Warszawa, dnia 19 kwietnia 2026 r.

Opinia Stowarzyszenia Prokuratorów Lex Super Omnia

do projektu ustawy z dnia 31 marca 2026 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz ustawy o doręczeniach elektronicznych

Uwagi ogólne

W zamyśle projektodawcy celem przedstawionych zmian jest uaktualnienie i ulepszenie przepisów postępowania karnego z uwagi na występujące mankamenty legislacyjne Kodeksu postępowania karnego¹. Dostrzeżono problemy występujące w treści art. 81a § 3 pkt 1 k.p.k., art. 119 § 1 pkt 2 k.p.k., art. 132 § 3 k.p.k., art. 299a § 2 k.p.k., art. 332 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 333 § 3 k.p.k., art. 589y § 1 pkt 1 k.p.k. oraz art. 607c § 1 pkt 1 k.p.k., a wynikające m.in. z tego, iż dane osobowe podawane przez świadka przed pierwszym przesłuchaniem są niewystarczające i wymagają rozszerzenia o m.in. numer PESEL, nazwę i numer dokumentu stwierdzającego jego tożsamość wraz z nazwą organu, który wydał dokument, a także numer telefonu i adres poczty elektronicznej. Konieczne stało się uzupełnienie procesową identyfikację świadka o ww. elementy.

Niemniej istotne jest także projektowane rozszerzenie możliwości podania przez świadka sposobów kontaktowania się za pośrednictwem telefonu oraz adresu poczty elektronicznej, a także procesowe zabezpieczanie tych danych przed nieuprawnionym dostępem.

Przedmiotowa nowela usuwa także problemy interpretacyjne związane z możliwością i dopuszczalnością procesowego pobierania odcisków palców poprzez przyjęcie terminologii zgodnej z innymi aktami prawnymi.

Uwagi szczegółowe

Projektowane brzmienie art. 191a § 1 k.p.k. i rozszerzenie danych osobowych odbieranych przed pierwszym przesłuchaniem świadka należy ocenić pozytywnie. Należy zwrócić uwagę, że najważniejsze jest usprawnienie komunikacji między organami procesowymi a uczestnikami postępowania karnego i umożliwienie używania poczty elektronicznej co z jednej strony (także) wpłynie na usprawnienie procesu, a z drugiej wprost przełoży się na obniżenie jego kosztów – w obecnym czasie ma to niebagatelne znaczenie wobec skokowego wzrostu kosztów postępowania ponoszonych przez sądy powszechne i jednostki organizacyjne prokuratury w związku z umową z Pocztą Polską.

Bardzo pozytywnie należy ocenić uregulowanie polegające na nowelizacji normy art. 148 k.p.k. i rozszerzenie zakresu podlegających ochronie wrażliwych danych uczestników postępowania karnego. Wobec wyzwań stojących przed podmiotami publicznymi wynikającymi m.in. z nowelizacji ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwo (KSC)², wdrażającego unijną dyrektywę NIS2³, poddanie ochronie takich danych jak numery PESEL, nazwy i numery dowodów stwierdzających tożsamość oraz nazwy publicznych podmiotów je wydających, jawi się jako niezbędna konieczność. Oczywistym jest, że dane wrażliwe uczestników postępowania karnego na każdym jego etapie wymagają szczególnej ochrony aby nie dopuścić np. do powtórnej wiktymizacji pokrzywdzonych (związanej z zagrożeniem niezgodnego z prawem uzyskania danych osobowych). Przedmiotowe dane jednoznacznie identyfikują określoną osobę i powinny pozostać do wyłącznej wiedzy organu procesowego.

Proponowane zmiany art. 81a § 3 pkt 1 k.p.k., art. 119 § 1 pkt 2 k.p.k., art. 132 § 3 k.p.k., art. 299a § 2 k.p.k., art. 332 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 333 § 3 k.p.k., art. 589y § 1 pkt 1 k.p.k. oraz art. 607c § 1 pkt 1 k.p.k. uznać należy za słuszne i konieczne. Formalnoprocesowe usunięcie faksu jako urządzenia służącego do komunikacji i przesyłania dokumentów w postępowaniu karnym będzie stanowiło dostosowanie przepisów prawa do rzeczywistości. Od wielu już lat faks nie jest używany w organach prokuratury i wymiaru sprawiedliwości, stąd chociażby odbieranie od uczestników postępowania danych osobowych w zakresie jego numeru jest bezprzedmiotowe.

