WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)

z dnia 16 lipca 2026 r.(*)

[…]

W sprawach połączonych C-96/24, C-103/24 i C-112/24

mających za przedmiot wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez Sąd Najwyższy (Polska) postanowieniami z dnia 11 stycznia 2024 r., które wpłynęły do Trybunału, odpowiednio, w dniach 6, 7 i 12 lutego 2024 r., w postępowaniach:

X.Y. (C-96/24), X.Y. (C-103/24), L.S. (C-112/24),

przy udziale:

Prokuratury Krajowej, Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Najwyższego, Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym w Piotrkowie Trybunalskim,

TRYBUNAŁ (czwarta izba),

w składzie: I. Jarukaitis (sprawozdawca), prezes izby, K. Lenaerts, prezes Trybunału, pełniący obowiązki sędziego czwartej izby, M. Condinanzi, N. Jääskinen i R. Frendo, sędziowie,

rzecznik generalny: N. Emiliou,

sekretarz: A. Calot Escobar,

uwzględniając pisemny etap postępowania,

rozważywszy uwagi, które przedstawili:

–        w imieniu rządu polskiego – B. Majczyna i S. Żyrek, w charakterze pełnomocników,

–        w imieniu Komisji Europejskiej – K. Herrmann i P.J.O. Van Nuffel, w charakterze pełnomocników,

podjąwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,

wydaje następujący

Wyrok

1        Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywanego w świetle art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).

2        Wnioski te zostały złożone w ramach postępowania dotyczącego X.Y., sędziego Sądu Najwyższego (Polska) (sprawa C-96/24), toczącego się przed Izbą Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego w następstwie wniosku prokuratury o zezwolenie na pociągnięcie tego sędziego do odpowiedzialności karnej, a także w ramach postępowań dyscyplinarnych wszczętych przeciwko X.Y. i L.S., sędziom Sądu Rejonowego w P. (Polska) (sprawy C-103/24 i C-112/24), toczących się przed Izbą Odpowiedzialności Zawodowej.

 Ramy prawne

 Ustawa o Sądzie Najwyższym

3        Artykuł 29 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2018 r., poz. 5), zmienionej ustawą z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1259) (zwanej dalej „ustawą o Sądzie Najwyższym”) stanowi: „[…]

§ 2.      W ramach działalności Sądu Najwyższego lub jego organów niedopuszczalne jest kwestionowanie umocowania [sądów], konstytucyjnych organów państwowych oraz organów kontroli i ochrony prawa.

§ 3.      Niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości.

§ 4.      Okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności.

§ 5.      Dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego delegowanego do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 7, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.

§ 6.      Wniosek o stwierdzenie przesłanek, o których mowa w § 5, [zwane dalej »testem niezawisłości i bezstronności«)] może być złożony wobec sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego delegowanego do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym wyznaczonego do składu rozpoznającego:

1)      środek zaskarżenia; […]

§ 7.      Uprawnionym do złożenia wniosku jest strona lub uczestnik postępowania przed Sądem Najwyższym w sprawach, o których mowa w § 6. […]

§ 9.      Wniosek powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać:

1)      żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w § 5;

2)      przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie.

§ 10.      Wniosek niespełniający wymagań, o których mowa w § 9, podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po upływie terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny. […]

§ 15.      Sąd Najwyższy rozpoznaje wniosek na posiedzeniu niejawnym w składzie 5 sędziów losowanych spośród całego składu Sądu Najwyższego, po wysłuchaniu sędziego, którego wniosek dotyczy chyba, że wysłuchanie jest niemożliwe lub bardzo utrudnione. Wysłuchanie może nastąpić na piśmie. Sędzia, którego wniosek dotyczy jest wyłączony z losowania. […]

§ 18.      Uwzględniając wniosek Sąd Najwyższy wyłącza sędziego od rozpoznania sprawy. Wyłączenie sędziego od udziału w danej sprawie nie może stanowić podstawy do wyłączenia tego sędziego w innych sprawach rozpoznawanych z jego udziałem. […]

§ 21.      Od postanowienia wydanego na skutek rozpoznania wniosku przysługuje odwołanie do Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów losowanych spośród całego składu Sądu Najwyższego. Sędzia, którego orzeczenie dotyczy oraz sędzia, który brał udział w wydaniu zaskarżonego postanowienia, są wyłączeni z losowania. […]

§ 24.      W sprawach nieuregulowanych w ustawie o Sądzie Najwyższym do postępowania toczącego się na skutek wniosku oraz postępowania odwoławczego stosuje się odpowiednio przepisy o zażaleniu obowiązujące w postępowania, którego wniosek dotyczy. […]”.

