W wyroku wydanym 24 marca w sprawie C-521/21 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że sądy krajowe powinny mieć możliwość kontroli, w postępowaniu w sprawie wyłączenia, zgodności z prawem procedury powoływania sędziów oraz sprawdzenia, czy sędziowie ci spełniają wymogi wynikające z prawa Unii. Zdaniem Trybunału wymóg sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy może zostać podważony wyłącznie wówczas, gdy dochodzi do nieprawidłowości, które ze względu na swój charakter i wagę mogą, rozpatrywane łącznie, stwarzać rzeczywiste ryzyko ingerencji pozostałych władz w proces powołania, oraz budzić w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności danego sędziego.
CP260045PLWYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)
z dnia 24 marca 2026 r.(*)
[…]
W sprawie C-521/21
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu (Polska) postanowieniem z dnia 23 lipca 2021 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 23 sierpnia 2021 r., w postępowaniu:
MJ
przeciwko
AA,
przy udziale:
Rzecznika Praw Obywatelskich,
Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Poznaniu,
TRYBUNAŁ (wielka izba),
w składzie: K. Lenaerts, prezes, T. von Danwitz, wiceprezes, F. Biltgen, I. Jarukaitis (sprawozdawca), M.L. Arastey Sahún, I. Ziemele, J. Passer, O. Spineanu-Matei i M. Condinanzi, prezesi izb, A. Kumin, D. Gratsias, M. Gavalec, Z. Csehi, B. Smulders i R. Frendo, sędziowie,
rzecznik generalny: D. Spielmann,
sekretarz: M. Siekierzyńska, administratorka,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 7 stycznia 2025 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
– MJ – osobiście,
– w imieniu Rzecznika Praw Obywatelskich – J. Roszkiewicz i M. Taborowski,
– w imieniu Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Poznaniu – M. Smętkowski,
– w imieniu rządu polskiego – B. Majczyna, B. Grabowska-Moroz i M. Rzotkiewicz, w charakterze pełnomocników,
– w imieniu rządu belgijskiego – M. Jacobs, C. Pochet, L. Van den Broeck i M. Van Regemorter, w charakterze pełnomocników,
– w imieniu rządu duńskiego – V. Pasternak Jørgensen i M. Søndahl Wolff, w charakterze pełnomocników,
– w imieniu rządu niderlandzkiego – M.K. Bulterman i J. Langer, w charakterze pełnomocników,
– w imieniu rządu fińskiego – H. Leppo, w charakterze pełnomocnika,
– w imieniu rządu szwedzkiego – A. Runeskjöld i H. Shev, w charakterze pełnomocników,
– w imieniu Komisji Europejskiej – K. Herrmann i P.J.O. Van Nuffel, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 29 kwietnia 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2, art. 6 ust. 1–3 oraz art. 19 ust. 1 TUE w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).
2 Wniosek ten został złożony w ramach sporu między MJ a AA, dwoma przedsiębiorcami, w przedmiocie wierzytelności wynikającej z umowy o świadczenie usług.
Ramy prawne
Konstytucja
3 Na podstawie art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (zwanej dalej „Konstytucją”):
„Sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa [zwanej dalej »KRS«, Polska], na czas nieoznaczony”.
4 Zgodnie z art. 186 ust. 1 Konstytucji:
„[KRS] stoi na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów”.
5 Artykuł 187 Konstytucji stanowi:
„1. [KRS] składa się z:
1) Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Ministra Sprawiedliwości, Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego i osoby powołanej przez Prezydenta Rzeczypospolitej,
2) piętnastu członków wybranych spośród sędziów Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, sądów administracyjnych i sądów wojskowych,
3) czterech członków wybranych przez Sejm spośród posłów oraz dwóch członków wybranych przez Senat spośród senatorów.
[…]
3. Kadencja wybranych członków [KRS] trwa cztery lata.
4. Ustrój, zakres działania i tryb pracy [KRS] oraz sposób wyboru jej członków określa ustawa”.
Ustawa o KRS
6 Zgodnie z art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. nr 126, poz. 714), zmienionej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3), (zwanej dalej „ustawą o KRS”):
„1. Sejm wybiera spośród sędziów Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, sądów administracyjnych i sądów wojskowych piętnastu członków [KRS] na wspólną czteroletnią kadencję.
2. Dokonując wyboru, o którym mowa w ust. 1, Sejm, w miarę możliwości, uwzględnia potrzebę reprezentacji w [KRS] sędziów poszczególnych rodzajów i szczebli sądów.
3. Wspólna kadencja nowych członków [KRS] wybranych spośród sędziów rozpoczyna się z dniem następującym po dniu, w którym dokonano ich wyboru. Członkowie [KRS] poprzedniej kadencji pełnią swoje funkcje do dnia rozpoczęcia wspólnej kadencji nowych członków [KRS]”.
7 Artykuł 44 ustawy o KRS przewiduje:
„1. Uczestnik postępowania może odwołać się do Sądu Najwyższego z powodu sprzeczności uchwały [KRS] z prawem, o ile przepisy odrębne nie stanowią inaczej. […]
1a. W sprawach indywidualnych dotyczących powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego odwołanie przysługuje do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W sprawach tych odwołanie do Sądu Najwyższego nie przysługuje. Odwołanie do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie może być oparte na zarzucie niewłaściwej oceny spełniania przez kandydatów kryteriów uwzględnianych przy podejmowaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie przedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu sędziego na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego.
1b. Jeżeli uchwały, o której mowa w art. 37 ust. 1, w sprawach indywidualnych dotyczących powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego nie zaskarżyli wszyscy uczestnicy postępowania, staje się ona prawomocna w części obejmującej rozstrzygnięcie o przedstawieniu wniosku o powołanie do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego, a także w części obejmującej rozstrzygnięcie o nieprzedstawieniu wniosku o powołanie do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego tych uczestników postępowania, którzy nie wnieśli odwołania.
2. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem Przewodniczącego, w terminie dwutygodniowym od doręczenia uchwały z uzasadnieniem. […]”.
Ustawa o Sądzie Najwyższym
8 Ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2018 r., poz. 5) między innymi utworzono w Sądzie Najwyższym Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych (Polska).
9 Artykuł 26 ustawy o Sądzie Najwyższym, zmienionej ustawą z dnia 20 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 190) stanowi w §§ 2 i 3:
„§ 2. Do właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych należy rozpoznawanie wniosków lub oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo o oznaczenie sądu, przed którym ma się toczyć postępowanie, obejmujących zarzut braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego. Sąd rozpoznający sprawę przekazuje niezwłocznie wniosek Prezesowi Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych celem nadania mu dalszego biegu na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Przekazanie wniosku Prezesowi Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych nie wstrzymuje biegu toczącego się postępowania.
§ 3. Wniosek, o którym mowa w § 2, pozostawia się bez rozpoznania, jeżeli obejmuje ustalenie oraz ocenę zgodności z prawem powołania sędziego lub jego umocowania do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości”.
Kodeks postępowania cywilnego
10 Na podstawie art. 47 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „k.p.c.”):
„§ 1. W pierwszej instancji sąd rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
[…]
§ 3. Postanowienia poza rozprawą wydaje sąd w składzie jednego sędziego.
[…]”.
„§ 1. Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy:
1) w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływa na jego prawa lub obowiązki;
[…]
5) w sprawach, w których w instancji niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jako też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator;
[…]”.
„Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 48, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie”.
„§ 1. Wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia.
§ 2. Strona, która przystąpiła do rozprawy, powinna uprawdopodobnić ponadto, że przyczyna wyłączenia dopiero później powstała lub stała się jej znana.
§ 3. Do czasu rozstrzygnięcia wniosku o wyłączenie sędziego:
1) sędzia, którego dotyczy wniosek, może podejmować dalsze czynności;
2) nie może zostać wydane orzeczenie lub zarządzenie kończące postępowanie w sprawie”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
14 Spór w postępowaniu głównym toczy się między dwoma przedsiębiorcami w przedmiocie wierzytelności wynikającej z umowy o świadczenie usług.
15 Umowa ta stanowi transakcję handlową w rozumieniu art. 2 pkt 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych (Dz.U. 2011, L 48, s. 1). W ramach powództwa powód w postępowaniu głównym wnosi w szczególności o zasądzenie od pozwanego w postępowaniu głównym rekompensaty za poniesione koszty odzyskiwania należności, jak przewidują to art. 6 ust. 1 tej dyrektywy i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 403), która transponuje wspomnianą dyrektywę.
