Środek zaskarżenia (zażalenie, skarga, sprzeciw, apelacja) ‒ w przypadku jego wniesienia ‒ czyni, że proces ulega zatrzymaniu. Czasem w środku postępowania, nieraz nawet na początku.

Rzecznik Praw Obywatelskich na pytanie o dublerów w Trybunale Konstytucyjnym: „W świetle prawa oni już zostali usunięci – uchwałą Sejmu z 2024 r. To, że uczestniczą w orzekaniu, jest kwestią ze sfery faktów, a nie prawa.” („Business Insider” z 29.9.2025 r.). Komentarz: Doceniając stanowisko RPO, nie można zapomnieć o łacińskiej zasadzie „Daj mi fakty, a wskażę ci prawo”. Fakty przemawiają za bezprawiem.

Odmowy dobrowolnego stawiennictwa przed komisją sejmową w wykonaniu eks-ministra Zbigniewa Z. (lat 55) to odwrotność zachowania Kafkowskiego Józefa K. (lat 30), który po pierwszym wezwaniu natychmiast podążył do sądu. Wniosek: młodość jest strachliwa.

Destrukcja w działaniu: psuć swoje i nieswoje. Obrońcy pisowskiego urzędnika w Londynie sprzeciwiają się jego ekstradycji, bo… w Polsce może trafić na nielegalnych neo-sędziów. Harce byłego harcmistrza.

Eufemizm? Nie, raczej urzędnicze chamstwo. Szef Kancelarii Prezydenta, p. Bogucki nazwał milionowe wjazdy Ukraińców do Polski ‒ turystyką.

Kodeks cywilny, definiując umowę przechowania (art. 835), każe rzecz oddać w stanie niepogorszonym. Obrazuje to „Ikonologia” Ripy, pokazując nam „niewiastę ubraną w szatę złocistą, w wieńcu oliwnym na głowie”. W opisie czytamy, że „złoto i oliwka oznacza konserwację, oliwa bowiem chroni ciała przed rozkładem, złoto natomiast z trudem poddaje się zepsuciu.”

Zaczyna się „Kupiec wenecki” Szekspira całkiem niewinnie. Bassanio jest w potrzebie, więc jego przyjaciel, Antonio rzecze tak: „Szukajmy tylko, gdzie gotowy pieniądz,/ a ja pożyczki znajdę już sposoby/ na mą rękojmię lub dla mej osoby.” Gdybyż obaj wiedzieli, co będzie potem?! Ciąg dalszy za tydzień.

Anonimowe dzieło z początku XVI wieku, „Listy ciemnych mężów” wielokrotnie dworuje sobie z poetów i prawników. Gani ich za „złe obyczaje”, grozi napuszczeniem na nich „diablicy”. Raz nawet pisze o „maniakach, mianowicie poetach i prawem płynnych jurystach.” Te ostatnie słowa odczytałem współcześnie jako: zanurzonych po uszy w prawie.

Sprawa o rozwód (ang. divorce) w prawie brytyjskim ma ‒ jak każda sprawa cywilna ‒ dwie strony. Są nimi petitioner i respondent, czyli powód (-ka) i pozwany (-a).

Karny post, dokładniej zaś „post ‒ szantaż”, jest opisany w biografii Gandhiego. Polega na tym, że doprowadzony do ostateczności wierzyciel, gotowy na śmierć głodową, siada przed drzwiami dłużnika i rozpoczyna post. Dłużnik, w razie jego zgonu, zostaje mordercą z wszelkimi tego konsekwencjami.

Artykuł IV Konstytucji 3 Maja nosi tytuł „Chłopi Włościanie”. Mowa w nim m. in. o „jakichbykolwiek swobodach, nadaniach i umowach” dziedziców z włościanami, które to akty „pod opiekę prawa i Rządu Krajowego” zostają przyjęte. Jest tam też nakaz, by miały charakter trwały, wiążąc następców i nabywców.

Ripuj w dawnym prawie żydowskim oznaczało wydatki na leczenie jako część odszkodowania za uszkodzenie ciała.

Życiorys legendy amerykańskiej adwokatury, Clarenceʼa Darrowa pióra Oliviera Stone otwiera motto ze słowami bohatera: „Mogę nienawidzić grzechu, ale nigdy grzesznika”.

Ekranizację powieści Sołżenicyna „Krąg pierwszy” pokazała niedawno TVP Historia. O tym, że reżyserem filmu był Aleksander Ford („Krzyżacy”) nie miałem pojęcia, ale książkę znałem. Jeden z jej bohaterów, generał Makarygin, „kandydat praw”, miał sporą bibliotekę, lecz uznawał jedynie lekturę kryminałów. Jakie tytuły wybierał ów sowiecki doktor prawa, nie wiadomo.

Nieraz piszę o żmudnej procedurze tworzenia składu ławniczego w USA. To kolejny przykład: „Była siódma wieczorem w piątek, a omawiano dopiero kandydata numer pięćdziesiąt sześć, co oznaczało, że pozostało ich jeszcze niemal stu czterdziestu” (John Grisham, „Ława przysięgłych”, Warszawa 2008, tłum. A. Leszczyński).

Interesowności swej wcale nie skrywał ‒ mowa o giermku don Kichota. Sanczo nieustannie liczył na władanie wyspą, ale też mówił otwarcie, że nie wyklucza oddania jej w dzierżawę i pobierania czynszu.

Abisyńska starożytna mądrość: „Milczenie jest mową” pasuje do łacińskiej: „Qui tacet, consentire videtur”. Ta ostatnia paremia każe uznawać ciszę za przejaw zgody.

prawnik, pisarz, członek PEN Clubu, autor książek „Dezyderata. Dzieje utworu, który stał się legendą”, „Opis krainy Gog” i „Czarna ikona – Biełomor”