OŚWIADCZENIE

Kontekst

13 marca 2026 r. Sejm (niższa izba polskiego parlamentu) wybrał czterech nowych sędziów zgodnie z art. 191 Konstytucji. Zgodnie z tym artykułem, 15 sędziów Trybunału Konstytucyjnego wybieranych jest przez Sejm.

Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym stanowi, że wybrani sędziowie muszą złożyć ślubowanie przed Prezydentem Rzeczypospolitej, zanim przystąpią do wykonywania swoich obowiązków. Ponieważ Prezydent Rzeczypospolitej konsekwentnie odmawiał odebrania ślubowania od czterech wybranych sędziów, złożyli oni ślubowanie podczas uroczystości w parlamencie – na którą zaproszono Prezydenta, lecz ten się na niej nie pojawił – a następnie przekazali pisemną kopię ślubowania Prezesowi Trybunału Konstytucyjnego, zamierzając objąć urząd. Prezes Trybunału Konstytucyjnego nie dopuścił ich jednak do pełnienia funkcji.

Podczas posiedzenia plenarnego w Luksemburgu, które odbyło się 22 maja 2026 r., Europejskie Stowarzyszenie Sędziów (EAJ) przyjęło oświadczenie dotyczące sytuacji sądownictwa w Polsce. EAJ wyraziło w nim zaniepokojenie sytuacją w polskim Trybunale Konstytucyjnym, gdzie czterech sędziów nie mogło rozpocząć wykonywania swoich obowiązków orzeczniczych na skutek działań podjętych przez Prezydenta Polski oraz Prezesa Trybunału Konstytucyjnego. EAJ wezwało władze polskie do pełnego wykonania orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) z dnia 5 maja 2026 r. (skarga nr 17392/26), aby umożliwić rozwiązanie zaistniałej sytuacji. W orzeczeniu tym zobowiązano Rzeczpospolitą Polską do zapewnienia, by właściwe organy publiczne powstrzymały się od utrudniania sędziom Trybunału Konstytucyjnego objęcia urzędu oraz wykonywania obowiązków sędziowskich.

Ocena

EAJ ponownie wyraża zaniepokojenie sytuacją w polskim Trybunale Konstytucyjnym, gdzie obecnie już pięciu (a nie czterech) sędziów wybranych przez Sejm nie może objąć swoich stanowisk w Trybunale na skutek działań o charakterze obstrukcyjnym, podejmowanych przez Prezydenta Rzeczypospolitej oraz Prezesa Trybunału Konstytucyjnego. Jak już wcześniej wskazano, bezprawny charakter tej sytuacji został potwierdzony w orzeczeniu Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 5 maja 2026 r. (skarga nr 17392/26). W orzeczeniu tym ETPC jednogłośnie wydał środek tymczasowy, nakazując Rzeczypospolitej Polskiej zapewnienie, by właściwe organy publiczne powstrzymały się od utrudniania sędziom Trybunału Konstytucyjnego – wybranym przez Sejm – objęcia urzędu oraz wykonywania obowiązków sędziowskich.

EAJ ponownie przypomina polskim władzom, że obowiązkiem państwa członkowskiego Rady Europy jest wykonywanie wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC). Ponadto Komisja Wenecka w opinii przyjętej podczas 148. sesji plenarnej w dniach 9–10 października 2026 r. podkreśliła konieczność umożliwienia sędziom, wybranym zgodnie z procedurą, wykonywania ich obowiązków (CDL-AD(2026)031).

Działania Prezydenta Rzeczypospolitej oraz Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, polegające na uniemożliwieniu sędziom wybranym przez Sejm orzekania w Trybunale Konstytucyjnym, sprawiają, że organ ten należy w dalszym ciągu uznawać za nienależycie obsadzony. Poprzez takie postępowanie osoby te doprowadziły do ​​kryzysu konstytucyjnego, który negatywnie wpływa na prawidłowe funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości w Polsce.

W związku z powyższym

EAJ ponownie wzywa polskie władze, a w szczególności Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, do pełnego wykonania wyroku ETPC i tym samym do rozwiązania tej całkowicie niedopuszczalnej sytuacji. Trybunał Konstytucyjny jest obecnie niezdolny do funkcjonowania, co pozbawia obywateli ochrony ich podstawowych praw i wolności – ochrony, która na szczeblu krajowym i konstytucyjnym powinna być zapewniana właśnie przez ten organ. Dalsza bezczynność doprowadzi do pogłębienia kryzysu konstytucyjnego w Polsce.

EAJ apeluje również do wszystkich międzynarodowych organów odpowiedzialnych za przestrzeganie standardów niezawisłości sędziowskiej o podjęcie współpracy i udzielenie wsparcia w tej kwestii.