16 W piśmie z dnia 21 maja 2021 r. pozwany w postępowaniu głównym złożył wniosek o wyłączenie sędzi S. C. rozpoznającej sprawę w postępowaniu głównym. Podnosi on, że sędzia ta nie została skutecznie powołana na urząd sędziego. Uchwałę dotyczącą jej powołania podjęła bowiem KRS w nowym składzie, której zgodność z Konstytucją została zakwestionowana przez Naczelny Sąd Administracyjny.
17 Sędzia S. C. twierdzi, że nie zachodzą okoliczności mogące wywołać wątpliwości co do jej bezstronności i że w związku z tym brak jest podstaw do wyłączenia jej z rozpoznania wspomnianej sprawy.
18 O rozpoznanie wniosku o wyłączenie tej sędzi wystąpiono do Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu (Polska), który jest sądem odsyłającym w niniejszej sprawie i orzeka w przedmiocie tego wniosku w składzie jednego sędziego.
19 W tym kontekście sąd odsyłający zastanawia się nad niektórymi aspektami związanymi z procesem nominacyjnym wspomnianej sędzi. W szczególności sąd ten wskazuje, że Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej powołał ową sędzię na stanowisko sędziego Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu na wniosek nowo ukształtowanej KRS.
20 W tym względzie sąd odsyłający wyjaśnia, że na odnośne stanowisko zgłoszone zostały trzy kandydatury, w tym kandydatura S. C., starszej asystentki sędziego w Sądzie Okręgowym w Poznaniu (Polska) od 2016 r. Wyjaśnia on, że Kolegium Sądu Okręgowego w Poznaniu i Zgromadzenie Przedstawicieli Sędziów okręgu Sądu Okręgowego w Poznaniu pozytywnie zaopiniowały kandydaturę S. C., odpowiednio w dniach 21 i 24 września 2018 r.
21 Uchwałą nr 611/2018 z dnia 4 grudnia 2018 r. KRS wybrała spośród trzech zgłoszonych kandydatur kandydaturę S. C. i wystąpiła do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z wnioskiem o powołanie jej na to stanowisko sędziego. Dwie pozostałe kandydatki nie wniosły odwołania na tę uchwałę na podstawie art. 44 ust. 1 ustawy o KRS. W dniu 14 marca 2019 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej postanowił o powołaniu S. C. do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego.
22 W tym kontekście sąd odsyłający wyraża wątpliwości, po pierwsze, co do zgodności z prawem Unii procedury powołania sędzi S. C., w szczególności z uwagi na skład i rolę KRS w tej procedurze, a także fakt, że uczestnikom wspomnianej procedury nie przysługiwał skuteczny środek zaskarżenia tego powołania. Jego wątpliwości w tym względzie wynikają, po drugie, z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (Polska), zgodnie z którym wniosek o wyłączenie sędziego z powodu podniesienia okoliczności wadliwości jego powołania jest niedopuszczalny, a także z przepisów prawa krajowego, na podstawie których badanie zgodności z prawem powołania sędziego należy do wyłącznej właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Odnosi się on również w tym kontekście do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wynikającego z wyroku tego sądu z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie P 7/20, w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 4 ust. 3 zdanie drugie TUE w związku z art. 279 TFUE jest niezgodny z polskim porządkiem prawnym w zakresie, w jakim postanowienia te umożliwiają Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej nakładać „ultra vires zobowiązania” na Rzeczpospolitą Polską, ustanawiając środki tymczasowe odnoszące się do ustroju i właściwości polskich sądów oraz trybu postępowania przed nimi.
23 W tym względzie sąd odsyłający wyjaśnia, po pierwsze, że KRS stanowi na mocy Konstytucji organ kluczowy dla autonomii władzy sądowniczej, którego zadaniem jest zapewnienie gwarancji niezawisłości sędziów i niezależności sądów. W związku z tym skład i działanie tego organu powinny spełniać wymagania przewidziane w Konstytucji, aby zagwarantować, że wnioski o powołanie na stanowisko sędziego, które organ ten kieruje do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, pochodzą od organu niezależnego i reprezentującego środowisko sędziowskie. Sąd ten uściśla jednak, że KRS w nowym składzie wynikającym z ustawy o KRS została ukonstytuowana z naruszeniem podstawowych zasad konstytucyjnych prawa polskiego oraz wartości państwa prawnego wyrażonych w prawie Unii. W szczególności wybór piętnastu członków KRS wybranych spośród sędziów przez Sejm, a nie przez samych sędziów, doprowadził do utraty autonomii władzy sądowniczej i do oczywistej zależności tego organu od władzy ustawodawczej i wykonawczej. Sąd odsyłający podkreśla, że takie ustalenia zostały wyraźnie potwierdzone przez Naczelny Sąd Administracyjny, Europejski Trybunał Praw Człowieka oraz przez sam Trybunał, przy czym wszystkie te sądy stwierdziły, że KRS nie daje w nowym składzie gwarancji niezależności i bezstronności wymaganych w szczególności przez prawo Unii.
24 Po drugie, sąd odsyłający zauważa, że rozpatrywanie odwołań od uchwał KRS dotyczących wniosków o powołanie do pełnienia urzędu sędziego powierzono Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, składającej się wyłącznie z osób powołanych w wyniku procesu nominacyjnego prowadzonego przez KRS w nowym składzie. W tych okolicznościach zdaniem tego sądu nie można uznać, że izba ta zapewnia gwarancje niezawisłości wymagane od „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy”. Wobec braku zaś jakiejkolwiek innej rzeczywistej możliwości podważenia prawidłowości tego procesu fakt niedostępności skutecznego środka zaskarżenia może w sposób systemowy budzić uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności sędziów wyłonionych w wyniku rzeczonego procesu.
25 W tych okolicznościach Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1) Czy art. 2 i [art.] 19 ust. 1 [TUE] oraz art. 6 ust. 1–3 TUE w związku z art. 47 [Karty] należy rozumieć w ten sposób, że nie jest sądem ustanowionym na podstawie ustawy w rozumieniu prawa Unii sąd, w którego składzie zasiada osoba powołana na stanowisko sędziego w tym sądzie w procedurze, w której:
a) wyboru osoby wskazanej do nominacji sędziowskiej Prezydentowi RP dokonała obecna [KRS], wybrana sprzecznie z polskimi przepisami konstytucyjnymi i ustawowymi, która nie jest organem niezależnym i nie zasiadają w niej przedstawiciele środowiska sędziowskiego powołani w jej skład niezależnie od władzy wykonawczej i ustawodawczej, a tym samym nie doszło do skutecznego złożenia wniosku o powołanie na urząd sędziego przewidzianego w prawie krajowym;
b) uczestnikom konkursu nominacyjnego nie przysługiwało odwołanie do sądu w rozumieniu art. 2 i [art.] 19 ust. 1 TUE oraz art. 6 ust. 1–3 TUE w związku z art. 47 [Karty]?
2) Czy art. 2 i art. 19 ust. 1 TUE w związku z art. 47 [Karty] należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy w składzie sądu zasiada osoba powołana w warunkach opisanych [w pytaniu pierwszym]:
a) stoją one na przeszkodzie w stosowaniu przepisów prawa krajowego, które badanie zgodności z prawem powołania takiej osoby na urząd sędziego przekazują do wyłącznej właściwości [Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych], składającej się wyłącznie z osób powołanych na urząd sędziego w warunkach opisanych w [pytaniu pierwszym], i które zarazem nakazują pozostawienie bez rozpoznania zarzutów dotyczących powołania na urząd sędziego, przy uwzględnieniu kontekstu instytucjonalnego oraz systemowego;
b) wymagają one, w celu zapewnienia skuteczności prawa europejskiego, takiej wykładni przepisów prawa krajowego, która umożliwi sądowi, również z urzędu, wyłączenie takiej osoby od rozpoznania sprawy na podstawie – stosowanych przez analogię – przepisów o wyłączeniu sędziego, który jest niezdolny do orzekania [iudex inhabilis];
c) wymagają one, aby sąd krajowy w celu zastosowania prawa unijnego i osiągnięcia jego skuteczności pominął wyrok krajowego trybunału konstytucyjnego, o ile wyrok ten uznaje za niezgodne z prawem krajowym rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu podniesienia okoliczności wadliwości powołania sędziego, które nie spełniało wymogów Unii Europejskiej dotyczących niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu art. 19 ust. 1 TUE w związku z art. 47 [Karty];
d) wymagają one, aby sąd krajowy w celu zastosowania prawa unijnego i osiągnięcia effet utile pominął wyrok krajowego trybunału konstytucyjnego, jeśli stoi on na przeszkodzie wykonaniu postanowienia Trybunału […] w przedmiocie środków tymczasowych, które to postanowienie nakazuje zawieszenie stosowania przepisów krajowych uniemożliwiających badanie przez sądy krajowe spełnienia wymogów Unii Europejskiej dotyczących niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu art. 19 ust. 1 TUE w związku z art. 47 [Karty]?”.