 Prawo o ustroju sądów powszechnych

4        Artykuł 128 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. nr 98, poz. 1070, zwanej dalej „p.u.s.p.”), w brzmieniu mającym zastosowanie do spraw w postępowaniach w głównych, stanowi:

„W sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale stosuje się odpowiednio przepisy części ogólnej Kodeksu karnego oraz przepisy Kodeksu postępowania karnego, z wyłączeniem art. 344a i art. 396a, z uwzględnieniem odrębności wynikających z charakteru postępowania dyscyplinarnego”.

 Kodeks postępowania karnego

5        Artykuły 40 i 41 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 1997 r., nr 89, poz. 555), ze zmianami (zwany dalej „k.p.k.”), określają przypadki, w których sędzia jest uważany z mocy prawa za niezdolnego do rozpoznania sprawy (iudex inhabilis, art. 40 k.p.k.), a także przypadki, w których możliwe jest złożenie wniosku o wyłączenie sędziego, w szczególności jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie (iudex suspectus, art. 41 k.p.k.).

 Postępowania główne i pytania prejudycjalne

 Sprawa C‑96/24

6        Przed Izbą Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego toczy postępowanie mające na celu zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego X.Y., czynnego sędziego tego sądu, co wymaga uchylenia jego immunitetu.

7        W ramach tego postępowania sędzia X.Y. złożył na podstawie art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym wniosek o zbadanie spełnienia przez sędzię A.K., która zasiadała w składzie jednoosobowym Izby Odpowiedzialności Zawodowej, wymogów niezawisłości i bezstronności. Podniósł on w szczególności, że sędzia ta została powołana do Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa (Polska) (zwanej dalej „KRS”) w nowym składzie, i zwrócił uwagę na wypowiedzi tej sędzi w mediach, w których rozróżniała ona „starych” i „nowych” sędziów, podkreślając, że ci pierwsi „zachowują się niekulturalnie, nieelegancko, w sposób urągający godności sędziego”.

8        Zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 29 ustawy o Sądzie Najwyższym wniosek ten miał zostać rozpoznany przez specjalny skład pięciu sędziów wyłonionych losowo spośród członków Sądu Najwyższego. W niniejszym wypadku do tego składu wyznaczono trzech sędziów powołanych na wniosek KRS w poprzednim składzie i dwóch sędziów, Z.B. i A.S., powołanych na wniosek KRS w nowym składzie, zgodnie z procedurą identyczną z tą, według której została powołana sędzia A.K.

9        Sędzia X.Y. złożył wnioski o przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności na podstawie art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym w odniesieniu do sędziów Z.B. i A.S. Wnioski te zostały uznane za niedopuszczalne na mocy dwóch zarządzeń Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Odpowiedzialności Zawodowej ze względu na to, że procedura badania spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności nie ma zastosowania w przypadku sędziów wyłonionych losowo do składu mającego rozpoznać tego rodzaju wniosek.

10      Na podstawie art. 29 § 24 ustawy o Sądzie Najwyższym oraz art. 40 i nast. k.p.k. sędzia sprawozdawca pięcioosobowego składu rozpoznającego wniosek, o którym mowa w pkt 7 niniejszego wyroku, powołany na wniosek KRS w poprzednim składzie, który jest sędzią odsyłającym w jednej z niniejszych spraw, wniósł o wyłączenie sędziów Z.B. i A.S., uznając, że mogą oni nie spełniać wymogów niezawisłości i bezstronności. Podkreślił on również, że wniosek o wyłączenie nie powinien być rozpoznawany przez skład z udziałem sędziego Sądu Najwyższego, którego powołanie nastąpiło w ramach nowej procedury nominacyjnej z udziałem KRS w nowym składzie.

11      Ten wniosek o wyłączenie został uznany za niedopuszczalny postanowieniem z dnia 14 grudnia 2023 r. na podstawie art. 29 § 4 ustawy o Sądzie Najwyższym oraz art. 41 §§ 1 i 2 k.p.k. per analogiam w związku z art. 128 p.u.s.p., w brzmieniu mającym zastosowanie do spraw w postępowaniach głównych. Powyższe postanowienie zostało wydane Sąd Najwyższy w składzie sędziego powołanego na to stanowisko w procedurze nominacyjnej na wniosek uchwały KRS w nowym składzie.

12      Zdaniem sądu odsyłającego przewidziana w art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym możliwość złożenia wniosku o zbadanie niezawisłości i bezstronności sędziego Sądu Najwyższego nie pozwala zaradzić naruszeniu wymogu niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, tym bardziej że możliwość ta została znacznie ograniczona przez polskiego ustawodawcę. Artykuł 29 § 4 tej ustawy zakazuje bowiem kwestionowania niezawisłości lub bezstronności sędziego wyłącznie na podstawie okoliczności towarzyszących jego powołaniu.

