Autorka nadesłała ten komentarz po publikacji w Monitorze Konstytucyjnym stanowiska Zarządu Stowarzyszenia Prokuratorów Lex Super Omnia z dnia 5 lipca 2026 roku w sprawie braku nominacji na wyższe stanowiska w Prokuraturze.
Po pierwsze, trudno oprzeć się wrażeniu, że publikowanie tego rodzaju oświadczeń za pośrednictwem mediów stanowi próbę wywarcia presji na Prokuratora Generalnego oraz Prokuratora Krajowego w zakresie wykonywania ich ustawowych kompetencji kadrowych. Nie sposób abstrahować od tego, że publiczne formułowanie oczekiwań wobec organów odpowiedzialnych za politykę personalną prokuratury, zwłaszcza w odniesieniu do konkretnych kategorii stanowisk, wykracza poza dopuszczalną debatę dotyczącą funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości i może być postrzegane jako instrument wpływania na przyszłe rozstrzygnięcia personalne.
W demokratycznym państwie prawa decyzje kadrowe powinny zapadać w ramach ustawowo określonych kompetencji organów, a nie pod wpływem presji opinii publicznej kreowanej przez organizacje zawodowe. Jest to konsekwencja zasady legalizmu wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP, zgodnie z którą organy władzy publicznej działają wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. Akceptacja odmiennego modelu prowadziłaby do przesunięcia środka ciężkości procesu decyzyjnego z kryteriów prawnych na kryteria pozaprawne, co pozostawałoby w sprzeczności z zasadą bezstronności organów państwa.
Po drugie, należy odróżnić zabieganie o poprawę warunków wykonywania służby, poziomu wynagrodzeń czy dostępu do szkoleń od publicznego formułowania oczekiwań dotyczących awansów na wyższe stanowiska służbowe. Pierwsza z tych sfer stanowi naturalny element dialogu instytucjonalnego pomiędzy przedstawicielami środowiska zawodowego a organami państwa. Druga natomiast dotyczy wykonywania kompetencji personalnych, które z istoty rzeczy wymagają zachowania szczególnej autonomii decyzyjnej.
Awans w prokuraturze nie stanowi prawa podmiotowego funkcjonariusza publicznego ani świadczenia, którego można się domagać. Jest elementem polityki kadrowej państwa, pozostawionym ustawowo uznaniu właściwych organów. Samo spełnienie ustawowych przesłanek formalnych nie kreuje po stronie prokuratora roszczenia o powołanie na wyższe stanowisko, lecz jedynie stwarza możliwość ubiegania się o taki awans. Ostateczna decyzja należy do organu wyposażonego przez ustawodawcę w kompetencję dyskrecjonalną, który dokonuje wyboru spośród osób spełniających wymagania ustawowe, kierując się całokształtem okoliczności oraz dobrem służby.
Z tego względu publiczne dopominanie się o awanse lub sugerowanie konieczności ich dokonywania może być odbierane jako zachowanie nieprzystające do standardów powściągliwości, jakich oczekuje się od osób pełniących funkcje publiczne. W państwie prawa procesy nominacyjne powinny pozostawać wolne od nacisków zewnętrznych, a ich legitymacja wynika z ustawy, nie zaś z intensywności debaty medialnej.
Po trzecie, wątpliwości budzi postulat uzasadniania odmowy awansu. W polskim porządku prawnym brak jest generalnej zasady nakładającej obowiązek uzasadniania decyzji polegającej na niewykorzystaniu kompetencji nominacyjnej. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia może wynikać wyłącznie z wyraźnego przepisu ustawy. Nie można go konstruować wyłącznie na podstawie postulatu transparentności życia publicznego.
Jeżeli ustawa przyznaje Ministrowi Sprawiedliwości oraz Prokuratorowi Krajowemu kompetencje o charakterze dyskrecjonalnym, to niewydanie aktu awansowego nie wymaga konstruowania uzasadnienia odmowy wobec wszystkich kandydatów. W przeciwnym razie doszłoby do przekształcenia uznaniowej kompetencji kadrowej w procedurę zbliżoną do postępowania administracyjnego, czego ustawodawca świadomie nie przewidział. Prowadziłoby to w praktyce do obowiązku sporządzania indywidualnych negatywnych ocen kwalifikacyjnych wobec wszystkich niepowołanych kandydatów oraz otwarcia drogi do kwestionowania niemal każdej decyzji personalnej. Oznaczałoby to zasadniczą zmianę charakteru kompetencji nominacyjnych, które utraciłyby swój uznaniowy charakter na rzecz modelu quasi-konkursowego.
Transparentność życia publicznego jest niewątpliwie wartością konstytucyjną, jednak nie może prowadzić do kreowania obowiązków organów władzy publicznej, które nie znajdują oparcia w ustawie. Transparentność nie ma charakteru absolutnego i musi pozostawać w odpowiedniej równowadze z innymi wartościami konstytucyjnymi, takimi jak sprawność działania organów państwa, autonomia procesów decyzyjnych oraz dobro służby publicznej. Także z perspektywy dobra prokuratury trudno uznać za pożądane utrwalanie praktyki, w której decyzje personalne stają się przedmiotem publicznej debaty i nacisku medialnego. Takie działania mogą bowiem osłabiać zaufanie do bezstronności procesu awansowego zamiast je wzmacniać.
Judyta Papp