Postępowanie przed Trybunałem
26 Postanowieniami prezesa Trybunału z dnia 23 marca 2022 r. i z dnia 11 stycznia 2024 r. postępowanie zostało, odpowiednio, zawieszone do czasu wydania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawach połączonych C-181/21 i C-269/21, a następnie podjęte.
W przedmiocie właściwości Trybunału
27 Prokuratura Okręgowa w Poznaniu (Polska) podnosi brak właściwości Trybunału do rozpoznania wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie zasadniczo ze względu na to, że zadane pytania dotyczą organizacji wymiaru sprawiedliwości, która to dziedzina nie należy do kompetencji Unii.
28 W tym względzie z utrwalonego orzecznictwa wynika, że chociaż organizacja wymiaru sprawiedliwości w państwach członkowskich należy wprawdzie do kompetencji tych ostatnich, to przy wykonywaniu tej kompetencji państwa członkowskie mają obowiązek dotrzymywać zobowiązań wynikających dla nich z prawa Unii, oraz że może to dotyczyć w szczególności przepisów krajowych dotyczących przyjmowania decyzji o powołaniu sędziów lub, w stosownym wypadku, przepisów dotyczących odpowiedniej kontroli sądowej w kontekście takich postępowań nominacyjnych [wyroki: z dnia 6 października 2021 r., W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), C-487/19, EU:C:2021:798, pkt 75 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 22 marca 2022 r., Prokurator Generalny (Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego – Powołanie), C-508/19, EU:C:2022:201, pkt 56; a także z dnia 6 marca 2025 r., D.K. (Zwolnienie sędziego z obowiązku rozpoznania sprawy), C-647/21 i C-648/21, EU:C:2025:143, pkt 42].
29 Ponadto podniesione przez Prokuraturę Okręgową w Poznaniu zastrzeżenie wiąże się w istocie z samym zakresem przywołanych w pytaniu prejudycjalnym postanowień prawa Unii, a tym samym z ich wykładnią. Taka wykładnia należy zaś w sposób oczywisty do właściwości Trybunału, zgodnie z art. 267 TFUE [zob. podobnie wyrok z dnia 6 października 2021 r., W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), C-487/19, EU:C:2021:798, pkt 76 i przytoczone tam orzecznictwo].
30 Trybunał jest zatem właściwy do rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie.
W przedmiocie dopuszczalności
31 Prokuratura Okręgowa w Poznaniu twierdzi w pierwszej kolejności, że zadane pytania są hipotetyczne, ponieważ sąd odsyłający nie podnosi żadnej konkretnej okoliczności mogącej wskazywać na to, że sędzia S. C. nie daje gwarancji niezawisłości lub że została powołana w sposób wadliwy.
32 W tym względzie należy zauważyć, że pytania te mają na celu, po pierwsze, umożliwienie sądowi odsyłającemu dokonania oceny zgodności przepisów prawa krajowego, które regulują powoływanie sędziów, w szczególności z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 akapit drugi Karty. Po drugie, wspomniane pytania zmierzają do ustalenia, czy powyższe postanowienia stoją na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego i orzecznictwu sądu konstytucyjnego tego państwa członkowskiego przyznającym wyłączną właściwość do kontrolowania zgodności z prawem powołania sędziego w ramach procedury wyłączenia z powodu okoliczności, w jakich sędzia ten został powołany, organowi, który, podobnie jak Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, nie spełnia wymogów art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE.
33 Tymczasem należy stwierdzić, że argumenty przedstawione przez Prokuraturę Okręgową w Poznaniu dotyczące gwarancji niezawisłości zapewnianych przez sędzię S. C. dotyczą zasadniczo zakresu, a tym samym wykładni postanowień prawa Unii, których dotyczą pytania prejudycjalne, a także mogących wynikać z tych postanowień skutków. Tego rodzaju argumenty, które dotyczą istoty postawionych pytań, nie mogą zatem, z natury rzeczy, prowadzić do ich niedopuszczalności [wyrok z dnia 6 października 2021 r., W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), C-487/19, EU:C:2021:798, pkt 90 i przytoczone tam orzecznictwo].
34 Pytań tych nie można zatem uznać za hipotetyczne.
35 W drugiej kolejności Prokuratura Okręgowa w Poznaniu podnosi, że sąd odsyłający nie dopełnił obowiązku przewidzianego w art. 94 lit. c) regulaminu postępowania przed Trybunałem, dotyczącego omówienia powodów, dla których sąd odsyłający rozpatruje kwestię wykładni określonych przepisów prawa Unii Europejskiej, jak również związku, jaki dostrzega on między tymi przepisami a uregulowaniami krajowymi, które znajdują zastosowanie w postępowaniu głównym.
36 W tym względzie należy stwierdzić, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym zawiera wszystkie informacje wymagane przez wspomniany art. 94 lit. c), w szczególności treść przepisów krajowych mających zastosowanie w postępowaniu głównym, powody, które skłoniły sąd odsyłający do zwrócenia się do Trybunału z pytaniem o wykładnię postanowień prawa Unii, o których mowa w przedstawionych pytaniach, a także wskazanie związku dostrzeganego przez ten sąd między tymi postanowieniami prawa Unii a tymi przepisami krajowymi, wobec czego Trybunał dysponuje wszystkimi informacjami niezbędnymi do wydania orzeczenia w przedmiocie tych pytań.
37 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie jest zatem dopuszczalny.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
Uwagi wstępne
38 Z uzasadnienia postanowienia odsyłającego wynika, po pierwsze, że zadane pytania dotyczą w istocie wykładni zasady niezawisłości i bezstronności sądów, która wynika z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i z art. 47 Karty, a po drugie, że – jak wskazano w pkt 15 niniejszego wyroku – sprawa, w której złożono rozpatrywany w postępowaniu głównym wniosek o wyłączenie sędziego, dotyczy między innymi uregulowań prawa polskiego stanowiących transpozycję dyrektywy 2011/7. W rezultacie spór w postępowaniu głównym jest objęty nie tylko zakresem stosowania art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, ale również zakresem stosowania art. 47 Karty.
39 W tych okolicznościach przedstawione pytania należy zbadać wyłącznie w świetle art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 Karty, bez konieczności dokonywania wykładni również art. 6 ust. 1–3 TUE, ponieważ sąd odsyłający nie przedstawił powodów, dla których zwraca się do Trybunału o wykładnię tego ostatniego postanowienia.
W przedmiocie pytania drugiego
40 Poprzez pytanie drugie, które należy zbadać w pierwszej kolejności, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE oraz art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego i orzecznictwu sądu konstytucyjnego tego państwa, zgodnie z którymi w ramach postępowania w sprawie wyłączenia z powodu okoliczności powołania sędziego, którego takie postępowanie dotyczy, rozpoznanie wniosku o wyłączenie należy do wyłącznej właściwości organu takiego jak Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych i nie obejmuje badania przez ten organ zgodności z prawem powołania tego sędziego, a jeśli tak, to czy w celu zachowania skuteczności (effet utile) tych postanowień sąd krajowy, do którego wystąpiono z tym wnioskiem o wyłączenie, jest zobowiązany zastosować w drodze analogii przepisy krajowe dotyczące wyłączenia z mocy samej ustawy sędziego, który jest niezdolny do orzekania.
41 Na wstępie należy podkreślić, że – jak przypomniano w istocie w pkt 28 niniejszego wyroku – o ile organizacja wymiaru sprawiedliwości w państwach członkowskich, w szczególności w zakresie ustanawiania, składu, właściwości i funkcjonowania sądów krajowych, w tym w odniesieniu do zasad kontroli zgodności z prawem powoływania sędziów, należy do kompetencji tych państw, o tyle przy wykonywaniu tej kompetencji państwa członkowskie mają obowiązek dotrzymywać zobowiązań wynikających dla nich z prawa Unii, a w szczególności z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE.
42 W tym względzie zasada skutecznej ochrony sądowej, do której odnosi się art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, stanowi zasadę ogólną prawa Unii wynikającą z tradycji konstytucyjnych wspólnych państwom członkowskim, wyrażoną w art. 6 i 13 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”), a obecnie potwierdzoną w art. 47 Karty [wyroki: z dnia 21 grudnia 2021 r., Euro Box Promotion i in., C-357/19, C-379/19, C-547/19, C-811/19 i C-840/19, EU:C:2021:1034, pkt 219 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 11 maja 2023 r., Inspecţia Judiciară, C-817/21, EU:C:2023:391, pkt 40; z dnia 8 maja 2024 r., Asociaţia „Forumul Judecătorilor din România” (Stowarzyszenia sędziów), C-53/23, EU:C:2024:388, pkt 35].
