W prawie dwa lata po przejęciu przez Koalicję 15 Października władzy, oddanej jej przez obywateli motywowanych między innymi nadzieją na rozliczenie poprzedniej większości, ale bodaj przede wszystkim pragnących powrotu do właściwych relacji państwa z jego obywatelami, opartych o szacunek dla podstawowych wartości i norm konstytucyjnych, obywatele zrzeszeni w Ruchu Obywateli RP znów muszą zabrać głos.

Monitor Konstytucyjny już w kwietniu 2025 roku opublikował Stanowisko Ruchu Obywatele RP wobec powołania „Komisji do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015-2023”. Pisali w nim

Komisji nie wyposażono w żadne istotne uprawnienia, a powołuje się ją zamiast realnych działań m.in. prokuratury, co budzi niepokój o rolę i znaczenie organów państwa.
Nie godzimy się na deklarowane przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji założenie niekarania funkcjonariuszy służb państwa za popełnione przestępstwa.

Okazuje się, że przyjęcie i publikacja Stanowiska było próżnym przedsięwzięciem, że wciąż jest konieczne upominanie się o wywiązanie się K15X z jej własnych zobowiązań. Tym razem w formie dwóch listów – do premiera w związku z politycznie motywowanymi deportacjami po koncercie białoruskiego rapera i do Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego z wezwaniem do przeciwdziałania bezczynności prokuratury wobec sprawców represji z okresu przed październikiem 2023 r..

List otwarty Obywateli RP do Premiera Donalda Tuska

Panie Premierze!

Pańska zapowiedź stała się faktem, co zdarza się nieczęsto – zapowiadane deportacje Ukraińców i Białorusinów właśnie się dokonują. Wśród wielu naszych oczekiwań dotyczących np. cofnięcia niekonstytucyjnych pisowskich ustaw i rozporządzeń, humanitarnego traktowania ludzi na białoruskiej granicy, respektowania praw kobiet, osób z niepełnosprawnościami, osób nieheteronormatywnych, osób politycznie demonstrujących, rozliczenia winnych łamania prawa, w tym tego, które na naszych własnych grzbietach połamano, przywrócenia zasad praworządności i norm ustrojowych, które miały ją w Polsce gwarantować – akurat deportacji Ukraińców i Białorusinów nie oczekiwaliśmy. To wyborcy innych partii mieli tego rodzaju życzenia. Nie tego się więc spodziewaliśmy, a widzimy właśnie to. Nie tylko w prasie. Uczestnicy naszego ruchu sami oglądali dokumenty okazane dziś deportowanym ludziom. To jawne bezprawie dokonane na Pańskie osobiste polecenie.

10 sierpnia w trakcie koncertu Maxa Korzha spora grupa ludzi złamała przepisy art. 54. ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych, wychodząc ze swych sektorów na przestrzeń ze względów bezpieczeństwa niedostępną dla publiczności. Mniejszą, choć nadal sporą grupę tych ludzi zatrzymano. Jakąś, bliżej nam nieznaną część tej grupy postawiono przed Sądem Rejonowym dla Pragi-Południa już 11 sierpnia, a więc w przyspieszonym trybie, w którym możliwość obrony jest niemal żadna. Sąd uznał winę i wymierzył najmniejszą przewidzianą w przepisach grzywnę w wysokości 2 tys. zł.

10 dni później o godzinie 6. rano do drzwi tych osób zapukała Straż Graniczna. Zbyt wcześnie na pewność, że wyrok z 11 sierpnia się uprawomocnił – wniosek o uzasadnienie wyroku można wysłać pocztą. Straż Graniczna mimo wczesnej pory dysponowała kompletem dokumentów sporządzonych tego samego dnia. Wśród tych dokumentów znajduje się zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego – nazwijmy je w komunikatywnym skrócie postępowaniem deportacyjnym. Jest też w związku z tym postępowaniem decyzja o wszczęciu kontroli legalności pobytu. To w tej sprawie przychodzi o 6. nad ranem Straż Graniczna.

Przychodzi po to, by stwierdzić nielegalność pobytu. W systemie Straży Granicznej widnieje bowiem wpis: „osoba niepożądana na terenie RP ze względów obronności lub bezpieczeństwa państwa”. Dokonano tego wpisu na podstawie wspomnianego orzeczenia i grzywny. Tak oto obronności kierowanego przez Pana państwa zagraża wtargnięcie na płytę stadionu, choć Straż Graniczna dopisała do tego również adnotację o podejrzeniu posiadania narkotyków lub alkoholu. Jako niepożądana, osoba zostaje zatrzymana i natychmiast deportowana. Deportowanie z powodu wykroczenia osób, których państwo prowadzi wojnę o przetrwanie, jest zwykłym barbarzyństwem. Barbarzyństwem jest również deportowanie do państwa, które więzi, torturuje i zabija własnych obywateli, jak to ma miejsce w Białorusi.