Zmiana art. 192a § 1 k.p.k. polegająca na zastąpieniu pojęcia „odciski daktyloskopijne” pojęciem „odciski linii papilarnych” zasługuje na uznanie, albowiem ujednolica semantyczno-legislacyjnie określenie tej czynności procesowej. W doktrynie oraz aktach prawnych odnoszących się do pobierania danych biometrycznych w postaci wzorów linii papilarnych⁴, określa się tą czynność „pobieraniem odcisków linii papilarnych”.

Zasługującym na pozytywną ocenę uzupełnieniem powyższych regulacji jest projektowane dokonania koniecznych zmian w ustawie z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych⁵.

Reasumpcja i rekomendacje

Podsumowując zmiany proponowane w opisanym wyżej obszarze należy ocenić, że mimo ich niekompletności wpłyną one pozytywnie na sądy powszechne oraz powszechne jednostki organizacyjne prokuratury. Wymuszą także zmiany w bieżącej pracy dochodzeniowo – śledczej pozostałych organów postępowania przygotowawczego. Likwidacja możliwości używania anachronicznego faksu stanowi w istocie uwspółcześnienie przepisów prawa, gdyż ta forma komunikacji od dawna nie jest używana. Natomiast wprowadzenie obowiązku uzyskania od świadków przez organy postępowania karnego numer PESEL oraz danych dokumentu stwierdzającego tożsamość, numeru telefonu oraz (co najistotniejsze) adresu poczty elektronicznej przyczyni się do usprawnienia oraz istotnego obniżenia kosztów procesu. Zmiana ta przygotowuje organy procesu karnego do nieuniknionego procesu cyfryzacji postępowania karnego, w tym elektronicznego obiegu dokumentów.

Oczywiście nie można pominąć możliwych wątpliwości interpretacyjnych związanych z określeniem przez organ procesowy momentu skutecznego doręczenia (zawiadomienia, wezwania, pisma, decyzji) oraz następczego zakresu stosowania domniemania doręczenia w przypadku braku reakcji na wysłaną uczestnikowi postępowania za pośrednictwem poczty elektronicznej korespondencję. Projektowane przepisy nie określają także relacji między doręczeniem elektronicznym a tradycyjnym. Wątpliwości na tym tle mogą prowadzić do wniosku o powstaniu zagrożeń naruszenia prawa do obrony, czy wykluczenia cyfrowego niektórych uczestników postępowania. W tej mierze należy pamiętać o prawie do rzetelnego procesu gwarantowanego zarówno przez Europejską Konwencję Praw Człowieka⁶ jak i Konstytucję RP⁷. Należy podkreślić, że procedura karna musi zapewniać realną możliwości obrony praw jednostki i zapobiegać przed wszystkim automatyzmowi w komunikacji organów procesowych w uczestnikami postępowania (tzw. fikcji doręczenia w systemie elektronicznym)⁸.

Dlatego w toku dalszych prac legislacyjnych należy rozważyć wprowadzenie mechanizmów umożliwiających uczestnikom postępowania obalenie domniemania doręczenia oraz zapewnienia alternatywnej formy doręczeń dla osób wykluczonych cyfrowo. Oczywiście tradycyjna forma doręczenia procesowej korespondencji pozostanie realną alternatywą do 1 października 2029 roku, ale już dziś należy przewidzieć możliwe naruszenia konstytucyjnych standardów rzetelnego procesu karnego. W projektowanych przepisach zasadne jest doprecyzowanie momentu skutecznego doręczenia w systemie elektronicznym (może poprzez system dodatkowych powiadomień SMS-em, itp.) oraz zawarcie procedury na wypadek awarii systemów teleinformatycznych.

Mimo tego projektowane przepisy należy ocenić jako zasadne i konieczne. Planowane zmiany kierunkowo są niezbędne do rozpoczęcia procesu dostosowywania przepisów procedury do realiów cyfrowych i dynamicznie zmieniającego się świata. Jednak każdej zmianie Kodeksu postępowania karnego winno przyświecać zachowanie konstytucyjnych standardów tak w zakresie nienaruszenia zasady zaufania obywatela do państwa jak zachowania prawa uczestników postępowania do sądu i (realnej) obrony.

Opracował: prokurator dr Robert Kmieciak