Niesumienne postępowanie strony nie wyklucza możliwości obciążenia jej kosztami sprawy nawet w przypadku wygrania procesu (art. 103 kpc). Choć przepis mówi „sąd może”, sumienny sędzia wie co zrobić.
Ilu polskich sędziów nie uznaje aktualnego porządku prawnego? Z wypowiedzi I prezesa SN dla RMF (9.VI. br) wynika, że jest ich około setki. Tytuł wywiadu: „Wierzę, że przyjdzie opamiętanie”. Patrząc na uczynki, po stokroć nie wierzę w to prezydialne credo.
Ewidencjonowali wileńscy filareci swoje potajemne spotkania? Ależ tak! Oto pytanie ze śledztwa (XI.1824 r.): „Czy zapisywano do księgi czynności związku na posiedzeniach?”. I odpowiedź: „Wszystkie czynności na posiedzeniu były zapisywane przez sekretarzy do protokołów.”
Silver box ‒ to pierwsza sztuka napisana przez Galsworthy’ego. W zniknięcie srebrnej papierośnicy wmieszanych jest dwóch ludzi, pochodzących z odmiennych warstw społecznych. Pierwszy ‒ to syn posła, drugi jest bezrobotnym mężem sprzątaczki… Propozycja dla Teatru Telewizji.
Uprawianie czarów, napad, kradzież, morderstwo, cudzołóstwo ‒ w prawie afrykańskiego ludu Bantu przestępstwa te były zbiorczo zwane eligoso. Odszkodowanie, liczone w sztukach bydła, miało być nie tyle karą, co „czynnością zmierzającą do odzyskania sympatii poszkodowanego.”
Mało znany święty z czasów Dioklecjana, Genezjusz był notariuszem. Został stracony po odmowie przepisania edyktu o prześladowaniu chrześcijan. Opis miejsca jego pochówku w prowansalskim Arles znajdziemy w książce Adama Wodnickiego „Lekcja łaciny”.
Ignorancja niezawiniona ‒ to termin prawa kanonicznego, stawiający na równi z nią nieuwagę (inadvertentia) i błąd (error). W razie zaistnienia jednej z tych trzech przesłanek, naruszyciel ustawy (lex) lub nakazu (praeceptum) „nie podlega żadnej karze” (kanon 1323).
Edycja słownika biograficznego rewolucji francuskiej pióra Claude’a Mancerona przypadła w dwusetną rocznicę tego wydarzenia (1989 r.). Pośród pięciuset szczegółowych biogramów jest tam blisko osiemdziesiąt żywotów prawników (większość to adwokaci).
Nim napisał „Utopię” (1516 r.) ‒ jej autor, Tomasz More (1478-1535 r.), po studiach w Oksfordzie, podjął praktyczną naukę prawa w New Inn i Lincoln’s Inn, zakończoną przyjęciem do londyńskiej adwokatury.
Narzeczoną Gordona, bohatera powieści George’a Orwella „Wiwat aspidistra!”, była Rosemary. Niewiele dowiadujemy się o jej rodzinie, poza tym, że była córką „wiejskiego radcy prawnego”, głowy czternastoosobowej familii.
Eviction (ang.) i Zwangsräumung (niem.) ‒ po polsku: eksmisja. Podałem w obu językach z uwagi na epizod z życia małżonków Marx, Karola (Niemiec) i Jenny (Szkotka). Wiosną 1850 r. wraz z małoletnimi dziećmi wyeksmitowano ich z mieszkania w Londynie. Powód: niepłacenie czynszu.
§§§§§
Prawo analogii ‒ tożsame rozstrzyganie podobnych sporów ‒ to jedna z zasad w sądownictwie. Za nic miał je don Kichot, skoro tak radził swemu giermkowi, przyszłemu gubernatorowi wyspy: „Nigdy nie kieruj się prawem analogii, bo zwykle tak robią ignoranci mający się za cwaniaków”.
Oto kolejne zalecenie wysłuchane wówczas przez Sancza: „Niech znajdują w tobie współczucie łzy biedaka, ale nie więcej sprawiedliwości niż wyjaśnienia bogacza”.
Sprawy zagrożone karą śmierci zwano kiedyś gardłowymi. Paradoksalna bliskość słów ‒ hiszpańskie garrotte oznaczało stracenie skazańca przez zaciśnięcie żelaznego kołnierza na szyi.
To zdanie otwiera jeden z rozdziałów biografii Clarence’a Darrowa, sławy amerykańskiej palestry: „Nikt lepiej niż Darrow nie wiedział, że adwokaci to woźni, którzy muszą sprzątać wszelkiego rodzaju brudy zabagnionych spraw.”
Ę w pierwszym słowie ważnego zdania w Konstytucji 3 Maja: „Szczęśliwość narodów od praw sprawiedliwych, praw skutek od ich wykonania zależy.” Nie pomyślność, nie dobrobyt, ale szczęśliwość…
Prawa autorskie Bertolta Brechta, współautora „Opery za trzy grosze” były przedmiotem procesu sądowego związanego z produkcją filmu. Rzecz skończyła się ugodą (1931 r.). Szczegóły sprawy, mało pochlebne dla Brechta, w książce Paula Johnsona „Intelektualiści” (Poznań, 2014).
O biorących pożyczki od bliskich mówi biblijna Mądrość Syracha (29,1-7). Bywa, że traktują oni pozyskane w ten sposób pieniądze jako rzecz znalezioną (skoro właściciel nieznany, to i oddać nie ma komu). Albo oddają połowę, ze „słowami niezadowolenia”, skarżąc się na „złe czasy”.
Wargielt w dawnym prawie (XIV-XVII w.) oznaczał „grzywnę za zabicie”. Słownik Brűcknera wskazuje na niemieckie źródło nazwy (Wehrgeld / opłata za męża).
Apostoła Pawła zwolniono z więzienia, gdy się okazało, że jest obywatelem rzymskim (Dz. Ap., 16,36-39). Odmówił wyjścia, gdyż wcześniej bezprawnie go ubiczowano: „Teraz cichaczem nas wyrzucają? O nie! Niech tu sami przyjdą i wyprowadzą nas!”. Pretorzy przyszli, przeprosili…
Niezwykła pochwała krainy Houyhnhnmów w ustach Guliwera: „Nie było tam prawnika, który zrujnowałby mój majątek, ani lekarza, który by zniszczył moje zdrowie”. To dowód, że książka Swifta była uderzeniem w angielskie porządki w XVIII w.
Interesujący nas „prawniczy” fragment życia Józefa Czapskiego, wybitnego malarza i pisarza, jest słabo znany. Vide skromność jego wzmianki o Petersburgu w 1916 r.: „Trwa wojna, ja jestem rok na uniwersytecie, na prawie. Stamtąd ojciec przerzuca mnie do Korpusu Paziów”. I tylko tyle…
Elokwentny zazwyczaj mędrzec Chilon w tym przypadku powiedział krótko: „Słuchaj praw”. By nie zawieść czytelników, dodam jego drugą radę „Gdy mówisz, nie gestykuluj ręką, bo to znak podniecenia.” Prezydent Nawrocki ma ją za nic…
Marian Sworzeń
prawnik, pisarz, członek PEN Clubu, autor książek „Dezyderata. Dzieje utworu, który stał się legendą”, „Opis krainy Gog” i „Czarna ikona – Biełomor”; strona: www.marian-sworzen.pl
—————————————-
Ilustracja: garrota w Muzeum Tortur we Freiburgu im Breisgaue, Wikimedia Commons