Pański aparat, Panie Premierze, zastosował dokładnie ten sam wzór postępowania, który skutecznie, choć oczywiście bezprawnie uniemożliwił Lyudmile Kozlovskiej pobyt w Polsce w czasach rządów PiS. Znów nie tego od Pana oczekiwaliśmy. Jeśli spełnia Pan społeczne zapotrzebowanie – a wiemy, że właśnie to jest powodem Pańskiego zachowania – to nie to wyrażone w trakcie Pańskiej kampanii wyborczej. To zapotrzebowanie pochodzi ze środowisk skrajnej prawicy, w tym politycznie dla Pana cennej Konfederacji, a stało się ono tak powszechne z powodu wielu ksenofobicznych, manipulacyjnych wypowiedzi Pańskich, Pańskich kolegów partyjnych i partnerów w koalicji.

Deportowani Ukraińcy pomimo trwającej w Ukrainie wojny i bombardowań są w sytuacji lepszej niż wiele innych osób, które równie bezprawnie wypycha Pan za białoruską granicę. Mają wszelkie szanse przeżyć, a na białoruskiej granicy ludzie giną również za Pańskiej kadencji i to Pana obciąża odpowiedzialność za ich śmierć.

Te deportacje nie są podobno niczym nowym. Widzieliśmy przecież publikowany przez Pana film, przedstawiający wg Pańskiej informacji deportowanych Gruzinów. Niczego nie wiemy o powodach, ani zastosowanych procedurach. Nie wiemy nawet, czy deportacje miały miejsce rzeczywiście, czy chodziło wyłącznie o PR-owy efekt. Ten film pokazał się niedługo po tym, jak Donald Trump opublikował film z deportacji Wenezuelczyków. Wrażenie naśladownictwa narzucało się z całą mocą. Znany Panu i przez Pana ceniony Timothy Snyder napisał o tym natychmiast, że Wenezuelczycy byli zaledwie dobrze dobranym pretekstem, a w istocie chodziło o zamach i na podstawowe prawa człowieka, i na niezawisłość amerykańskich sądów, którą Trump postanowił w ten sposób złamać. Ten pogląd wyraziło zaraz potem wielu innych amerykańskich intelektualistów, publicystów i polityków.

Pańskie postępowanie potrafimy zrozumieć inaczej niż Snyder rozumiał zachowanie Trumpa. Niemniej jest ono w równym stopniu skrajnym naruszeniem podstawowych praw człowieka, zagrożeniem dla niezawisłości sądów, jest również policzkiem dla zwykłej przyzwoitości, złamaniem wszelkich etycznych norm, zniweczeniem wielkiego wysiłku mnóstwa przyzwoitych ludzi przez długie lata w różnych epokach walczących o to, by państwo Polskie sprzyjało przyzwoitości, a nie podłości.

22 sierpnia 2025

Obywatele RP

*****

Warszawa, dnia 22 sierpnia 2025r.

Szanowny Pan Waldemar Żurek
Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny

Szanowny Panie Ministrze,

W dniu 21 listopada 2024r. skierowaliśmy do Prokuratury Krajowej – na ręce Pani Prokurator Katarzyny Kwiatkowskiej, Dyrektora Departamentu Postępowania Przygotowawczego – wniosek o podjęcie umorzonych postępowań przygotowawczych w czterech najbardziej bulwersujących sprawach, w których doszło do bezprawnej pacyfikacji pokojowych zgromadzeń publicznych. Jednocześnie złożyliśmy wniosek o wszczęcie z urzędu postępowania karnego wobec funkcjonariuszy publicznych, w tym funkcjonariuszy Policji – sprawców kierowniczych, sprawców polecających, podżegaczy oraz sprawców bezpośrednich czynów polegających na systemowym i zorganizowanym stosowaniu w latach 2016-2023 represji przeciwko uczestnikom pokojowych zgromadzeń publicznych, polegających na przekraczaniu uprawnień, bezprawnym pozbawieniu wolności, zmuszaniu przemocą lub groźbą bezprawną do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, fałszywym oskarżaniu o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia, kierowaniu ścigania o przestępstwo lub wykroczenie przez tworzenie fałszywych dowodów lub inne podstępne zabiegi, znęcaniu się̨ fizycznie lub psychicznie nad osobami pozbawionymi wolności – żądając ścigania sprawców tych czynów.