13      W tym względzie sąd odsyłający zauważa, że wskazanie we wniosku o przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności okoliczności dotyczących zachowania danego sędziego po jego powołaniu nie może prowadzić do niedopuszczalności wniosku. Jednakże jeżeli takie okoliczności nie pozwalają ustalić naruszenia wymogów niezawisłości i bezstronności, wniosek ten może zostać oddalony, także w przypadku gdy dany sędzia został powołany w wyniku postępowania dotkniętego poważnymi nieprawidłowościami.

14      Ponadto art. 29 § 6 ustawy o Sądzie Najwyższym ogranicza zakres spraw, w których taki wniosek może zostać złożony i uwzględniony.

15      Zdaniem sądu odsyłającego polski ustawodawca przyjął bezpodstawnie założenie, że powołanie sędziego na wniosek KRS w nowym składzie zawsze spełnia wymóg niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy. Tak więc ta konstrukcja legislacyjna nie tylko prowadzi do niespójności logicznych, ale również opiera się na rozumowaniu na zasadzie błędnego koła.

16      Sąd odsyłający uważa, że pomimo widocznej sprzeczności art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym z prawem Unii i europejską Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisaną w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (zwaną dalej „EKPC”), zachodzi potrzeba, aby Trybunał wypowiedział się w przedmiocie przedstawionych pytań. Instytucja prawna przewidziana w art. 29 § 5 i nast. ustawy o Sądzie Najwyższym stanowi bowiem hybrydowe rozwiązanie legislacyjne, którego celem jest faktyczna legalizacja sędziów powołanych do Sądu Najwyższego wadliwie z punktu widzenia wymogu niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy.

17      Sąd odsyłający dodaje, że konieczne jest, aby Trybunał wskazał sposób, w jaki wnioski o przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności powinny być rozpoznawane w świetle prawa Unii, w szczególności przez sędziego państwa członkowskiego, który został wyznaczony do wadliwie ukształtowanego składu orzekającego mającego je rozpoznać i wyczerpał krajowe możliwości zmierzające do prawidłowego ukształtowania składu.

18      W tych okolicznościach Sąd Najwyższy w składzie jednoosobowym postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

1)      [C]zy art. 19 ust. 1 akapit drugi [TUE] w związku z art. 47 [akapity pierwszy i drugi] [Karty] należy interpretować w ten sposób, że:

a)      krajowy Sąd Najwyższy w szczególnym postępowaniu zainicjowanym przez zainteresowaną stronę wnioskiem o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego – wyznaczonego do składu rozpoznającego sprawę o zezwolenie na pociągnięcie sędziego Sądu Najwyższego do odpowiedzialności karnej – wymogów niezawisłości i bezstronności ma obowiązek zbadania z urzędu, czy wyznaczony w drodze losowania spośród całego składu Sądu Najwyższego skład orzekający (w sprawie o zezwolenie na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej) jest sądem »ustanowionym uprzednio ustawą«, w sytuacji gdy prawo krajowe wymaga zbadania jedynie atrybutów sędziowskich w postaci niezawisłości i bezstronności[?]

b)      jeżeli wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności został oparty na zarzucie, że taki sędzia został powołany na to stanowisko w wadliwej (o charakterze fundamentalnym) procedurze nominacyjnej, to w składzie orzekającym złożonym z 5 sędziów losowanych spośród całego składu Sądu Najwyższego nie mogą uczestniczyć sędziowie Sądu Najwyższego, którzy zostali powołani w takiej samej wadliwej procedurze nominacyjnej, gdyż taki skład Sądu Najwyższego nie może zostać uznany za sąd niezawisły i bezstronny, ustanowiony uprzednio na podstawie ustawy[?]

c)      jeśli w sprawie o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wyznaczonego do składu (rozpoznającego sprawę o zezwolenie na pociągnięcie sędziego Sądu Najwyższego do odpowiedzialności karnej) wymogów niezawisłości i bezstronności zostało wykazane przez stronę, że ze względu na udział tego sędziego Sądu Najwyższego w wadliwej (o charakterze fundamentalnym) procedurze nominacyjnej na to stanowisko wyznaczony skład sądu nie spełnia wymogów sądu niezawisłego i bezstronnego, ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, to do rozstrzygnięcia wniosku – o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności – zbędne jest już nakazane w prawie krajowym badanie postępowania tego sędziego po powołaniu na stanowisko sędziego oraz charakteru sprawy (o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu Najwyższego), a w konsekwencji nie jest dopuszczalne oddalenie wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności tylko z tego powodu, że wnioskodawca nie wykazał dowodowo, iż postępowanie tego sędzia po powołaniu podważa jego przymioty w postaci niezawisłości i niezależności[?]

