Na (nowej) internetowej stronie Polskiego Towarzystwa Prawa Konstytucyjnego pojawiło się sprawozdanie z realizacji w 2025 roku edukacyjnego projektu PTPK  promocji wiedzy o Konstytucji. 

11 czerwca 2024 r., podczas konferencji naukowej w Senacie RP poświęconej przestrzeganiu Konstytucji, Zarząd PTPK zainicjował projekt edukacyjny promujący wiedzę o ustawie zasadniczej. Inicjatywa skierowana miała być przede wszystkim do młodzieży szkolnej, choć docelowo planujemy dotrzeć do szerszego grona odbiorców.

Projekt zakłada wybór w każdym roku kalendarzowym wiodącego tematu spotkań (warsztatów, debat i wykładów). Prezentacja zagadnień teoretycznych oraz praktycznych służy ukazaniu realnego znaczenia Konstytucji, sposobu jej stosowania przez organy władzy publicznej oraz metod odwoływania się do jej przepisów przez samych obywateli. Poszerzanie świadomości konstytucyjnej oraz ukazanie mechanizmów funkcjonowania państwa ma ułatwić młodym ludziom poruszanie się w przestrzeni publicznej. Zdobyta wiedza ma stanowić fundament dla samodzielnej oceny zjawisk polityczno-prawnych oraz inspirować do aktywności społecznej

Rok 2025 – prawo wyborcze

W 2025 roku tematem przewodnim było prawo wyborcze. Spotkania poświęcono standardom wyborczym, instytucjom gwarantującym realizację praw obywatelskich oraz praktyce wyborczej. W wydarzeniach zorganizowanych w sześciu ośrodkach akademickich wzięło udział kilkaset osób. Program realizowano w siedmiu miastach, angażując również młodzież z mniejszych miejscowości.

Białystok

Miejsce: Białystok, Wydział Prawa UwB (aula)
Data: 14 marca 2025 r. – spotkanie w ramach Dnia Edukacji Prawnej
Uczestnicy: białostoccy licealiści i uczniowie z Liceum w Łomży
Liczba uczestników: ok. 350
Temat: Prawo wyborcze w Polsce – wybrane zagadnienia
Prowadzący: Lech Jamróz (dr hab., prof. UwB; PTPK)

W trakcie spotkania, po krótkiej prezentacji działalności Polskiego Towarzystwa Prawa Konstytucyjnego, przedyskutowane zostały następujące zagadnienia:

– zasada wolnych wyborów i jej elementy
– przebieg procesu wyborczego (kalendarz wyborczy)
– instytucjonalne gwarancje wolnych wyborów
– aspekt psychologiczny wolnych wyborów
– metody przeliczania wyniku głosowania na liczbę mandatów w Sejmie
– istota frekwencji wyborczej

Odrębnie zaprezentowano wybrane dane liczbowe frekwencji w wyborach w Polsce od roku 1990.

Łódź

Miejsce: Łódź, Wydział Prawa i Administracji UŁ (Aula Czerwona)
Data: 14 marca 2025 r.
Uczestnicy: uczniowie liceów z Łodzi oraz województwa łódzkiego
Liczba uczestników: ok. 120
Temat: „Moc sprawcza głosu wyborcy”
Prowadzący:
– dr hab. Aldona Domańska, prof. UŁ (członek PTPK)
– dr hab. Anna Kacprzak, prof. UŁ
– Mikołaj Truszkowski (student – przewodniczący Koła Naukowego Prawa Konstytucyjnego UŁ)

Spotkanie rozpoczęła prof. Aldona Domańska, która wyjaśniła istotę zorganizowanej debaty, a następnie przybliżyła cele i formy działania Polskiego Towarzystwa Prawa Konstytucyjnego. Prof. Anna Kacprzak zaprezentowała wykład przybliżający zagadnienia zasad prawa wyborczego. Mikołaj Truszkowski przeprowadził warsztaty z młodzieżą poprzedzone krótkim wykładem na temat „16-latkowie z prawem głosu – szansa czy zagrożenie?”.

Poznań

W dniu 25 marca 2025 r. pan Adam Marciniak (doktorant UAM) przeprowadził warsztaty z zakresu prawa wyborczego oraz regulacji prawnych dotyczących wyborów Prezydenta RP w Liceum Ogólnokształcącym im. Marii Skłodowskiej-Curie w Wolsztynie dla uczennic i uczniów klas maturalnych (o profilu humanistycznym oraz psychologiczno-pedagogicznym). Warsztaty polegały na składały się z dwóch części – w części pierwszej uczniowie rozwiązali krótki quiz sprawdzający ich wiedzę ogólną z zakresu prawa, historii i politologii, ze szczególnym uwzględnieniem roli Prezydenta Rzeczypospolitej w polskim systemie ustrojowym. Następnie prowadzący przedstawił – w formie prezentacji multimedialnej – najważniejsze zagadnienia związane z wyborami Prezydenta RP.

