rechtsgelehrte) nazwanego w książce „pięknoduchem i miłośnikiem sztuki (kunstliebender und schőngeistiger Bruder).
I na zakończenie anegdota z dawnej Arabii z kontekstem, jak zawsze, obyczajowo-prawnym. Rabuś obszedł mieszkanie biedaków, nic nie znalazł, już się zbiera, gdy słyszy polecenie gospodarza domu: „Kiedy będziesz wychodził, zamknij drzwi.” Złodziej na to: „Czy za to, że tak dużo wziąłem z twojego domu, każesz mi służyć?”. Obruszenie zamiast skruchy.

Marian Sworzeń

prawnik, pisarz, członek PEN Clubu, autor niedawno wydanej książki „Nie odeszli. Eseje o niewygasłej obecności”

Ilustracja: Konflikt, z Cesare Ripa, Ikonologia, przekł. Ireneusz Kania, wyd. Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS, Kraków 2002, wyd. II