W tym samym czasie opublikowaliśmy i przekazaliśmy Prokuraturze Krajowej wraz z wnioskiem z dnia 21 listopada 2024r. raport „ObyPomoc. Działania na rzecz samoorganizacji społecznej wobec prawnego nękania uczestników protestów w latach 2016-2023”. Dane przedstawione w raporcie wynikają z informacji otrzymanych przez biuro pomocy prawnej ObyPomoc tylko od tych osób represjonowanych, którym biuro zorganizowało pomoc prawną, zatem z założenia nie oddają pełnej skali zjawiska i mają charakter fragmentaryczny. Wskazują jednak, że tylko według tych informacji, do dnia 15 października 2023r. w biurze ObyPomocy zarejestrowano zgłoszenia 925 osób, które w związku z udziałem w pokojowych demonstracjach dotknięte zostały policyjnymi represjami. Zasadność policyjnych wniosków o ukaranie i prokuratorskich aktów oskarżenia została potwierdzona przez sądy w mniej niż 1% przypadków.

W raporcie pisaliśmy:

„Zebrane przez ObyPomoc dane i doświadczenia sugerują liczne rekomendacje, które powinny być wzięte pod uwagę̨ i wdrożone przed następnym paroksyzmem antydemokratycznym, czyniąc demokrację bardziej odporną na następne „stress testy”. Nasze doświadczenia z lat 2016–2023, wynikające z czynnego udziału w pacyfikowanych przez policję pokojowych zgromadzeniach publicznych oraz organizowania pomocy prawnej dla osób poddawanych represjom z powodu udziału w takich zgromadzeniach, pozwalają̨ nam na wskazanie koniecznych działań mających zapobiec w przyszłości sięganiu przez władze publiczne do metod „represyjnego legalizmu” wobec pokojowo demonstrujących obywateli.
Oczekujemy pociągnięcia do odpowiedzialności prawnej i służbowej funkcjonariuszy policji – sprawców czynów skierowanych przeciwko uczestnikom pokojowych zgromadzeń publicznych, polegających w szczególności na przekraczaniu uprawnień (art. 231 KK), bezprawnym pozbawieniu wolności (art. 189 KK), fałszywym oskarżeniu (art. 234 KK), tworzeniu fałszywych dowodów (art. 235 KK), znęcaniu się̨ nad osobami prawnie pozbawionymi wolności (art. 247 KK). Pociągniecie do odpowiedzialności prawnej i służbowej dotyczyć́ powinno nie tylko bezpośrednich sprawców, ale przede wszystkim ich przełożonych, którzy czynami swoich podwładnych kierowali lub wykorzystując podległość służbową, polecali im dokonywanie takich czynów (art. 18 par. 1 KK). Konieczne jest przeprowadzenie kontroli zasadności wydanych w latach 2016–2023 postanowień o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postepowań wywołanych zawiadomieniami o popełnieniu wskazanych wyżej przestępstw i podjęcie lub wznowienie tych, w których postanowienia te wydano niezasadnie. Konieczne jest także w wypadkach, w których sady w sprawach uczestników pokojowych zgromadzeń publicznych orzekły prawomocnie o odszkodowaniu lub zadośćuczynieniu z tytułu niesłusznego zatrzymania, podjęcie realnych działań́ realizujących zasadę̨ odpowiedzialności regresowej wobec Skarbu Państwa tych osób, które swoim bezprawnym działaniem spowodowały takie zatrzymanie – w oparciu o obowiązujące przecież̇, a w istocie niestosowane przepisy art. 557 Kodeksu postępowania karnego oraz art. 116 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (…) Za niezbędne uważamy dokonanie zmian w ustawie Prawo o zgromadzeniach, które wyeliminowałyby uprzywilejowanie zgromadzeń cyklicznych wobec pozostałych przewidzianych ustawą o zgromadzeniach publicznych oraz zagwarantowałyby wolność́ wyrażania poglądów w formie kontrmanifestacji. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka jest ona rozumiana jako jednoczesne, pokojowe manifestowanie w zasięgu wzroku i słuchu ze zgromadzeniem pierwotnym, także w ramach zgłoszonego miejsca lub trasy tego zgromadzenia. Spowoduje to dekryminalizację uczestnictwa w pokojowej kontrmanifestacji i zapobiegnie używania art. 52 par. 2 pkt. 1 i 4 KW (przeszkadzanie w przebiegu niezakazanego zgromadzenia, zajecie lub nieopuszczenie miejsca innego zgromadzenia) jako narzędzia represji”.

Nie wiemy, czy w wyniku złożonego wniosku i załączonych materiałów podjęto jakiekolwiek działania. O żadnych do dzisiaj nas nie poinformowano.