W dniu 28 kwietnia 2025 r. pan Jan Denka (doktorant UAM) przeprowadził warsztaty, zatytułowane „Prawo wyborcze w praktyce – wybory Prezydenta RP”, skierowane do uczennic i uczniów klasy maturalnej II Liceum Ogólnokształcącego im. Generałowej Zamoyskiej i Heleny Modrzejewskiej w Poznaniu. Warsztaty polegały na dyskusji, odpowiedzi na pytania dotyczące wyborów oraz omówienia najważniejszych zagadnień związanych z wyborami Prezydenta RP.

W dniu 7 maja 2025 r. pan dr hab. Witold Płowiec, prof. UAM przeprowadził webinar zatytułowany „GłosujeMY – prawo wyborcze przed wyborami” organizowany w ramach inicjatywy „Wyborcze Last Minute” dla studentów Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Podczas webinaru zostały omówione zasady prawa wyborczego obowiązujące w wyborach Prezydenta RP.

15 maja 2025 r. pan Adam Marciniak (doktorant UAM) przeprowadził webinar pt. „Mąż zaufania patrzy, czyli dlaczego wiemy, że wybory nie są sfałszowane” organizowany w ramach inicjatywy „Wyborcze Last Minute” dla studentów Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Podczas webinaru zostały omówione rola i zadania mężów zaufania w wyborach przeprowadzanych w Polsce.

Toruń

W marcu i kwietniu 2025 r. Katedra Prawa Konstytucyjnego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu realizowała projekt edukacyjny pt. „Wybierz idealnego Prezydenta”, skierowany do uczniów szkół ponadpodstawowych: I Liceum Ogólnokształcącego w Toruniu, V Liceum Ogólnokształcącego w Toruniu, X Liceum Ogólnokształcącego w Toruniu, IV Liceum Ogólnokształcącego w Toruniu oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Płocku. Projekt został zaplanowany jako odpowiedź na potrzebę wzmacniania postaw obywatelskich młodzieży oraz pogłębiania wiedzy na temat funkcjonowania organów władzy publicznej, w szczególności urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, w kontekście konstytucyjnych zasad demokratycznego państwa prawa.

Głównym założeniem projektu było ukazanie znaczenia świadomego i odpowiedzialnego udziału obywateli w procesach wyborczych oraz zwrócenie uwagi na realny wpływ decyzji wyborczych na funkcjonowanie państwa. Działania podejmowane w ramach projektu miały na celu nie tylko przekazanie wiedzy teoretycznej z zakresu prawa konstytucyjnego, lecz również rozwijanie praktycznych kompetencji obywatelskich, takich jak umiejętność analizy programów wyborczych, oceny kompetencji kandydatów oraz formułowania własnych opinii w oparciu o rzetelne informacje.

Istotnym elementem projektu było przybliżenie uczniom konstytucyjnej pozycji Prezydenta RP, zakresu jego kompetencji oraz relacji z innymi organami władzy publicznej. Szczególny nacisk położono na omówienie przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej regulujących tryb wyboru Prezydenta, zasady powszechności, równości i tajności głosowania, a także przebieg procesu wyborczego od momentu oddania głosu aż po ustalenie wyników wyborów. Uczniowie mieli możliwość zapoznania się z procedurą głosowania w sposób przystępny i praktyczny, co sprzyjało przełamywaniu barier i obaw związanych z pierwszym udziałem w wyborach.
Projekt zakładał również rozwijanie kompetencji komunikacyjnych i społecznych uczestników, w szczególności umiejętności wystąpień publicznych, argumentowania swoich poglądów oraz udziału w debacie publicznej z poszanowaniem zasad kultury dyskusji. Ważnym aspektem działań było także kształtowanie postawy krytycznego odbiorcy informacji poprzez zwrócenie uwagi na zjawisko dezinformacji, mechanizmy manipulacji przekazem medialnym oraz znaczenie weryfikowania źródeł informacji, zwłaszcza w okresach kampanii wyborczych.

Projekt „Wybierz idealnego Prezydenta” miał charakter interdyscyplinarny i partycypacyjny, łącząc elementy edukacji prawnej, obywatelskiej i medialnej. Jego realizacja sprzyjała aktywnemu zaangażowaniu uczniów, pobudzaniu ich ciekawości poznawczej oraz zachęcaniu do świadomego uczestnictwa w życiu publicznym. Inicjatywa stanowiła przykład współpracy środowiska akademickiego ze szkołami ponadpodstawowymi oraz realizacji misji społecznej uczelni poprzez upowszechnianie wiedzy prawniczej i promowanie wartości konstytucyjnych wśród młodego pokolenia.

Projekt został przygotowany i przeprowadzony przez członków Studenckiego Koła Naukowego Prawa Konstytucyjnego UMK, działającego przy Katedrze Prawa Konstytucyjnego UMK, przy wsparciu merytorycznym dr Anny Frydrych-Depki. W realizację inicjatywy zaangażowani byli również prof. Maciej Serowaniec – Dziekan Wydziału Prawa i Administracji oraz Kierownik Katedry Prawa Konstytucyjnego, dr Jagoda Jaskulska – Prodziekan ds. Organizacji i Rozwoju, a także dr Wojciech Włoch, wspierający projekt na kolejnych etapach jego realizacji. Patronat nad przedsięwzięciem objęło Polskie Towarzystwo Prawa Konstytucyjnego.

