W oświadczeniu wydanym po nocnych zdarzeniach w Trybunale Konstytucyjnym Karol Nawrocki pomija zasadniczą okoliczność, że to on podjął decyzję o osobistym przybyciu do siedziby Trybunału w środku nocy, inicjując bezpośrednią konfrontację przy wejściu do budynku. W jej trakcie doszło do przepychanek z osobami wybranymi na sędziów TK, którym następnie arbitralnie odmówił statusu sędziowskiego.
Prezydent nie może przyznawać sobie kompetencji do rozstrzygania, kto jest legalnie powołanym sędzią Trybunału, ani wymuszać uznania własnej interpretacji prawa poprzez osobistą interwencję w siedzibie niezależnego organu konstytucyjnego.
Przekroczenie granic kompetencji konstytucyjnych
Art. 173. Konstytucji RP gwarantuje odrębność i niezależność sądów i trybunałów od innych władz. Art. 126. ust. 3. jednoznacznie ogranicza wykonywanie zadań prezydenta do zakresu i zasad określonych w Konstytucji i ustawach. Z kolei, art. 7 ustanawia obowiązek działania wszystkich organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa.
Prezydent nie sprawuje zwierzchnictwa nad TK, nie jest organem nadzorującym jego działalność i nie ma kompetencji do samodzielnego rozstrzygania sporów o kierownictwo Trybunału. Tym bardziej nie może arbitralnie decydować o dopuszczaniu określonych osób do wykonywania funkcji w tym organie.
Szczególnie znamienne jest stwierdzenie, że osobiście umożliwił wiceprezesowi TK wejście do budynku. Na jakiej podstawie prawnej prezydent przypisuje sobie kompetencję do decydowania o dostępie osób pełniących funkcje w Trybunale do jego siedziby?
Nieuprawnione przypisywanie rządowi działań odrębnych organów i funkcjonariuszy państwa
Szczególnie poważne zastrzeżenia wywołuje fragment oświadczenia, w którym prezydent wzywa do opuszczenia terenu Trybunału przez „siły przymusu skierowane na miejsce przez rząd”. Sformułowanie to świadczy o niezrozumieniu fundamentalnych zasad ustrojowych i zaciera prawne rozróżnienie kompetencji poszczególnych organów państwa.
Czynności podejmowały bowiem odrębne podmioty: sędzia Trybunału Konstytucyjnego, korzystająca z konstytucyjnej gwarancji niezawisłości, Prokurator Generalny, wykonujący własne kompetencje ustawowe, oraz Policja, realizująca obowiązki w zakresie ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Fakt, że Policja stanowi część administracji rządowej, a funkcję Prokuratora Generalnego sprawuje Minister Sprawiedliwości, nie pozwala automatycznie przypisać wszystkich tych czynności rządowi jako jednolitej operacji politycznej. Tym bardziej nie pozwala przypisać mu działań niezawisłego sędziego TK.
Oficjalny komunikat Policji z dnia 30 października 2026 r. potwierdza, że działania funkcjonariuszy podjęto po otrzymaniu odrębnych wystąpień Prokuratora Generalnego i sędzi TK. Policja nie prowadziła czynności wewnątrz budynku Trybunału ani wobec Straży Trybunalskiej. Jej działania ograniczały się do terenu zewnętrznego i zapewnienia bezpieczeństwa w przestrzeni publicznej. Przedstawianie tych działań jako siłowego przejęcia konstytucyjnego organu państwa nie znajduje potwierdzenia w oficjalnych ustaleniach Policji.
Prezydent sprowadza zatem wykonywanie odrębnych kompetencji ustawowych do rzekomej ingerencji rządu w niezależność Trybunału, pomijając podstawowe zasady organizacji i funkcjonowania państwa.
Co więcej, jego wezwanie do opuszczenia terenu TK przez Policję nie wywołuje wiążących skutków prawnych. Zgodnie z art. 5. ust. 1. ustawy o Policji Komendant Główny Policji podlega ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, nie Prezydentowi RP. Prezydent nie ma kompetencji do wydawania Policji poleceń operacyjnych ani nakazywania jej zaprzestania wykonywania ustawowych obowiązków.
Publiczne wezwanie prezydenta ma zatem charakter polityczny, a nie władczy. Nie stanowi podstawy do wycofania funkcjonariuszy, zaś samo niezastosowanie się do niego nie jest naruszeniem prawa. Prezydent może formułować apele, ale nie może w ten sposób kreować kompetencji, których Konstytucja i ustawy mu nie przyznają.
Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego a niezależność władzy sądowniczej
Poważne zastrzeżenia budzi osobisty udział Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego Zbigniewa Kapińskiego w nocnych zdarzeniach w Trybunale Konstytucyjnym oraz powoływanie się przez Prezydenta RP na jego stanowisko jako potwierdzenie własnej interpretacji prawa.
Pierwszy Prezes SN nie jest organem nadrzędnym wobec Trybunału Konstytucyjnego, nie ma kompetencji do rozstrzygania o legalności obsady tego organu ani do legitymizowania interwencji prezydenta.
Sytuacja jest tym bardziej problematyczna, że prawidłowość powołania samego Kapińskiego na stanowisko Pierwszego Prezesa SN budzi zastrzeżenia analogiczne do tych dotyczących powołania Bogdana Święczkowskiego na prezesa TK. W obu przypadkach kwestionowany jest udział osób o spornym statusie sędziowskim w procedurze wyłaniania kandydatów na te stanowiska.
W tych okolicznościach szczególna powściągliwość w formułowaniu kategorycznych ocen dotyczących legalności obsady innego organu konstytucyjnego wydaje się elementarnym wymogiem. Tymczasem osobisty udział Kapińskiego w działaniach prezydenta rodzi dodatkowe pytania o poszanowanie niezależności, bezstronności i ustrojowej odrębności władzy sądowniczej.
Zwołanie konsultacji nie oznacza uzyskania nowych kompetencji
Prezydent może prowadzić konsultacje polityczne z przedstawicielami sił parlamentarnych, jednak żadne takie konsultacje nie uprawniają go do przejmowania kompetencji Trybunału, rozstrzygania sporów dotyczących statusu sędziów ani zastępowania przewidzianych prawem procedur.
Nie można utożsamiać politycznej inicjatywy prezydenta z wiążącym rozstrzygnięciem prawnym. Samo powoływanie się na zagrożenie bezpieczeństwa wewnętrznego państwa również nie rozszerza jego kompetencji.
Konstytucyjna funkcja prezydenta jako gwaranta ciągłości władzy państwowej nie oznacza zwierzchnictwa nad pozostałymi organami konstytucyjnymi.
Przerwanie wizyty zagranicznej i odpowiedzialność za wydatki publiczne
Prezydent zdecydował o przerwaniu oficjalnej podróży do Senegalu, obejmującej zaplanowane spotkania międzynarodowe. Według doniesień medialnych zawrócono dwa samoloty rządowe przewożące prezydenta i delegację.
Powstaje zatem zasadnicze pytanie o gospodarność i celowość tej decyzji, szczególnie wobec braku wykazanej konieczności osobistej interwencji prezydenta w działalność TK. Art. 44. ust. 3. ustawy o finansach publicznych wymaga celowego i oszczędnego gospodarowania środkami publicznymi.
Należy zatem ujawnić pełne koszty przerwania podróży, zawrócenia obu samolotów, niewykonania zaplanowanego programu wizyty oraz pozostałych wydatków organizacyjnych.
Zasadne jest przeprowadzenie kontroli tych wydatków i ustalenie, czy powstała szkoda majątkowa oraz czy istnieją podstawy prawne do dochodzenia jej naprawienia od osób odpowiedzialnych.
Działania podjęte przez Karola Nawrockiego i jego polityczne otoczenie pozostawiły poważną skazę na autorytecie urzędu Prezydenta RP i przyniosły Polsce dotkliwą szkodę wizerunkową. Wymagają zatem rzetelnego wyjaśnienia również z perspektywy gospodarowania środkami publicznymi.
Odpowiedzialność konstytucyjna Prezydenta RP
Prezydent nie stoi ponad Konstytucją. Art. 145. ust. 1. Konstytucji RP przewiduje możliwość pociągnięcia go do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu za naruszenie Konstytucji lub ustawy.
Nocne zdarzenia wymagają zatem rzetelnego ustalenia przebiegu konfrontacji, oceny granic wykonywanych kompetencji oraz zbadania zasadności wykorzystania zasobów państwa.
Szczególnie niepokojące jest przedstawianie przez prezydenta własnej interwencji jako obrony niezależności Trybunału, podczas gdy właśnie niezależność tego organu wyznacza granice jego uprawnień.
Trudno wyobrazić sobie sytuację odwrotną: sędziów Trybunału przybywających nocą do Kancelarii Prezydenta, forsujących wejście do budynku i oznajmiających urzędującemu prezydentowi, że nie uznają legalności sprawowania przez niego urzędu.
Nie można bronić porządku konstytucyjnego metodami, które same wymagają zbadania pod kątem zgodności z Konstytucją.
Judyta Papp
