Monitor Konstytucyjny od kilku lat asystuje staraniom aktywnych przedstawicieli środowiska osób represjonowanych i działaczy opozycji antykomunistycznej o nowelizację dotyczącej ich ustawy. Publikowaliśmy materiały własne i dokumenty oraz apele adresowane przez nich do najwyższych władz naszego, wspólnego przecież państwa. Apele sygnowane były przez osoby dziś identyfikowane z odmiennymi, rywalizującymi frakcjami politycznymi, ale przecież mające wspólną przeszłość – walki z komunistyczną opresją. Ich szeregi nieubłaganie topnieją. Zanim więc czas dokończy dzieła, władza polityczna niech się zakrzątnie i zadba o nich. Spełniając to, o czym raz jeszcze pisze Jarosław Maciej Goliszewski, (wraz z Leszkiem Stallem i Grzegorzem Kostrzewą-Zorbasem), starających się od kilku lat przekonać posłów i senatorów do konieczności nowelizacji ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.
Publikujemy w całości, choć bez załączników, jego list do Marszałek Małgorzaty Kidawy-Błońskiej i senatorów RP. Tytuł – od Redakcji.
Pani Małgorzata Kidawa-Błońska
Marszałek Senatu RP
Panie i Panowie Senatorowie RP
Szanowna Pani Marszałek!
Szanowne Panie i Szanowni Panowie Senatorowie!
Najbliższe 39. posiedzenie Senatu XI kadencji w dn. 30-31 lipca 2025 r. ma w porządku obrad w pkt. 29 przewidziane drugie czytanie projektu ustawy o zmianie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (druk nr 316 i 316S).
Podczas tego drugiego czytania senatorowie mogą zgłaszać wnioski, w tym wnioski o wprowadzenie poprawek do projektu ustawy i czynić to bez ograniczeń.
Mogą więc zgłosić, jako poprawki wszystkie elementy 2. środowiskowego projektu nowelizacji przedstawionego przy Apelu 258 z 25 czerwca 2021 r.
Mogą również zastosować Art. 69 z Regulaminu Senatu RP o tzw. szybkiej ścieżce legislacyjnej.
Na takie wreszcie skuteczne postępowanie liczymy i apelujemy o nie w odniesieniu do naszego 2. środowiskowego projektu nowelizacji.
Zakładamy również, że od czasu naszego spotkania z Panią Marszałek 12 września 2024 r., pojawiła się wreszcie opinia p. min. Macieja Berka, zgodnie z poczynioną wtedy deklaracją, że byłaby ona przydatna do uruchomienia procesu legislacyjnego. Komplet materiałów niezbędnych do oceny naszego projektu, wówczas dostarczyliśmy.
Taka sytuacja z Art. 69 już miała miejsce, właśnie w przypadku tego samego naszego przedłożenia podczas 34. posiedzenia Senatu RP w dniach 14-16 grudnia 2021 r., kiedy przy okazji prac w pkt. 17 nad rządowym projektem ustawy o jednorazowym świadczeniu pieniężnym dla działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych (druk nr 575Z) (str. 265-266 stenogramu), dostrzeżono potrzebę zmian wykraczających poza materię ustawy zmieniającej i sięgnięto po tzw. szybką ścieżkę legislacyjną.
W pkt. 28 tego samego posiedzenia (strony 272-273 stenogramu) miało więc miejsce drugie czytanie projektu ustawy o zmianie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych oraz ustawy o orderach i odznaczeniach (druk nr 595) – projektu skonstruowanego na bazie naszego 2. projektu środowiskowego nowelizacji. Następnie przystąpiono do jego trzeciego czytania i głosowania (nr 126 https://www.senat.gov.pl/sklad/senatorowie/szczegoly-glosowania,462,126,10.html, https://www.senat.gov.pl/prace/posiedzenia/przebieg,567,3,glosowania.html).
Ten senacki projekt (druk nr 595) został skierowany bezzwłocznie do Sejmu, gdzie niestety na zawsze utknął w sejmowej zamrażarce do końca minionej kadencji.