Kraków

W dniu 20 października 2025 r., o godz. 18:30, w Auli A Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego przy ul. Krupniczej 33a odbył się wykład otwarty zorganizowany przez Katedrę Prawa Konstytucyjnego oraz Katedrę Prawa Ustrojowego Porównawczego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego, we współpracy z Polskim Towarzystwem Prawa Konstytucyjnego.
W spotkaniu uczestniczyli uczniowie i nauczyciele krakowskich liceów, pracownicy naukowi Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz osoby zainteresowane problematyką wyborów i systemów wyborczych.

Wykład pt. „Twoje wybory mają znaczenie”, wygłoszony przez dr. hab. Grzegorza Kucę, prof. UJ, poświęcony był zagadnieniom technik głosowania, rozpowszechniania nieprawdziwych informacji, kontroli procesu wyborczego oraz finansowania wyborów. Poruszane zagadnienia spotkały się z dużym zainteresowaniem uczestników i stały się punktem wyjścia do pytań oraz refleksji nad rolą obywateli w ochronie rzetelności procesu wyborczego.

Gdańsk

W dniu 8 kwietnia 2025 r. na Wydziale Prawa i Administracji odbyło się spotkanie z Komisarzem Wyborczym w Gdańsku, sędzią Julią Kuciel, prowadzone przez dr. hab. Piotra Uziębłę, prof. UG. Spotkanie było poświęcone kluczowym zagadnieniom prawa wyborczego, ze szczególnym uwzględnieniem procedury wyborczych obowiązujących w wyborach prezydenckich. W założeniu miało ono mieć charakter edukacyjny, co doskonale się sprawdziło, gdyż po części wprowadzającej, zaprezentowanej przez P. Uziębłę, odbyła się dyskusja z Panią Komisarz o kluczowych problemach praktycznych związanych z wyborami, w której uczestniczyli przede wszystkim uczniowie trójmiejskich liceów, ale i studenci, licznie zgromadzeni w audytorium C. Spotkanie to było częścią cyklu edukacyjnego, przygotowanego przez Polskie Towarzystwo Prawa Konstytucyjnego, a powiązane było z odbywającym się w tym czasie na WPiA Tygodniem Edukacji Prawnej. Znaczący udział związany z przebiegiem spotkania mieli również członkowie Koła Prawa Konstytucyjnego UG.

*****

Słowa mają wagę – wolność wypowiedzi a godność człowieka. Projekt PTPK na rok 2026

Wolność wypowiedzi to jedna z fundamentalnych wolności człowieka. Jest ona nie tylko istotną dla każdego z nas wolnością osobistą, ale również kluczową wolnością polityczną. W licznych orzeczeniach sądów konstytucyjnych oraz międzynarodowych trybunałów podkreśla się, że wolność słowa stanowi gwarancję pluralizmu społecznego i politycznego, będąc tym samym filarem praw człowieka i demokracji. Z tego względu jej ochrona jest niezbędna.

W ostatnich latach wyzwania prawne dotyczące wolności wypowiedzi wykraczają znacznie poza ramy jej tradycyjnej ochrony. Jako przykłady można wskazać mowę nienawiści, zjawiska typu SLAPP[1], hejt, deepfake oraz wiele innych procesów wymagających rzetelnej oceny prawnej i społecznej. Rozwój sektora Big Tech oraz mediów społecznościowych przyniósł zjawiska dotychczas prawu nieznane. Państwo, postrzegane tradycyjnie jako instytucja zagrażająca wolności wypowiedzi, powinno stać się podmiotem gwarantującym korzystanie z tej wolności. Nadużywanie wolności wypowiedzi przez osoby fizyczne, prawne i różnego rodzaju instytucje staje się obecnie podstawowym problemem konstytucyjnym. Istotną barierą dla takich praktyk jest zasada godności człowieka. Pojawia się jednak pytanie: w jaki sposób należy się do niej odwoływać i czy ta szczytna idea stanowi efektywne narzędzie ochrony każdego z nas? Czy ograniczanie wolości wypowiedzi ze względu na godność człowieka oraz zasady godność konkretyzujące nie będzie prowadziło do nieuzasadnionej ingerencji w tę wolność? Przykłady z życia codziennego pokazują, że odpowiedź na to pytanie nie jest oczywista.

Próbę odpowiedzi na te zagadnienia podejmiemy podczas spotkań poświęconych wolności wypowiedzi.

[1] ang. Strategic lawsuits against public participation – powództwo cywilne, którego celem nie jest wygranie sprawy, lecz zastraszenie, uciszenie lub obciążenie kosztami osób lub podmiotów krytykujących działania potężnych podmiotów (korporacji, polityków, instytucji). Najczęściej powództwo kierowane jest przeciwko dziennikarzom, aktywistom, związkowcom, opozycji politycznej.