43 Ponadto w zakresie, w jakim Karta zawiera prawa, które odpowiadają prawom zagwarantowanym w EKPC, art. 52 ust. 3 Karty ma na celu zapewnienie koniecznej spójności między wyrażonymi w niej prawami a odpowiadającymi im prawami gwarantowanymi przez EKPC w sposób nienaruszający autonomii prawa Unii. Trybunał musi zatem zadbać o to, aby dokonana przez niego w określonej sprawie wykładnia zapewniała poziom ochrony, który nie narusza poziomu ochrony gwarantowanego poprzez art. 6 ust. 1 EKPC, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez Europejski Trybunał Praw Człowieka (zob. podobnie wyrok z dnia 11 lipca 2024 r., Hann-Invest i in., C-554/21, C-622/21 i C-727/21, EU:C:2024:594, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 1 sierpnia 2025 r., Dimnev, C-404/24, EU:C:2025:595, pkt 44; z dnia 4 września 2025 r., AW „T”, C-225/22, EU:C:2025:649, pkt 46).
44 Uściśliwszy powyższe, należy przypomnieć, że na podstawie art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE każde państwo członkowskie powinno zapewnić, by organy orzekające – jako „sądy” w rozumieniu prawa Unii – w kwestiach związanych ze stosowaniem lub z wykładnią tego prawa i należące w związku z tym do systemu środków odwoławczych w dziedzinach objętych prawem Unii odpowiadały wymogom skutecznej ochrony sądowej, w tym zwłaszcza wymogowi niezawisłości [wyroki: z dnia 11 lipca 2024 r., Hann-Invest i in., C-554/21, C-622/21 i C-727/21, EU:C:2024:594, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 4 września 2025 r., AW „T”, C-225/22, EU:C:2025:649, pkt 47; z dnia 18 grudnia 2025 r., Komisja/Polska (Kontrola ultra vires orzecznictwa Trybunału – Pierwszeństwo prawa Unii), C-448/23, EU:C:2025:975, pkt 107].
45 W niniejszym wypadku do sądu odsyłającego zwrócono się o rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego ze względu na to, że nie został on skutecznie powołany. Jednakże przepisy prawa polskiego, zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny, przewidują, że kontrola zgodności z prawem powołania danej osoby na stanowisko sędziego należy do wyłącznej właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, w związku z czym na podstawie tego prawa i zgodnie z orzecznictwem tego polskiego sądu konstytucyjnego samodzielne przeprowadzanie takiego badania nie należy do sądu odsyłającego, który powinien przekazać ten wniosek celem dokonania oceny przez wspomnianą izbę. Ponadto ta wyłączna właściwość pozostaje ograniczona, ponieważ zgodnie z art. 26 § 3 ustawy o Sądzie Najwyższym wspomniana izba pozostawia bez rozpoznania wniosek złożony na podstawie art. 26 § 2 tej ustawy, jeżeli obejmuje on ustalenie oraz ocenę zgodności z prawem powołania sędziego.
46 W tym względzie już po złożeniu wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie Trybunał orzekł w istocie, w pkt 201 i 386 wyroku z dnia 5 czerwca 2023 r., Komisja/Polska (Niezawisłość i życie prywatne sędziów) (C-204/21, EU:C:2023:442), że Rzeczpospolita Polska, przyjmując i utrzymując w mocy przepisy krajowe zakazujące sądom krajowym, pod rygorem kar dyscyplinarnych, badania, czy one same lub zasiadający w nich sędziowie, lub inni sędziowie, lub inne sądy spełniają wynikające z prawa Unii wymogi dotyczące niezawisłości, bezstronności i uprzedniego ustanowienia na mocy ustawy danych sądów i sędziów, uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty, jak również na mocy zasady pierwszeństwa prawa Unii.
47 W sprawie, w której zapadł ten wyrok, Trybunał uwzględnił bowiem podniesione przez Komisję Europejską zarzuty pierwszy i drugi, które dotyczyły w szczególności zgodności z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty, art. 42a §§ 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. nr 98, poz. 1070), uznających za niedopuszczalne dla wszystkich sądów krajowych badanie spełnienia wynikających z prawa Unii wymogów dotyczących zagwarantowania „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy”, a także z art. 107 § 1 pkt 2 i 3 tej ustawy, pozwalającego na zakwalifikowanie badania spełnienia tych wymogów jako przewinienia dyscyplinarnego (zob. podobnie wyrok z dnia 4 września 2025 r., AW „T”, C-225/22, EU:C:2025:649, pkt 60).
48 W tym względzie należy przypomnieć, że Trybunał doszedł do tego wniosku po podkreśleniu w szczególności, że art. 26 § 3 ustawy o Sądzie Najwyższym wyklucza, by Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, w następstwie przekazania jej przez inny sąd wniosku o wyłączenie sędziego rozpoznała taki wniosek, jeżeli dotyczy on ustalenia oraz oceny zgodności z prawem powołania sędziego lub jego umocowania do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości [wyrok z dnia 5 czerwca 2023 r., Komisja/Polska (Niezawisłość i życie prywatne sędziów), C-204/21, EU:C:2023:442, pkt 198].
49 Wniosek ten był również częściowo uzasadniony okolicznością, że w istocie przepisy krajowe, o których mowa w pkt 46 niniejszego wyroku, mogą – ze względu na zakazy i przewinienia dyscyplinarne, jakie ustanawiają w odniesieniu do sędziów Sądu Najwyższego oraz sędziów wszystkich sądów powszechnych i administracyjnych – uniemożliwić im dokonywanie określonych ustaleń i ocen, jakie w niektórych okolicznościach są jednak od nich wymagane na mocy prawa Unii w kontekście wymogów wynikających z postanowień art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 Karty dotyczących gwarancji „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” [zob. podobnie wyrok z dnia 5 czerwca 2023 r., Komisja/Polska (Niezawisłość i życie prywatne sędziów), C-204/21, EU:C:2023:442, pkt 285].
50 Z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE wynika bowiem, że państwa członkowskie są zobowiązane do zapewnienia istnienia skutecznej kontroli sądowej umożliwiającej w razie potrzeby sprawdzenie zgodności z prawem procesu powoływania sędziów. Obowiązek ten wynika z samego wymogu dotyczącego „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy”, który zakłada, że procedura powoływania sędziów jest obwarowana odpowiednimi gwarancjami, aby zapobiec wszelkim naruszeniom ich niezawisłości i bezstronności. Wobec tego art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE wymaga, aby sąd krajowy mógł w określonych okolicznościach sprawdzić, czy wadliwość procedury powołania sędziego mogła spowodować naruszenie prawa podstawowego do skutecznego środka prawnego przed niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu tego postanowienia oraz art. 47 Karty [wyroki: z dnia 6 października 2021 r., W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), C-487/19, EU:C:2021:798, pkt 130, 131, 152–154, 159; a także z dnia 5 czerwca 2023 r., Komisja/Polska (Niezawisłość i życie prywatne sędziów), C-204/21, EU:C:2023:442, pkt 131].
51 Ponadto art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE nakłada na państwa członkowskie jasny i precyzyjny obowiązek osiągnięcia rezultatu, który jest bezwarunkowy, jeśli chodzi o niezależność sądów mających dokonywać wykładni prawa Unii i je stosować. Wynika z tego, że sądy krajowe, których zadaniem jest stosowanie w ramach swojej właściwości przepisów prawa Unii, są zobowiązane do zapewnienia pełnej skuteczności wymogów tego prawa, a zatem także art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE – w razie potrzeby – poprzez odstąpienie od stosowania wszelkich przepisów krajowych, które są z nim sprzeczne [zob. podobnie wyroki: z dnia 2 marca 2021 r., A.B. i in. (Powołanie sędziów Sądu Najwyższego – Odwołanie), C-824/18, EU:C:2021:153, pkt 146; a także z dnia 21 grudnia 2021 r., Euro Box Promotion i in., C-357/19, C-379/19, C-547/19, C-811/19 i C-840/19, EU:C:2021:1034, pkt 253 i przytoczone tam orzecznictwo].
