Z ogromną przykrością informujemy, że

prof. dr hab. Tomasz Kaczmarek,

nasz Autor i Przyjaciel Monitora Konstytucyjnego zmarł dzisiaj, 6 kwietnia we Wrocławiu.

Prof. Kaczmarek przed miesiącem skończył 90 lat. Prawo studiował na Uniwersytecie Wrocławskim, tam się doktoryzował (w 1964 r. obronił pracę Społeczne niebezpieczeństwo czynu i jego bezprawność jako dwie cechy przestępstwa) i habilitował – w 1971 r. na podstawie obszernej monografii o sędziowskim wymiarze kary w Polsce, wyróżnionej w kategorii najlepszych prac habilitacyjnych, w prestiżowym dorocznym konkursie miesięcznika „Państwo i Prawo”

W latach 1974–2002 przebywał wielokrotnie jako stypendysta Fundacji Alexandra von Humboldta, a w 1997 – Fundacji Maxa Plancka na długoterminowych stażach naukowo-badawczych na uniwersytetach w Hamburgu, Kolonii, Freiburgu, Bonn, Monachium i Ratyzbonie.

Przez ponad trzydzieści lat kierował wrocławskim ośrodkiem prawa karnego. W latach 1972–1991 był dyrektorem Instytutu Prawa Karnego i Kryminologii. W latach 1996–2006 pełnił funkcję kierownika Katedry Prawa Karnego Materialnego UWr.

W ostatnim okresie swojej aktywności akademickiej wykładał w Wyższej Szkole Prawa we Wrocławiu.

W latach 1984–1992 był członkiem Komitetu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk

Od 1980 brał udział w pracach nad reformą prawa karnego, sfinalizowaną uchwaleniem nowego Kodeksu karnego z 1997 r.

Był członkiem komitetów redakcyjnych takich czasopism jak Nowe Prawo czy Przegląd Prawa i Administracji. Od 2004 był członkiem Komitetu Redakcyjnego czasopisma prawniczego „Państwo i Prawo”.

Główne zainteresowania naukowe prof. Tomasza Kaczmarka skupiały się na podstawach teoretycznych ogólnej nauki o przestępstwie (czyn i jego społeczna szkodliwość, bezprawność, ustawowe znamiona, przyczynowość i normatywne kryteria przypisania skutku w prawie karnym, wina, współdziałanie przestępne.

Jak pisał prof. Andrzej Zoll:

Tomasz Kaczmarek był jednym z pierwszych autorów, którzy element materialny w przestępstwie starali się oderwać od ideologicznych naleciałości doktryny radzieckiej, między innymi poprzez wyraźne wiązanie tego elementu z pojęciem dobra prawnego. (…) W ramach nauki o strukturze przestępstwa na szczególną uwagę zasługują prace Profesora Kaczmarka poświęcone stronie podmiotowej czynu zabronionego. (…) Profesor Tomasz Kaczmarek jest twórczym kontynuatorem dzieł Jego nauczyciela – Profesora Witolda Świdy dotyczących badań nad karą i polityką karną. W obszarze tych zagadnień ma on także wielkie zasługi w przeniesieniu do naszych czasów myśli wielkiego polskiego penalisty – Profesora Bronisława Wróblewskiego. Dzięki pracom Profesora Kaczmarka nie został zaprzepaszczony, ani zapomniany dorobek szkoły wileńskiej. Prace Tomasza Kaczmarka związane z nauką o karze i polityką karną stanowią wielce wartościowy i trwały Jego wkład w polską naukę prawa karnego. Prezentował w nich zawsze właściwą dla niego dbałość w eksponowaniu roli prawa karnego nie tylko w ochronie dóbr ważnych dla funkcjonowania społeczeństwa i jednostki, ale także w gwarancjach dla człowieka, mających go zabezpieczyć przed nadużyciem ze strony władzy.”

Źródło: Wikipedia.org

Głęboko humanistyczne poglądy prof. Tomasza Kaczmarka odzwierciedlały Jego publikacje, m. in. te udostępnione redakcji „Monitora Konstytucyjnego”. Chciałbym tu zwrócić uwagę na jeden z Jego cennych tekstów „Racjonalny ustawodawca wobec opinii społecznej a populizm penalny” poświęcony rzekomo punitywnej postawie polskiego suwerena, któremu wychodząc naprzeciw władza proponuje zaostrzenie polityki karnej. Były to tezy referatu, wygłoszonego przez prof. Kaczmarka w 2008 roku, po doświadczeniach rządu „pierwszego” PiS-u, zaś w dacie publikacji w Monitorze (luty 2021 r.) wciąż były aktualne, gdy „populistyczni politycy dla swoich celów usiłowali rozpalić w społeczeństwie oczekiwania represji karnych„.

Profesor Tomasz Kaczmarek pozostanie we wdzięcznej pamięci Redakcji Monitora Konstytucyjnego i jego Czytelników.

Piotr Rachtan