Na ślad jednej ze spraw, w co do której wnioskowaliśmy o podjęcie na nowo postępowania przygotowawczego natknęliśmy się w drugiej części „Raportu z badania spraw pozostających w zainteresowaniu opinii publicznej ze względu na ich przedmiot oraz charakter, prowadzonych i zakończonych w latach 2016-2023 w powszechnych jednostkach organizacyjnych prokuratury (poz. 357 w rozdziale „Postępowania bez istotnych uchybień”, Warszawa, kwiecień 2025, str. 920 – „PR 1 Ds 327.2020 Prokuratury Rejonowej Warszawa Śródmieście–Północ w Warszawie. Przedmiotem postępowania było zawiadomienie 16 osób, które w dniu 1 sierpnia 2020 r. znajdowały się na Placu Krasińskich w Warszawie w związku z uczczeniem rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego, w zakresie przekroczenia uprawnień przez funkcjonariuszy publicznych – funkcjonariuszy Policji, polegającego na nieuprawnionym użyciu środków przymusu bezpośredniego w postaci siły fizycznej oraz bezprawnego zatrzymania, tj. o czyn z art. 231 § 1 k.k.” Za postępowanie bez istotnych uchybień uznano w Raporcie (formalnej odpowiedzi na nasz wniosek dotychczas nie uzyskaliśmy) postępowanie dotyczące umorzenia postępowania w sprawie, w której szesnaścioro pokrzywdzonych pozbawionych zostało wolności osobistej oraz poddanych środkowi przymusu bezpośredniego w postaci siły fizycznej przez funkcjonariuszy Policji z powodu obecności na Placu Krasińskich w Warszawie w związku z obchodami 76 rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego. Pokrzywdzeni wyróżniali się w gronie kilkuset obecnych tam osób tylko tym, że trzymali w dłoniach białe róże. Pokrzywdzeni nie wznosili żadnych haseł, nie mieli ze sobą żadnych transparentów, stali w odległości od innych osób pozwalającej każdemu na swobodny dostęp do Pomnika Powstania Warszawskiego. Nie usiłowali przeszkadzać i nie przeszkadzali w przebiegu żadnego innego zgromadzenia. Powyższe okoliczności w sposób bezsporny znajdują potwierdzenie w zapisach nagrań dokumentujących to zdarzenie. We wszystkich zainicjowanych przez Policję wobec pokrzywdzonych postępowaniach wykroczeniowych zapadły wyroki uniewinniające bądź postanowienia o umorzeniu postępowania wobec braku w zarzuconych zachowaniach znamion wykroczenia.

Nie widzimy nie tylko ich jakichkolwiek działań, ale choćby zainteresowania przedstawionymi przez nas rekomendacjami po stronie władz publicznych. Widzimy, natomiast że instrumenty „represyjnego legalizmu” zostały z zadowoleniem przejęte i dalej są stosowane (postępowania karne wobec osób niosących pomoc humanitarną na granicy polsko-białoruskiej, brak efektów postępowań w sprawach śmierci na pograniczu, brak zainteresowania zmianą niekonstytucyjnego prawa, kontynuowanie, a w sprawie sytuacji na granicy wręcz umacnianie konstytucyjnego bezprawia, kary aresztu dla działaczy Ostatniego Pokolenia, awansowanie „przemocowych” funkcjonariuszy).

Podzielając wartości, jakimi kierował się się Pan Minister przed objęciem urzędu i do których przywiązanie nadal Pan deklaruje, wierzymy, że naszym wspólnym przekonaniem jest to, iż istnieje znaczące prawdopodobieństwo, że opisane wyżej systemowe i zorganizowane represje i łamanie prawa – jeżeli nie spotkają się z reakcją – ponownie będą wdrażane, jeżeli uznane zostaną za przydatne dla tłumienia krytyki społecznej, zaś nazwanie i opisanie tych zachowań oraz poddanie ich ocenie prawnej są niezbędne, by zapobiec w przyszłości sięganiu przez władze publiczne do metod „represyjnego legalizmu” wobec pokojowo demonstrujących obywateli.

Oczekujemy, że przedstawione przez nas zagadnienia spotkają się z zainteresowaniem i reakcją Pana Ministra.

Z wyrazami szacunku,

W imieniu ruchu Obywatele RP
Radosław Baszuk

Załączniki:
kopia wniosku z dnia 21 listopada 2024r.,
Raport „ObyPomoc. Działania na rzecz samoorganizacji społecznej wobec prawnego nękania uczestników protestów w latach 2016-2023”

Na zdjęciu: policja nad Obywatelem RP protestującym 1 marca 2018 roku przeciw marszowi ONR