52 Utrwalone orzecznictwo stanowi bowiem, że każdy sąd krajowy orzekający w ramach swoich kompetencji ma, jako organ państwa członkowskiego, obowiązek odstąpić od stosowania wszelkiego przepisu prawa krajowego sprzecznego z przepisem prawa Unii bezpośrednio skutecznym w ramach toczącego się przed tym sądem sporu [wyroki: z dnia 24 czerwca 2019 r., Popławski, C-573/17, EU:C:2019:530, pkt 61; a także z dnia 6 października 2021 r., W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), C-487/19, EU:C:2021:798, pkt 158 i przytoczone tam orzecznictwo].
53 Tak więc w przypadku potwierdzenia naruszenia art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE zasada pierwszeństwa prawa Unii wymaga, by sądy krajowe, których zadaniem jest stosowanie, w ramach swojej właściwości, prawa Unii odstępowały z mocy własnych uprawnień od stosowania przepisów prawa krajowego naruszających wymogi wynikające z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE – niezależnie od tego, czy są to przepisy rangi ustawowej czy konstytucyjnej – bez konieczności żądania uprzedniego uchylenia tych przepisów w drodze ustawodawczej lub w jakimkolwiek innym trybie konstytucyjnym ani bez konieczności oczekiwania na takie uchylenie [zob. podobnie wyroki: z dnia 18 maja 2021 r., Asociaţia „Forumul Judecătorilor din România” i in., C-83/19, C-127/19, C-195/19, C-291/19, C-355/19 i C-397/19, EU:C:2021:393, pkt 247, 251; a także z dnia 22 lutego 2022 r., RS (Skutki wyroków sądu konstytucyjnego), C-430/21, EU:C:2022:99, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo].
54 Ponadto z utrwalonego orzecznictwa wynika, że sąd krajowy, który skorzystał z uprawnienia przyznanego mu w art. 267 akapit drugi TFUE, powinien w razie potrzeby nie uwzględnić oceny sądu krajowego wyższej instancji, w tym też sądu konstytucyjnego, jeżeli w świetle wykładni dokonanej przez Trybunał uzna, że ocena ta nie jest zgodna z prawem Unii, i odstąpić w odpowiednim wypadku od stosowania przepisu prawa krajowego zobowiązującego go do stosowania się do orzeczeń tego sądu wyższej instancji. Powyższe jest aktualne również w sytuacji, gdy na mocy krajowego przepisu proceduralnego sąd powszechny jest związany orzeczeniem krajowego sądu konstytucyjnego, które w jego ocenie jest sprzeczne z prawem Unii [zob. podobnie wyrok z dnia 22 lutego 2022 r., RS (Skutki wyroków sądu konstytucyjnego), C-430/21, EU:C:2022:99, pkt 75, 76].
55 W tym względzie Trybunał orzekł w wyroku z dnia 18 grudnia 2025 r., Komisja/Polska (Kontrola ultra vires orzecznictwa Trybunału – Pierwszeństwo prawa Unii) (C-448/23, EU:C:2025:975, pkt 196), że w świetle wykładni Konstytucji dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny w jego wyroku z dnia 14 lipca 2021 r., wspomnianym w pkt 22 niniejszego wyroku, Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy zasad autonomii, pierwszeństwa, skuteczności i jednolitego stosowania prawa Unii.
56 Wynika z tego, że polski sąd jest zobowiązany nie uwzględnić ocen wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2021 r. w zakresie, w jakim wyrok ten potwierdza uznanie za niedopuszczalne dla wszystkich sądów krajowych badania, czy inny organ spełnia wynikające z prawa Unii wymogi dotyczące zagwarantowania niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy.
57 W niniejszym wypadku w świetle rozważań przedstawionych w pkt 41–56 niniejszego wyroku, w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, w której do sądu odsyłającego wystąpiono z wnioskiem o wyłączenie sędziego z powodu okoliczności jego powołania, sąd ten powinien odstąpić od stosowania polskich przepisów, zgodnie z ich wykładnią dokonaną w szczególności przez Trybunał Konstytucyjny, zakazujących mu badania zgodności z prawem tego powołania i zobowiązujących go do przekazania tego wniosku do rozpoznania przez Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, aby samodzielnie przeprowadzić to badanie i w razie potrzeby wyciągnąć z niego konsekwencje poprzez postanowienie o wyłączeniu danego sędziego.
58 Należy jednak zauważyć, że z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, a w szczególności z uwag przedstawionych na rozprawie, wynika, że wadliwe powołania na stanowiska sędziowskie mają w Polsce charakter systemowy. W istocie ponad 3000 sędziów, czyli około 30 % sędziów tego państwa członkowskiego, zostało powołanych na wniosek KRS w nowym składzie, bez możliwości skutecznego odwołania się od uchwał KRS zawierających wnioski o powołanie przez kandydatów odrzuconych w procedurach powołania. Co więcej, wiele aspektów tej reformy zostało już uznanych w szeregu wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i samego Trybunału za niespełniające wymogów wynikających, odpowiednio, z art. 6 ust. 1 EKPC i z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty.
59 W tym względzie, jak wskazano w istocie w pkt 44 niniejszego wyroku, art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE nakłada na każde państwo członkowskie obowiązek ustanowienia i utrzymania systemu sądowego odpowiedniego dla zagwarantowania, że organy należące do tego systemu i właściwe do orzekania w przedmiocie środków odwoławczych w dziedzinach objętych prawem Unii będą spełniały wymogi skutecznej ochrony prawnej, w tym wymóg niezawisłości.
60 Tymczasem, biorąc pod uwagę systemowy charakter wadliwych powołań, indywidualna ocena przestrzegania wymogu „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” w ramach postępowań o wyłączenie z powodu okoliczności powołania danych sędziów nie może co do zasady wystarczyć do zapewnienia pełnego poszanowania wynikającego z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE wymogu, by sprawy objęte prawem Unii były rozpatrywane przez niezależne sądy.
61 Jest tak, tym bardziej że istnienie systemowych lub ogólnych naruszeń niezależności krajowego wymiaru sprawiedliwości wynikających z takich wadliwych powołań może również zagrozić prawidłowemu funkcjonowaniu procedury odesłania prejudycjalnego, która stanowi istotny element systemu ustanowionego w traktatach w celu umożliwienia sądom krajowym zapewnienia skutecznej ochrony sądowej praw, jakie jednostki wywodzą z prawa Unii (wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Royal Football Club Seraing, C-600/23, EU:C:2025:617, pkt 77 i przytoczone tam orzecznictwo), ponieważ takie naruszenia poważnie zagrażają jednolitości, spójności i pełnej skuteczności tego prawa.
62 Ponadto należy również zauważyć, że Europejski Trybunał Praw Człowieka, orzekając zgodnie z procedurą wyroku pilotażowego w wyroku z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce (CE:ECHR:2023:1123JUD005084921), orzekł w istocie, że zidentyfikowane powiązane ze sobą problemy systemowe wymagają zastosowania przez państwo polskie odpowiednich środków ustawodawczych i innych środków mających na celu rozwiązanie problemów związanych z niezależnością sądownictwa wynikających z reform przeprowadzonych w tym państwie.
63 W związku z tym, po pierwsze, w celu przywrócenia zaufania publicznego do systemu sądownictwa i zapewnienia poszanowania zasady podziału władzy, a po drugie, zapewnienia ciągłości i skuteczności funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, w tym skuteczności mechanizmu odesłania prejudycjalnego przewidzianego w art. 267 TFUE, w krajowym porządku prawnym muszą zostać ustanowione, na podstawie art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, ramy normatywne umożliwiające ocenę – uwzględniającą charakter i wagę nieprawidłowości popełnionych w toku procedury powoływania sędziów – możliwości dalszego wykonywania zadań przez osoby wadliwie powołane na stanowiska sędziów.
64 Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE nie nakłada jednak na państwa członkowskie obowiązku stosowania jednego modelu mającego służyć zapewnieniu skutecznej ochrony sądowej lub przywróceniu zaufania do systemu sądownictwa, które społeczeństwo utraciło z powodu systemowych nieprawidłowości w powoływaniu na stanowiska sędziowskie.
65 Państwa członkowskie dysponują zatem szerokim marginesem swobody, jeżeli chodzi o konkretną treść ustanowionych w tym celu ram normatywnych, pod warunkiem jednak, że ramy te zapewniają, za pomocą obiektywnych kryteriów, iż jedynie te osoby powołane wadliwie, które dają wystarczające gwarancje niezależności i bezstronności, będą mogły dalej wykonywać swoje zadania.