W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na [pytanie pierwsze lit. b)]:

2)      [C]zy art. 19 ust. 1 akapit drugi [TUE] w związku z art. 47 [akapity pierwszy i drugi] [Karty] należy interpretować w ten sposób, że:

sędzia-członek składu orzekającego w sprawie o zbadanie spełnienia przez sędziego (wyznaczonego do rozpoznania sprawy o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu Najwyższego) wymogów niezawisłości i bezstronności może, po pierwsze, złożyć wniosek o wyłączenie od udziału w składzie orzekającym innego sędziego (sędziów) wylosowanego spośród całego składu Sądu Najwyższego, który został powołany na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w wadliwej (o charakterze fundamentalnym) procedurze nominacyjnej, wykluczającej uznanie sądu z jego (ich) udziałem za sąd ustanowiony na podstawie ustawy, niezawisły i bezstronny, oraz po drugie, żądać, aby taki wniosek nie był rozpoznawany przez sędziego, który również został powołany na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w takiej wadliwej procedurze nominacyjnej[?]

3)      [C]zy w przypadku pozostawienia wniosku, o którym mowa w [pytaniu drugim], bez nadania mu dalszego biegu (postanowieniem sądu krajowego), sędzia, który złożył taki wniosek, może odmówić podejmowania czynności w sprawie o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności, czy też powinien uczestniczyć w wydaniu orzeczenia, pozostawiając w gestii strony decyzję o jego ewentualnym zaskarżeniu z powodu naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy przez sąd spełniający wymogi określone w art. 19 ust. 1 akapit drugi [TUE] oraz art. 47 [akapity pierwszy i drugi] [Karty]?

4)      [C]zy na nieprawidłowość ukształtowania całego składu orzekającego – w sprawie o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności – ma wpływ, w kontekście art. 19 ust. 1 akapit drugi [TUE] oraz art. 47 [akapity pierwszy i drugi] [Karty], okoliczność, że w 5‑osobowym składzie tylko 2 sędziów zostało powołanych w wadliwej (o charakterze fundamentalnym) procedurze nominacyjnej na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, to [znaczy] czy w takim przypadku możliwe jest jednak dalsze procedowanie i wydanie orzeczenia, skoro co do większości członków wyznaczonego składu nie zachodzi problem wadliwości ich powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego?”.

 Sprawa C‑103/24

19      W następstwie wszczęcia przed Izbą Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego postępowania dyscyplinarnego przeciwko sędziemu X.Y., sędziemu Sądu Rejonowego w P., do składu sądu dyscyplinarnego w tym postępowaniu zostali wyznaczeni sędziowie K.B. i C.W. oraz M.M., ławnik.

20      W ramach tego postępowania obwiniony sędzia X.Y. złożył na podstawie art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym wniosek o zbadanie, czy sędzia K.B., członek tego składu sądu dyscyplinarnego, spełnia wymogi niezawisłości i bezstronności, biorąc pod uwagę w szczególności fakt, że został on powołany do Sądu Najwyższego na wniosek KRS w nowym składzie. Sędzia X.Y. wniósł również o wyłączenie sędziego K.B. od rozpoznania tej sprawy dyscyplinarnej.

21      Do celów rozpoznania tego wniosku ustanowiono w drodze losowania specjalny skład pięciu sędziów Sądu Najwyższego. W tym składzie znalazło się trzech sędziów powołanych na wniosek KRS w poprzednim składzie i dwóch sędziów, C.W. i B.Z., powołanych na wniosek KRS w nowym składzie, zgodnie z procedurą identyczną z tą, według której został powołany sędzia K.B.

22      Z postanowienia odsyłającego wynika, że w przeciwieństwie do dwóch pozostałych spraw będących przedmiotem niniejszego wyroku sędzia sprawozdawca w tym składzie, sam powołany na wniosek KRS w poprzednim składzie, który jest sędzią odsyłającym w jednej z niniejszych spraw, postanowił nie składać wniosku o wyłączenie sędziów powołanych na wniosek KRS w nowym składzie, w tym przypadku sędziów C.W. i B.Z., ponieważ podobne wnioski zostały odrzucone bez rozpoznania co do istoty, co jego zdaniem sprawiło, że wszelkie nowe wnioski w tym zakresie wydają się mijać z celem.

