Marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty na konferencji prasowej 17 czerwca przed 60 posiedzeniem Izby poinformował, że nie nada sejmowego numeru druku przedstawionemu przez prezydenta projektowi ustawy o przywróceniu prawa do sądu oraz rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, który wpłynął do Sejmu w lutym. Projekt został negatywnie oceniony przez sejmowe Biuro Legislacyjne oraz przez Komisję Wenecką. „Komisja Wenecka zgłosiła szereg zastrzeżeń do prezydenckiego projektu, uznała, że pogłębiłby on kryzys sądownictwa w Polsce, i zaleciła zaniechanie prac nad nim” – powiedział marszałek Czarzasty.
Podczas sobotnich (13 czerwca) obrad Komisji Weneckiej wiceminister sprawiedliwości Dariusz Mazur przedstawił krytyczną opinię Ministerstwa Sprawiedliwości wobec prezydenckiego projektu ustawy o przywróceniu prawa do sądu oraz rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.
Wiceminister sprawiedliwości Dariusz Mazur na sesji plenarnej Komisji Weneckiej
Przepisy te jawnie uderzają w zasadę prymatu prawa unijnego oraz zobowiązania wynikające z Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Stawiają sędziów w sytuacji bez wyjścia i grożą im karą do 5 lat pozbawienia wolności za stosowanie orzecznictwa TSUE i ETPC – podkreślił Dariusz Mazur.
Radykalna wersja „ustawy kagańcowej”
Prezydent Karol Nawrocki zgłosił swój projekt do Sejmu 19 lutego 2026 r. Tego samego dnia zawetował przygotowany w Ministerstwie Sprawiedliwości rządowy projekt nowelizacji ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa i ustawy – Kodeks wyborczy, który służył ustawowemu uzdrowieniu statusu tego organu.
Propozycja Prezydenta stanowi jeszcze bardziej radykalną wersję „ustawy kagańcowej” z 2019 roku. Wprowadzała ona sankcje dyscyplinarne dla sędziów, którzy kwestionowali status nieprawidłowo powołanych sędziów, nieprawidłowo ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa lub Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego. W ten sposób władze chciały zablokować polskim sędziom stosowanie wyroku TSUE z listopada 2019 r., w którym Trybunał po raz pierwszy wskazał, jak należy oceniać legalność KRS i Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego. Ustawa doprowadziła do pogłębienia konfliktu między rządem RP a Unią Europejską oraz do czasowego zablokowania środków z Krajowego Planu Odbudowy.
Projekt prezydencki przewiduje m.in. automatyczne usunięcie prawidłowo powołanych sędziów z zawodu, bez orzeczenia sądu dyscyplinarnego, jeśli odmówią orzekania w składach z udziałem nieprawidłowo powołanych sędziów. Rozwiązanie to w oczywisty sposób narusza art. 180 Konstytucji.
Sprzeciw dla pogłębiania kryzysu
Podczas sesji plenarnej Komisji Weneckiej omawiano projekt wspólnej opinii Komisji oraz Dyrekcji Generalnej do spraw Praw Człowieka i Rządów Prawa Rady Europy, która dotyczy projektu przedstawionego przez Prezydenta Karola Nawrockiego.
Rząd Rzeczypospolitej Polskiej w pełni podziela kluczowe wnioski oraz ogólną konkluzję zawartą w przedłożonym projekcie opinii. Państwa jednoznaczna rekomendacja, aby polskie władze nie kontynuowały prac legislacyjnych nad prezydenckim projektem ustawy, stanowi dla nas fundamentalne wsparcie eksperckie i potwierdzenie, że proces przywracania praworządności w Polsce musi być realizowany w absolutnej zgodzie ze standardami Rady Europy – powiedział Dariusz Mazur.
Wiceminister sprawiedliwości zgodził się z oceną Komisji, że proponowana przez Prezydenta ustawa doprowadziłaby do drastycznego pogłębienia kryzysu rządów prawa w Polsce poprzez próbę odgórnego zalegalizowania wadliwych powołań sędziowskich i zablokowanie ich skutecznej kontroli.
Co więcej, mechanizmy takie jak automatyczne uznawanie postaw sędziów za „zrzeczenie się urzędu” bez gwarancji procesowych oraz likwidacja „testów niezależności” stanowią niedopuszczalne naruszenie zasady nieusuwalności sędziów i niezawisłości sędziowskiej, przez co mają na celu wywołanie destrukcyjnego efektu mrożącego – mówił Dariusz Mazur.
Jednoznaczny wniosek Komisji Weneckiej
Komisja Wenecka sformułowała jednoznaczny wniosek, że władze polskie nie powinny przyjmować prezydenckiego projektu ustawy w żadnej części. Jak oceniła, projekt ma na celu stworzenie tarczy ochronnej dla wadliwych powołań sędziowskich poprzez całkowite zneutralizowanie w polskim porządku prawnym skutków prawnych wyroków Europejskiego Trybunału Prawa Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Wiceminister Dariusz Mazur wyraził uznanie dla dotychczasowego zaangażowania Komisji Weneckiej w działania przywracające praworządność w Polsce.
Publikujemy Opinię Komisji Weneckiej w dwóch wersjach językowych.