66 W świetle całości powyższych rozważań odpowiedź na pytanie drugie winna brzmieć: art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, art. 47 Karty oraz zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego i orzecznictwu sądu konstytucyjnego tego państwa, dokonującemu wykładni tych uregulowań, które przyznają określonemu organowi wyłączną kompetencję do orzekania w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu okoliczności jego powołania, pozbawiając jednocześnie ten organ możliwości rozpoznania takiego wniosku, jeżeli podważono w nim zgodność z prawem procedury powołania tego sędziego. Sąd krajowy, do którego wpłynął taki wniosek o wyłączenie, powinien odstąpić od stosowania tych uregulowań zgodnie z ich wykładnią zawartą w tym orzecznictwie i samodzielnie zbadać zgodność z prawem powołania tego sędziego, w szczególności poprzez sprawdzenie, czy sędzia ten spełnia wymóg „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy”, oraz, w razie potrzeby, poprzez postanowienie o wyłączeniu tego sędziego, jeżeli ewentualne nieprawidłowości, którymi dotknięte jest wspomniane powołanie, wiążą się z naruszeniem tego wymogu.
W przedmiocie pytania pierwszego
67 Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE oraz art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uznaniu za „niezawisły i bezstronny sąd” składu orzekającego, w którym jednoosobowo zasiada sędzia powołany na swoje stanowisko w wyniku procedury powołania charakteryzującej się tym, że po pierwsze, jego kandydatura została zarekomendowana przez organ, który nie jest niezależny, a po drugie, pozostali uczestnicy tej procedury nominacyjnej nie mieli prawa do skutecznego środka prawnego przed sądem w celu zakwestionowania zgodności z prawem powołania tego sędziego.
68 W tym względzie, jak przypomniano w pkt 42 niniejszego wyroku, zasada skutecznej ochrony sądowej, o której mowa w art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, stanowi zasadę ogólną prawa Unii wywodzoną z tradycji konstytucyjnych wspólnych dla państw członkowskich, która została wyrażona między innymi w art. 6 ust. 1 EKPC, a obecnie znajduje potwierdzenie w art. 47 akapit drugi Karty.
69 Gwarancje dostępu do niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, a w szczególności gwarancje określające pojęcie, jak również skład tego sądu, stanowią podstawę prawa do rzetelnego procesu sądowego. Badanie pod kątem tego, czy z uwagi na swój skład organ stanowi, jeżeli pojawia się w tym względzie poważna wątpliwość, taki właśnie sąd, jest nieodzowne w kontekście zaufania, jakie powinny wzbudzać u jednostki sądy w społeczeństwie demokratycznym [zob. podobnie wyroki: z dnia 22 lutego 2022 r., Openbaar Ministerie (Sąd ustanowiony ustawą w wydającym nakaz państwie członkowskim), C-562/21 PPU i C-563/21 PPU, EU:C:2022:100, pkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 29 marca 2022 r., Getin Noble Bank, C-132/20, EU:C:2022:235, pkt 113; z dnia 8 maja 2024 r., Asociaţia „Forumul Judecătorilor din România” (Stowarzyszenia sędziów), C-53/23, EU:C:2024:388, pkt 55].
70 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wymagane w ten sposób na podstawie prawa Unii gwarancje niezawisłości i bezstronności oznaczają, że muszą istnieć zasady, w szczególności co do składu rozpatrywanego organu, powoływania jego członków, okresu trwania ich kadencji oraz powodów ich wyłączania lub odwołania, pozwalające wykluczyć, w przekonaniu jednostek, wszelką uzasadnioną wątpliwość co do niepodatności tego organu na czynniki zewnętrzne oraz jego neutralności względem ścierających się przed nim interesów [wyroki: z dnia 6 października 2021 r., W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), C-487/19, EU:C:2021:798, pkt 109; a także z dnia 5 czerwca 2023 r., Komisja/Polska (Niezawisłość i życie prywatne sędziów), C-204/21, EU:C:2023:442, pkt 93 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 18 grudnia 2025 r., Komisja/Polska (Kontrola ultra vires orzecznictwa Trybunału – Pierwszeństwo prawa Unii), C-448/23, EU:C:2025:975, pkt 263].
71 W tym względzie ważne jest, by sędziowie byli chronieni przed ingerencją lub naciskami z zewnątrz, które mogłyby zagrozić ich niezawisłości. Normy mające zastosowanie do statusu sędziów i wykonywania przez nich obowiązków powinny pozwalać w szczególności na wykluczenie nie tylko wszelkiego bezpośredniego wpływu w postaci zaleceń, ale również bardziej pośrednich form oddziaływania, które mogą zaważyć na decyzjach danych sędziów, i w ten sposób umożliwić zapobieżenie brakowi widocznych oznak niezawisłości lub bezstronności tych sędziów, który to brak mógłby podważyć zaufanie, jakie sądownictwo powinno budzić w jednostkach w społeczeństwie demokratycznym i państwie prawnym [wyroki: z dnia 6 października 2021 r., W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), C-487/19, EU:C:2021:798, pkt 110; z dnia 5 czerwca 2023 r., Komisja/Polska (Niezawisłość i życie prywatne sędziów), C-204/21, EU:C:2023:442, pkt 94 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 18 grudnia 2025 r., Komisja/Polska (Kontrola ultra vires orzecznictwa Trybunału – Pierwszeństwo prawa Unii), C-448/23, EU:C:2025:975, pkt 264].
72 W tym kontekście Trybunał, odwołując się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, orzekł, że o ile prawo do „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” stanowi prawo samodzielne, o tyle ma ono jednak ścisły związek z gwarancjami „niezawisłości” i „bezstronności”. W szczególności – zgodnie z zasadą podziału władzy charakteryzującą funkcjonowanie państwa prawnego – konieczne jest zagwarantowanie niezawisłości sądów względem władzy ustawodawczej i wykonawczej [zob. podobnie wyroki: z dnia 6 października 2021 r., W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), C-487/19, EU:C:2021:798, pkt 124, 127 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 29 marca 2022 r., Getin Noble Bank, C-132/20, EU:C:2022:235, pkt 117, 118 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 21 grudnia 2023 r., Krajowa Rada Sądownictwa (Dalsze zajmowanie stanowiska sędziego), C-718/21, EU:C:2023:1015, pkt 47].
73 W tym względzie wymóg dotyczący „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” w rozumieniu prawa Unii ma na celu uniknięcie sytuacji, w której organizacja systemu sądownictwa zostałaby pozostawiona uznaniu władzy wykonawczej, oraz zapewnienie, by kwestia ta była regulowana ustawą uchwaloną przez władzę ustawodawczą w sposób zgodny z normami regulującymi wykonywanie jej kompetencji. Wyrażenie to odzwierciedla w szczególności zasadę państwa prawnego i dotyczy nie tylko podstawy prawnej samego istnienia sądu, lecz również składu orzekającego w każdej sprawie oraz wszelkich innych przepisów prawa krajowego, których nieprzestrzeganie sprawia, że udział jednego lub kilku sędziów w rozpoznawaniu sprawy jest obarczony nieprawidłowością, co obejmuje w szczególności przepisy dotyczące niezawisłości i bezstronności członków danego sądu [wyroki: z dnia 26 marca 2020 r. (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Simpson/Rada i HG/Komisja, C-542/18 RX-II i C-543/18 RX-II, EU:C:2020:232, pkt 73 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 6 października 2021 r., W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), C-487/19, EU:C:2021:798, pkt 129; z dnia 18 grudnia 2025 r., Komisja/Polska (Kontrola ultra vires orzecznictwa Trybunału – Pierwszeństwo prawa Unii), C-448/23, EU:C:2025:975, pkt 265].
74 Jest zatem konieczne, by materialne warunki oraz zasady proceduralne odnoszące się do decyzji o powołaniu tych sędziów były sformułowane w sposób nieprowadzący do powstania w przekonaniu jednostek uzasadnionych wątpliwości co do niepodatności danych sędziów na czynniki zewnętrzne oraz ich neutralności względem ścierających się przed nimi interesów po tym, jak zostaną oni powołani. W tym względzie szczególnie ważne jest to, by te warunki i zasady zostały opracowane w taki sposób, aby spełniały wymogi przypomniane w poprzednim punkcie niniejszego wyroku (zob. podobnie wyrok z dnia 29 marca 2022 r., Getin Noble Bank, C-132/20, EU:C:2022:235, pkt 97 i przytoczone tam orzecznictwo).
