UCHWAŁA nr 01/2026
KOMITETU NAUK PRAWNYCH POLSKIEJ AKADEMII NAUK
z dnia 24 października 2026 r.
w sprawie kryzysu Trybunału Konstytucyjnego
Komitet Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk wyraża zaniepokojenie pogłębiającym się kryzysem wokół Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał nie może prawidłowo wykonywać swoich ustrojowych funkcji, dopóki trwa spór o jego skład, sędziowie wybrani przez Sejm nie są dopuszczani do orzekania, a zasady wykonywania jego kompetencji nie są powszechnie uznawane.
Komitet zwraca uwagę na uchwałę Walnego Zebrania Polskiego Towarzystwa Prawa Konstytucyjnego z dnia 18 września 2026 r., w której wskazano na konieczność przezwyciężenia kryzysu Trybunału Konstytucyjnego, wykonania wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz dopuszczenia do orzekania sędziów Trybunału wybranych zgodnie z Konstytucją. Realizację tego ostatniego postulatu w praktyce blokuje spór polityczny dotyczący odbierania przez Prezydenta RP ślubowania od sędziów Trybunału wybranych przez Sejm, który z prawnego punktu widzenia trudno uzasadnić.
Kluczowe znaczenie dla oceny tego sporu ma najnowsza opinia Europejskiej Komisji na rzecz Demokracji przez Prawo (Komisji Weneckiej) z dnia 13 października 2026 r., CDL-AD(2026)031, w której jednoznacznie wskazano, że Prezydent RP ma obowiązek niezwłocznie przyjąć ślubowanie od osoby wybranej przez Sejm na sędziego Trybunału Konstytucyjnego i nie przysługuje mu w tym zakresie żadna swoboda. Komisja Wenecka podkreśliła również, że Prezydent RP nie jest uprawniony do kontroli legalności wyboru dokonanego przez Sejm ani do badania, czy wybrana osoba spełnia kryteria ustawowe, a ewentualne wątpliwości w tym zakresie mogą być rozstrzygane wyłącznie przez właściwe organy, w trybie przewidzianym w Konstytucji i ustawach.
Komitet podziela pogląd Komisji Weneckiej, że ślubowanie nie ma charakteru konstytutywnego dla nabycia statusu sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Odmowa przyjęcia ślubowania lub nieuzasadniona zwłoka w tym zakresie nie mogą prowadzić do faktycznego zablokowania skutków wyboru dokonanego przez Sejm. W takich wyjątkowych okolicznościach ślubowanie złożone zgodnie z ustawową rotą, w sposób należycie potwierdzony, skierowane do Prezydenta i mu przekazane, powinno być uznane za skuteczne, a osoba, która je złożyła, powinna zostać dopuszczona do orzekania.
Komitet Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk apeluje, aby wszystkie organy władzy publicznej bezwzględnie respektowały konstytucyjną kompetencję Sejmu do wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego, zapewniły niezwłoczne dopuszczenie do orzekania sędziów Trybunału skutecznie wybranych przez Sejm, którzy złożyli ślubowanie, oraz powstrzymały się od działań pogłębiających kryzys Trybunału.
Komitet Nauk Prawnych PAN apeluje, aby wszystkie organy władzy publicznej bezwzględnie respektowały konstytucyjną kompetencję Sejmu do wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego.