Wśród adresatów niniejszego maila są Panie i Panowie Senatorowie, m.in. ci, którzy 16 grudnia 2021 r. głosowali (zał. 7) za tym projektem ustawy o zmianie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych oraz ustawy o orderach i odznaczeniach (druk nr 595) i wierzymy, że i teraz Państwo zachowacie się konsekwentnie i z empatią w odpowiedzi na nasze ponowione starania w tej samej sprawie (https://www.senat.gov.pl/prace/posiedzenia/glosowanie-drukuj,11412.html).
W tym samym czasie, bo 13 grudnia 2021 r. grupa posłów z Klubu KO pod przewodnictwem p. pos. Joanny Frydrych zgłosiła swój poselski projekt w pełni tożsamy z naszym 2. projektem środowiskowym nowelizacji. Ten poselski projekt zebrał praktycznie same pozytywne opinie (zał. 3) od ważnych podmiotów zapytanych zgodnie z Regulaminem Sejmu przez Kancelarię Sejmu, co było i jest znakomitą rekomendacją dla naszego przedłożenia. Również nad nim Sejm nie podjął prac legislacyjnych, odrzucając samą możliwość ich rozpoczęcia w czysto formalnym głosowaniu i to bez żadnej dyskusji 9 marca 2023 r.
A oba te projekty: senacki i sejmowy, w przypadku ich uchwalenia po wcześniejszym połączeniu w jeden na etapie prac sejmowych i podpisania przez Prezydenta RP mogły rozwiązać kilka zaległych spraw wobec naszego środowiska, którego działania w opozycji antykomunistycznej przyniosły Polsce po Przełomie 1989 roku prawdziwą niepodległość, wolność i demokrację (zał. 2).
Ich nie załatwienie niestety nadal kompromituje władze ustawodawcze i wykonawcze III RP, bądź co bądź członka UE.
Pragnę też podkreślić, że do tych obu parlamentarnych projektów, baza jakim był nasz 2. środowiskowy projekt, powstała w oparciu o nasze konsultacje w środowisku i wyważone rozeznanie jego najpilniejszych realnych problemów.
Nie możemy dłużej czekać. Starzejemy się, chorujemy i umieramy. Są więc już kolejne bieżące problemy do rozwiązania w związku z dwoma pierwszymi sytuacjami, którymi być może też będziemy my musieli się zająć wobec ich nie dostrzegania przez urzędników państwowych. Na przykład 14 lipca br. w szpitalu na oddziale kardiologii znalazł się w b. poważnym stanie Mirosław Chojecki, wielce zasłużony opozycjonista i Kawaler Orła Białego. Nadal w nim przebywa – właśnie wczoraj (27 bm.) go odwiedziłem. Jest bardzo schorowany i to jest kolejna jego hospitalizacja, a druga w tym roku. […]
Obawiamy się, że pewnego istotnego rozwiązania ustawowego dla niego i dla kilku innych osób będących w podobnej sytuacji obywateli 2. kategorii wobec uprzywilejowanych kandydatów do wysokich stanowisk urzędniczych, mogą nie doczekać z powodu niezrozumiałej opieszałości w podjęciu koniecznej legislacji. Również inne rozwiązanie z naszego projektu, jak to dotyczące odpowiedzialności zbiorowej stosowanych w ramach represji w czasach PRL, ominie osoby nią poszkodowane.
Przy tej okazji przypomnę tytułem rozwiania wątpliwości, tych Państwa, którzy nie pamiętają lub nie wiedzą, że już zdobyliśmy stosowne doświadczenie w zabieganiu o ważne sprawy dla naszego środowiska b. opozycjonistów i b. represjonowanych, doprowadzając do uchwalenia 30 marca 2021 r. przez Sejm RP nowelizacji likwidującej wieloletnią skandaliczną fikcję emerytalną wobec b. opozycjonistów i b. represjonowanych (Dz.U. z 29 kwietnia 2021 r. poz. 794 Art. 7 i 11–15 ) (zał. 1), według przedłożonego przez nas projektu. Stało się to w ślad za naszym Apelem 141 z 26 czerwca 2020 r.
Zresztą i ta nowelizacja również zaczęła się od szybkiej ścieżki nowelizacyjnej uruchomionej przez p. sen. Magdalenę Kochan na posiedzeniu Komisji Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej, któremu wtedy przewodniczyła przy okazji rozpatrywania rządowego projektu ustawy o świadczeniu wyrównawczym dla działaczy opozycji antykomunistycznej i osobach represjonowany z powodów politycznych. W następstwie tego działania komisji w trybie Art. 69 Regulaminu Senatu RP, 17 sierpnia 2020 r. Senat uchwalił projekt ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (druk nr 195). Sejm ją uchwalił 30 marca 2021 r., a Prezydent RP podpisał 20 kwietnia 2021 r. https://www.sws.org.pl/kalendarium/nowelizacja-ustawy-o-doa-podpisana.