75 Co się tyczy bardziej szczegółowo procesu powoływania sędziów, Trybunał orzekł również, odwołując się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, że z uwagi na fundamentalne następstwa, jakie proces ten ma dla prawidłowego funkcjonowania oraz legitymizacji władzy sądowniczej w demokratycznym państwie, w którym obowiązuje zasada rządów prawa, taki proces stanowi w sposób konieczny nieodłączny element pojęcia „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” w rozumieniu art. 47 akapit drugi Karty. A zatem niezawisłość sądu w rozumieniu tego postanowienia mierzy się w szczególności poprzez sposób, w jaki zostali powołani jego członkowie [zob. podobnie wyroki: z dnia 22 lutego 2022 r., Openbaar Ministerie (Sąd ustanowiony ustawą w wydającym nakaz państwie członkowskim), C-562/21 PPU i C-563/21 PPU, EU:C:2022:100, pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 29 marca 2022 r., Getin Noble Bank, C-132/20, EU:C:2022:235, pkt 120 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 21 grudnia 2023 r., Krajowa Rada Sądownictwa (Dalsze zajmowanie stanowiska sędziego), C-718/21, EU:C:2023:1015, pkt 60].
76 Niemniej nie każde uchybienie, jakie może wystąpić w trakcie procedury powołania sędziego, może rodzić wątpliwość co do niezawisłości i bezstronności tego sędziego, a tym samym co do tego, czy skład orzekający, w którym on zasiada, ma przymiot „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” w rozumieniu prawa Unii [wyroki: z dnia 29 marca 2022 r., Getin Noble Bank, C-132/20, EU:C:2022:235, pkt 123; z dnia 18 grudnia 2025 r., Komisja/Polska (Kontrola ultra vires orzecznictwa Trybunału – Pierwszeństwo prawa Unii), C-448/23, EU:C:2025:975, pkt 267].
77 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem nieprawidłowość, której dopuszczono się przy powołaniu sędziego lub większej liczby sędziów w ramach danego systemu sądownictwa, pociąga za sobą naruszenie wymogu dotyczącego „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy”, w szczególności gdy nieprawidłowość ta ma taki charakter i wagę, że stwarza ona rzeczywiste ryzyko, iż pozostałe władze, w szczególności władza wykonawcza, będą mogły skorzystać z nienależnych im uprawnień dyskrecjonalnych, zagrażając prawidłowości skutku, do którego prowadzi procedura powołania, i wzbudzając w ten sposób w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności danych sędziów. Ma to miejsce, gdy dotyczy to podstawowych reguł stanowiących integralną część ustroju i funkcjonowania tego systemu sądownictwa [zob. podobnie wyroki: z dnia 6 października 2021 r., W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), C-487/19, EU:C:2021:798, pkt 130; a także z dnia 29 lipca 2024 r., Valančius, C-119/23, EU:C:2024:653, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo].
78 Stwierdzenie dotyczące istnienia naruszenia wymogu „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” oraz dotyczące skutków takiego naruszenia zależy od całościowej oceny pewnej liczby okoliczności, które, rozpatrywane łącznie, przyczyniają się do powstania, w przekonaniu jednostek, uzasadnionych wątpliwości dotyczących niezawisłości i bezstronności danych sędziów [wyroki: z dnia 22 lutego 2022 r., Openbaar Ministerie (Sąd ustanowiony ustawą w wydającym nakaz państwie członkowskim), C-562/21 PPU i C-563/21 PPU, EU:C:2022:100, pkt 74 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 18 grudnia 2025 r., Komisja/Polska (Kontrola ultra vires orzecznictwa Trybunału – Pierwszeństwo prawa Unii), C-448/23, EU:C:2025:975, pkt 269].
79 W niniejszej sprawie, w świetle stwierdzenia dokonanego w pkt 57 niniejszego wyroku, w ostatecznym rozrachunku to do sądu odsyłającego będzie zatem należało wypowiedzenie się, w świetle ogółu zasad przypomnianych w pkt 68–75 tego wyroku oraz po przeprowadzeniu wymaganej w tym celu oceny, w przedmiocie tego, czy całokształt okoliczności, w jakich nastąpiło powołanie sędzi S. C., a w szczególności ewentualne nieprawidłowości, których dopuszczono się w ramach procedury jej powołania, mogą prowadzić do stwierdzenia, że sędzi tej nie można uznać za „niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy” w rozumieniu prawa Unii.
80 Artykuł 267 TFUE upoważnia bowiem Trybunał nie do stosowania przepisów prawa Unii w określonej sprawie, lecz wyłącznie do orzekania w kwestii wykładni traktatów oraz aktów przyjętych przez instytucje Unii. Niemniej zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunał może, w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE współpracy sądowej, dostarczyć sądowi odsyłającemu, na podstawie informacji zawartych w aktach sprawy, elementy wykładni prawa Unii, które mogą być dla niego przydatne przy dokonywaniu oceny skutków wywieranych przez ten czy inny przepis tego prawa [zob. podobnie wyrok z dnia 6 października 2021 r., W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), C-487/19, EU:C:2021:798, pkt 132, 133 i przytoczone tam orzecznictwo].
81 Co się tyczy okoliczności rozpatrywanych w postępowaniu głównym, a w szczególności w pierwszej kolejności faktu, że kandydatura sędzi S. C. została zarekomendowana przez KRS w nowym składzie, należy zauważyć, jak wynika z pkt 23 niniejszego wyroku, że KRS jest zgodnie z Konstytucją organem mającym kluczowe znaczenie dla autonomii władzy sądowniczej, którego zadaniem jest zapewnienie gwarancji niezawisłości sędziów i niezależności sądów.
82 Tymczasem, co się tyczy KRS w nowym składzie, Trybunał orzekł, że fakt, iż przewidziana w art. 187 ust. 3 Konstytucji czteroletnia kadencja niektórych członków wchodzących wcześniej w skład KRS została skrócona, oraz fakt, że w następstwie zmian wprowadzonych do ustawy o KRS, które doprowadziły do jej znowelizowanego brzmienia, piętnastu członków KRS, którzy są sędziami i byli wcześniej wyłaniani przez środowisko sędziowskie, zostało wybranych przez polską władzę ustawodawczą z tym skutkiem, że 23 z 25 członków KRS w nowym składzie zostało wskazanych przez polską władzę wykonawczą i ustawodawczą lub jest członkami organów tej władzy, mogły budzić uzasadnione wątpliwości co do niezależności i roli KRS w procesie nominacyjnym mającym prowadzić do powołań na stanowiska sędziowskie w Sądzie Najwyższym [zob. podobnie wyrok z dnia 15 lipca 2021 r., Komisja/Polska (System odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów), C-791/19, EU:C:2021:596, pkt 104, 105, 108; a także z dnia 6 października 2021 r., W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), C-487/19, EU:C:2021:798, pkt 146, 150].
83 Jednakże z orzecznictwa Trybunału wynika również, że okoliczność, iż KRS w nowym składzie nie daje gwarancji niezależności wystarczających do rozwiania wszelkich uzasadnionych wątpliwości co do prawidłowości procedur powoływania sędziów, w których uczestniczy, nie wystarcza sama w sobie do stwierdzenia naruszenia wymogów nieodłącznie związanych z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 Karty [zob. podobnie wyrok z dnia 22 lutego 2022 r., Openbaar Ministerie (Sąd ustanowiony ustawą w wydającym nakaz państwie członkowskim), C-562/21 PPU i C-563/21 PPU, EU:C:2022:100, pkt 75 i przytoczone tam orzecznictwo].
84 W drugiej kolejności, co się tyczy braku prawa uczestników danej procedury powołania do skutecznego środka prawnego przed sądem, ponieważ mogą oni wnieść odwołanie wyłącznie do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, w której skład wchodzą sędziowie powołani na wniosek KRS w nowym składzie, należy przypomnieć, że w pkt 77 wyroku z dnia 21 grudnia 2023 r., Krajowa Rada Sądownictwa (Dalsze zajmowanie stanowiska sędziego) (C-718/21, EU:C:2023:1015), Trybunał orzekł, przy dokonywaniu oceny, czy Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych jest „sądem” w rozumieniu art. 267 TFUE, że rozpatrywane łącznie elementy systemowe i te dotyczące konkretnych okoliczności faktycznych, które charakteryzowały powołanie do tego organu sędziów pierwotnie powołanych do tej izby, skutkują tym, że izba ta nie ma statusu „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 akapit drugi Karty (zob. podobnie wyrok z dnia 4 września 2025 r., AW „T”, C-225/22, EU:C:2025:649, pkt 49, 50).
85 Ponadto w myśl linii orzeczniczej wytyczonej przez ten wyrok Trybunał stwierdził w szeregu postanowień, opierając się na tych samych podstawach, niedopuszczalność wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, z którymi wystąpiła Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w składzie, w którym zasiadali w całości lub w części członkowie powołani w tych samych okolicznościach co okoliczności rozpatrywane w sprawie zakończonej tym wyrokiem [postanowienia: z dnia 9 kwietnia 2024 r., T. (Programy audiowizualne dla dzieci), C-22/22, EU:C:2024:313; z dnia 15 maja 2024 r., Rzecznik Finansowy, C-390/23, EU:C:2024:419; z dnia 29 maja 2024 r., Prokurator Generalny (Skarga nadzwyczajna w polskim prawie II), C-43/22, EU:C:2024:459; z dnia 29 maja 2024 r., Rzecznik Praw Obywatelskich (Skarga nadzwyczajna w polskim prawie), C-720/21, EU:C:2024:489; z dnia 21 czerwca 2024 r., Kancelaria B., C-810/23, EU:C:2024:543].
