Stan niezmieniony – to wymóg związany z przechowywaniem dokumentów i przedmiotów złożonych u komornika w postępowaniu depozytowym (art. 693⁸ kpc). Równie dobrze mogło być napisane „stan pierwotny”.
Transparenty i plakaty użyte podczas Marszu Niepodległości oddadzą precyzyjnie – lepiej niż jakakolwiek ankieta socjologiczna – obraz poglądów jego uczestników. Także skandowane hasła. Również race.
Annały odnotują tę zbieżność. 31.10.2026 r.: sędzia Anna Korwin-Piotrowska została popchnięta w drzwiach Trybunału Konstytucyjnego przez prezydenta Karola Nawrockiego wchodzącego do budynku z kilkunastoma osobami. 31.10.1926 r.: marszałek Ignacy Daszyński odmówił otwarcia sesji, gdy Józef Piłsudski przybył do sejmu z kilkudziesięcioma oficerami. Posiedzenie izby otwarto, gdy komendant i jego asysta odeszli. W obu przypadkach: środek jesieni, środek Warszawy.
Nowy mail od Petrusa Suma: „Problem, który ma charakter prawny, wywołał politycznie motywowaną awanturę uliczną. Przy tej okazji wydają głos osoby, które o prawie mają raczej słabe pojęcie. O ile nie dziwią mnie zachowania polityków i stronników obecnej opozycji (w tym p. Rezydenta), o tyle zaskoczyło mnie postępowanie PSL-u, którego szef ogłosił idiotyczny pomysł wyposażenia Prezydenta RP w prawo odmowy zgody na kandydatury na stanowisko sędziów Trybunału.”

§§§§§§

Niezwykle ważny wątek powieści Andrzeja Szczypiorskiego „Początek”. Warszawa podczas okupacji; telefon do sędziego Romnickiego. Dzwoni ukrywający się adwokat Jerzy Fichtelbaum z prośbą o uratowanie córeczki, Joanny. Sędzia natychmiast kontaktuje się z zakonnicą, siostrą Weroniką…
Ilustracją odmiennych znaczeń tego samego słowa jest termin „wiza”. Wiadomo, że jest to zgoda na przekroczenie granicy państwa. Tymczasem wiza pojawia się też w prawie wekslowym jako adnotacja wystawcy weksla, w której poświadcza okazanie mu weksla przez posiadacza dokumentu. I powoli zbliża się do granicy, którą jest termin płatności.
Epilog zamieszek we Francji. Nie obecnych, ale sprzed ośmiu wieków. W 1358 r. mieszczanie pod wodzą Étienne Marcela, starszego kupców paryskich (prévôt des marchands de Paris) wypędzili z miasta szlachtę, objęli pełnię władzy, po czym… przywódca został zgładzony.
Z „Jądra ciemności” Josepha Conrada. Jeden z bohaterów, Marlow, nim przeszedł do opisu Konga pod rządami białych, mówił o podboju Brytanii przez Rzymian: „Zagarniali, co mogli, ze zwykłej chciwości. Była to po prostu kradzież z włamaniem, masowe morderstwo na wielką skalę, a ludzie rzucali się w to na oślep.”
Miejski zarząd Florencji, po wygnaniu Medyceuszy w 1494 r., składał się z tzw. gonfalonierów sprawiedliwości. Ich nazwa wywodziła się od białego sztandaru (wł. gonfalone) ozdobionego krzyżem, noszonego podczas procesji i pochodów.
Indyjskie legendy mówią o karach, które – w pośmiertnym życiu – spadały na królów sprzeniewierzających się swoim obowiązkom. Przykładem los władcy imieniem Nriga, który odrodził się jako jaszczurka. Powód? Zwłoka monarchy przy rozstrzygnięciu sporu dwóch ludzi, kłócących się o krowę. Widocznie reinkarnacja nie przewidywała resetu.
Elementem pełnego wydania „Dziadów” Adama Mickiewicza są przypisy, autorskie lub redakcyjne. Ten, dotyczący części III, pochodzi od samego wieszcza: „Szczególnie ukazy sądowe, czyli wyroki, umyślnie tak bywają układane, aby je różnie tłumaczyć i stąd nową sprawę toczyć można było. Jest to interesem kancelarii senackich, ciągnących niezmierne zyski z procesów.”
Na rozprawie. „Pewien oskarżony dowodził przed sądem swojej niewinności – bo taki już jest, że nie potrafi postępować inaczej, trudno więc, by za to ponosił odpowiedzialność. Rozbawiony sędzia przyznał mu słuszność: ale racje ma również on, sędzia, wymierzając karę przestępcy – i on nie może postąpić inaczej, bo taki już jest, że zawsze przestrzega prawa.” (cyt.: Karl Jaspers, „Wprowadzenie do filozofii”, tłum. Anna Wołkowicz, Wrocław 1998).
Idźcie raczej do sprzedających i kupcie sobie – tak panny roztropne poradziły pannom nierozsądnym. Z przypowieści (Mt, 25, 1-13) wynika wszelako, że panny, którym brakło oliwy (w greckim oryginale morai / głupie), miały z sobą pieniądze. Dowodem jest ich późny powrót z zapalonymi lampami. Ewangeliczny cień pokrywa szczegóły aktu kupna-sprzedaży: osobę kupca, ilość towaru, jego cenę, sposób zapłaty, wydanie reszty…
Obcych kobiet nie zaczepia, ani nie chuligani, bo zwykle leży w rynsztoku – to fragment pozytywnej milicyjnej opinii. Ów kabaretowy fragment znalazłem w „Anegdotach prawniczych” Zygmunta Ogórka (Poznań 2012).
Niderlandzkie fragmenty historii wyczytane w dziele Johana Huizingi „Kultura XVII-wiecznej Holandii”. Otóż kraj ten – wyjątek w Europie! – już pod koniec średniowiecza rozstał się z poddaństwem chłopów, zamienionym na wolną dzierżawę ziemi. U nas, w tym samym czasie, było całkiem inaczej – pańszczyźniana podległość uległa znaczącemu utrwaleniu.
Yes, you’re boring – stop it, please! Tak, ZANU/dzacie – skończcie to, proszę! To mój apel do posłów PiS i ich popleczników, głoszących na cały świat, że w Polsce trwa obecnie ZAmach staNU.

Marian Sworzeń

prawnik, pisarz, członek PEN Clubu, autor niedawno wydanej książki „Nie odeszli. Eseje o niewygasłej obecności”

Ilustracja: Zabójstwo starszego kupców paryskich, sukiennika Etienne’a Marcela w 1358 roku, którego mieszczanie paryscy podejrzewali o plan wydania Anglikom – trwa wojna stuletnia – miasta (trzyma klucze do bram w ręku). Iluminacja z dzieła Jean Froissarta, Chroniques, XV w.