Apel 141 (https://monitorkonstytucyjny.eu/archiwa/14708) i Apel 258 (https://monitorkonstytucyjny.eu/archiwa/18740) zostały podpisane przez b. opozycjonistów i represjonowanych, publicznie znanych i nieznanych, którzy zdarza się, że na co dzień deklarują konfrontacyjne wobec siebie postawy. Są więc te dwa akty wielkim sukcesem i powinny być przykładem dla polityków, że w takich istotnych sprawach powinni umieć wznieść się ponad polityczne podziały.
Oba projekty nowelizacji zaproponowane przy obu wspomnianych apelach, zostały profesjonalnie napisane w standardzie druku sejmowego/senackiego przez naszego kolegę-opozycjonistę dr. Grzegorza Kostrzewę-Zorbasa, kierownika Zakładu Prognoz i Studiów Strategicznych Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie – warto więc przeczytać, szczególnie jego biogram na końcu tej informacji https://www.wojsko-polskie.pl/wat/articles/aktualnosci-w/2021-04-233-ekspert-z-wat-wspoautorem-noweli-ustawy-o-dziaaczach-opozycji-antykomunistycznej/.
Na koniec ważna informacja.
W związku ze znacznym upływem czasu od 9 lipca 2021 r. i obecnym przeniesieniem punktów ciężkości w debatach w komisjach senackich wywołanej wystąpieniem Rzecznika Praw Obywatelskich z 10 października 2024 r, którego finałem jego starania, ma być w punkcie 29 najbliższego posiedzenia Senatu drugie czytanie projektu ustawy o zmianie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (dot. represji wobec nieletnich), ale również po naszych ostatnich rozmowach z posłami i senatorami obecnej rządzącej koalicji, zdecydowaliśmy się na aktualizację naszego 2. środowiskowego projektu, którą to wersję teraz oznaczamy datą 21 lipca 2025 r. (zał. 4), podobnie jak jego streszczenie (zał. 5). Dokonał tego autor projektu dr Grzegorz Kostrzewa-Zorbas.
Podkreślam tu z cała odpowiedzialnością, że wszystkie wcześniej proponowane przez nas rozwiązania w pierwotnym projekcie, w tej jego zaktualizowanej wersji zostały zachowane. Uległa niedużej korekcie ich kolejność z uwagi na nowe rozłożenie akcentów preferowane przez parlamentarzystów w tych debatach w senackich komisjach i w ich rozmowach z nami.
Jeszcze dodam, że nasz 2. środowiskowy projekt nowelizacji przy Apelu 258 cieszy się pełnym poparciem Rzecznika Praw Obywatelskich, który w swoim piśmie do Przewodniczącej senackiej Komisji RPSiS z 12.05.2025 r. (zał. 6), dał temu wyraz, jednocześnie sugerując podjęcie działania legislacyjnego przy okazji prac nad projektem ustawy o zmianie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (druk nr 316 i 316S). Z przykrością należy stwierdzić, że to wystąpienie RPO, jak na razie przeszło bez echa w Senacie RP.
Art. 69 Regulamin Senatu RP podsuwa alternatywne rozwiązanie, jeśli nie będzie nadal woli połączenia obu projektów, co byłoby rozwiązaniem najbardziej racjonalnym, żeby nie mnożyć dwóch nowych bytów, zamiast jednego.
Z wyrazami szacunku,
Jarosław Maciej Goliszewski
wraz z Leszkiem Stallem i dr Grzegorzem Kostrzewą-Zorbasem
– inicjatorzy Apelu 258 byłych opozycjonistów i represjonowanych z 25 czerwca 2021 r.
wystosowanego 9 lipca 2021 r. wraz z 2. środowiskowym projektem nowelizacyjnym do najwyższych władz RP przed 40. rocznicą stanu wojennego.
Naszym społecznym konsultantem jest prawnik-praktyk,
prof. Tomasz Siemiątkowski, wykładowca UKSW i SGH