86 Tymczasem w niniejszym wypadku, jak wynika z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, w okresie obejmującym powołanie sędzi S. C., w trakcie którego można było wnosić odwołanie do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, wszyscy sędziowie, którzy zasiadali w tej izbie, byli powołani w okolicznościach, które zostały zbadane przez Trybunał w wyroku z dnia 21 grudnia 2023 r., Krajowa Rada Sądownictwa (Dalsze zajmowanie stanowiska sędziego) (C-718/21, EU:C:2023:1015) i które doprowadziły do stwierdzenia, przypomnianego w pkt 84 niniejszego wyroku, zgodnie z którym wspomniana izba nie ma statusu „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy”.
87 A zatem, z zastrzeżeniem oceny, której powinien dokonać sąd odsyłający, nie można uznać odwołania, które przysługiwało do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, za skuteczny środek zaskarżenia, gdyż było ono wnoszone do sądu, którego członkowie nie spełniali wymogu „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 akapit drugi Karty.
88 Co się tyczy kwestii, czy brak prawa uczestników danej procedury nominacyjnej do skutecznego środka prawnego przed sądem wystarcza sam w sobie do uznania, że dany sędzia nie spełnia wymogu „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 akapit drugi Karty, Trybunał orzekł wprawdzie, że ewentualny brak możliwości skorzystania ze środka prawnego przed sądem w kontekście procesu powoływania do pełnienia urzędu sędziego krajowego sądu najwyższego może w niektórych przypadkach nie stanowić problemu z punktu widzenia wymogów wynikających z prawa Unii, w szczególności z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE. Inaczej jest jednak w okolicznościach, w których wszystkie istotne elementy charakteryzujące taki proces w określonym krajowym kontekście prawno-faktycznym, a w szczególności warunki, w jakich dochodzi do nagłego zniesienia istniejącej dotychczas możliwości wniesienia środka prawnego przed sądem, mogą wzbudzić w przekonaniu jednostek wątpliwości natury systemowej co do niezawisłości i bezstronności sędziów powołanych w wyniku tego procesu [zob. podobnie wyrok z dnia 2 marca 2021 r., A.B. i in. (Powołanie sędziów Sądu Najwyższego – Odwołanie), C-824/18, EU:C:2021:153, pkt 129].
89 W niniejszym przypadku nie można zatem uznać, że brak dostępności takiego środka prawnego wobec powołania S. C. na stanowisko sędziego, rozpatrywany odrębnie, wystarcza do jej wyłączenia.
90 W tych okolicznościach należy ocenić, czy dwie okoliczności będące przedmiotem pytania pierwszego, rozpatrywane łącznie, pozwalają na wyciągnięcie wniosku, że wspomniana sędzia nie spełnia wymogu „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 akapit drugi Karty.
91 W tym względzie, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 63 opinii i jak wynika z orzecznictwa Trybunału, w celu ustalenia, czy sędziowie spełniają wymogi niezawisłości i bezstronności oraz stanowią „sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy” w rozumieniu tych postanowień, należy zbadać nie tylko okoliczności związane z procesem ich powołania, lecz również inne istotne elementy kontekstu poprzez dokonanie całościowej oceny wszystkich okoliczności towarzyszących ich powołaniu [zob. podobnie wyrok z dnia 2 marca 2021 r., A.B. i in. (Powołanie sędziów Sądu Najwyższego – Odwołanie), C-824/18, EU:C:2021:153, pkt 132].
92 Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, w pierwszej kolejności sędzia S. C. pełniła funkcję starszej asystentki sędziego w Sądzie Okręgowym w Poznaniu. W drugiej kolejności Kolegium Sądu Okręgowego w Poznaniu i Zgromadzenie Przedstawicieli Sędziów okręgu tego sądu okręgowego pozytywnie zaopiniowały jej kandydaturę. W trzeciej kolejności pozostali uczestnicy tego postępowania nominacyjnego nie zakwestionowali powołania tej sędzi. W czwartej kolejności sąd odsyłający nie wskazał żadnej innej istotnej wskazówki dotyczącej okoliczności towarzyszących wspomnianemu powołaniu, która dla celów badania, o którym mowa w pkt 91 niniejszego wyroku, mogłaby przyczynić się do wzbudzenia w przekonaniu jednostek uzasadnionych wątpliwości co do niepodatności tej sędzi na czynniki zewnętrzne.
93 Tym samym, z zastrzeżeniem weryfikacji, którą powinien przeprowadzić sąd odsyłający, nie wydaje się, aby w tym wypadku można było ustalić inne okoliczności faktyczne i prawne mogące podważyć niezawisłość lub bezstronność tej sędzi.
94 W świetle całości powyższych rozważań odpowiedź na pytanie pierwsze winna brzmieć: art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie uznaniu za „niezawisły i bezstronny sąd” składu orzekającego, w którym zasiada jednoosobowo sędzia powołany na swoje stanowisko w wyniku procedury powołania charakteryzującej się tym, że po pierwsze, kandydatura tego sędziego została zarekomendowana przez organ, który nie daje gwarancji niezależności wystarczających do tego, by wykluczyć w przekonaniu jednostek wszelkie uzasadnione wątpliwości co do prawidłowości procedur powoływania sędziów, w których organ ten uczestniczy, a po drugie, uczestnicy tej procedury nominacyjnej nie mieli prawa do skutecznego środka prawnego przed sądem, jeżeli nie zachodzą inne istotne okoliczności dotyczące kontekstu tego postępowania, które miałyby taki charakter i wagę, że rozpatrywane łącznie mogłyby podważyć niezawisłość lub bezstronność wspomnianego sędziego.
W przedmiocie kosztów
95 Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
1) Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE, art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz zasadę pierwszeństwa prawa Unii
należy interpretować w ten sposób, że:
stoją one na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego i orzecznictwu sądu konstytucyjnego tego państwa, dokonującemu wykładni tych uregulowań, które przyznają określonemu organowi wyłączną kompetencję do orzekania w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu okoliczności jego powołania, pozbawiając jednocześnie ten organ możliwości rozpoznania takiego wniosku, jeżeli podważono w nim zgodność z prawem procedury powołania tego sędziego. Sąd krajowy, do którego wpłynął taki wniosek o wyłączenie, powinien odstąpić od stosowania tych uregulowań zgodnie z ich wykładnią zawartą w tym orzecznictwie i samodzielnie zbadać zgodność z prawem powołania tego sędziego, w szczególności poprzez sprawdzenie, czy sędzia ten spełnia wymóg „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy”, oraz, w razie potrzeby, poprzez postanowienie o wyłączeniu tego sędziego, jeżeli ewentualne nieprawidłowości, którymi dotknięte jest wspomniane powołanie, wiążą się z naruszeniem tego wymogu.
2) Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
należy interpretować w ten sposób, że:
nie stoją one na przeszkodzie uznaniu za „niezawisły i bezstronny sąd” składu orzekającego, w którym zasiada jednoosobowo sędzia powołany na swoje stanowisko w wyniku procedury powołania charakteryzującej się tym, że po pierwsze, kandydatura tego sędziego została zarekomendowana przez organ, który nie daje gwarancji niezależności wystarczających do tego, by wykluczyć w przekonaniu jednostek wszelkie uzasadnione wątpliwości co do prawidłowości procedur powoływania sędziów, w których organ ten uczestniczy, a po drugie, uczestnicy tej procedury nominacyjnej nie mieli prawa do skutecznego środka prawnego przed sądem, jeżeli nie zachodzą inne istotne okoliczności dotyczące kontekstu tego postępowania, które miałyby taki charakter i wagę, że rozpatrywane łącznie mogłyby podważyć niezawisłość lub bezstronność wspomnianego sędziego.
Lenaerts
von Danwitz
Biltgen
Jarukaitis
Arastey Sahún
Ziemele
Passer
Spineanu-Matei
Condinanzi
Kumin
Gratsias
Gavalec
Csehi
Smulders
Frendo
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 24 marca 2026 r.
[…] wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 24 marca 2026 roku w sprawie o sygnaturze C-521/21, w którym TSUE miał zaproponować kompromisowe i legalne rozwiązanie kryzysu polskiego […]