23      W tych okolicznościach Sąd Najwyższy w składzie jednoosobowym postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1)      [C]zy art. 19 ust. 1 akapit drugi [TUE] w związku z art. 47 [akapity pierwszy i drugi] [Karty] należy interpretować w ten sposób, że:

a)      krajowy Sąd Najwyższy w szczególnym postępowaniu zainicjowanym przez stronę wnioskiem o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego – wyznaczonego do składu rozpoznającego sprawę dyscyplinarną dotycząca sędziego sądu powszechnego – wymogów niezawisłości i bezstronności ma obowiązek zbadania z urzędu, czy wyznaczony w drodze losowania spośród całego składu Sądu Najwyższego skład orzekający jest także sądem »ustanowionym uprzednio ustawą«[?]

b)      jeżeli wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności został oparty na zarzucie, że taki sędzia powołany został w wadliwej (o charakterze fundamentalnym) procedurze nominacyjnej na to stanowisko, to w składzie orzekającym złożonym z 5 sędziów losowanych spośród całego składu Sądu Najwyższego nie mogą uczestniczyć sędziowie Sądu Najwyższego, którzy zostali powołani w takiej samej wadliwej procedurze nominacyjnej, gdyż taki skład Sądu Najwyższego nie może zostać uznany za sąd niezawisły i bezstronny ustanowiony uprzednio na podstawie ustawy[?]

[W] przypadku udzielenia odpowiedzi pozytywnej na pytanie [pierwsze lit. b)]:

2)      [C]zy na nieprawidłowość ukształtowania składu orzekającego – w sprawie o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności – ma wpływ, w kontekście art. 19 ust. 1 akapit drugi [TUE] oraz art. 47 [Karty], okoliczność, że w 5‑osobowym składzie tylko 2 sędziów zostało powołanych w wadliwej (o charakterze fundamentalnym) procedurze nominacyjnej na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, to [znaczy] czy w takim przypadku możliwe jest jednak dalsze procedowanie i wydanie orzeczenia, skoro co do większości wyznaczonego składu nie zachodzi problem wadliwości powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego?

[W] przypadku odpowiedzi na pytanie [drugie], że jeśli w wymaganym przez prawo krajowe pięcioosobowym składzie orzekającym biorą jednak udział dwaj albo chociażby jeden wadliwie powołany sędzia Sądu Najwyższego, to taki sąd nie jest sądem w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi [TUE] oraz art. 47 [Karty], o ile wadliwości procesu nominacyjnego mają charakter fundamentalny:

3)      [C]zy dla zapewnienia stronom uprawnienia do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie przez sąd w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi [TUE] oraz art. 47 [Karty] dopuszczalne jest rozpoznanie wniosku, o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego (wyznaczonego do rozpoznania sprawy dyscyplinarnej dotyczącej sędziego sądu powszechnego) wymogów niezawisłości i bezstronności, przez sąd w składzie jednoosobowym w osobie sędziego sprawozdawcy, co do którego nie zachodzą wadliwości procesu nominacyjnego na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, jako wniosku o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego na zasadach ogólnych?”.

 Sprawa C‑112/24

24      W następstwie wszczęcia przed Izbą Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego postępowania dyscyplinarnego przeciwko sędziemu L.S., sędziemu Sądu Rejonowego w P., do składu sądu dyscyplinarnego w tym postępowaniu został wyznaczony sędzia K.B.

25      W ramach tego postępowania obwiniony sędzia złożył na podstawie art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym wniosek o zbadanie, czy sędzia K.B., członek tego składu sądu dyscyplinarnego, spełnia wymogi niezawisłości i bezstronności, jako że został on powołany do Sądu Najwyższego na wniosek KRS w nowym składzie.

26      Zgodnie z procedurą określoną w art. 29 § 15 ustawy o Sądzie Najwyższym do celów rozpoznania tego wniosku wyznaczono w drodze losowania specjalny skład pięciu sędziów Sądu Najwyższego. W składzie tym zasiada czterech sędziów powołanych na wniosek KRS w poprzednim składzie, natomiast piąty sędzia, X.Y., został powołany na swoje stanowisko na wniosek KRS w nowym składzie, w okolicznościach identycznych z tymi, w jakich został powołany sędzia K.B.

27      Jeden z członków wspomnianego składu, powołany na wniosek KRS w poprzednim składzie, złożył wniosek o wyłączenie sędziego X.Y. na podstawie art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym w związku z art. 40 i nast. k.p.k. ze względu na to, że udział sędziego X.Y. zagrażał bezstronności tego składu.

28      Ów wniosek o wyłączenie został uznany za niedopuszczalny postanowieniem z dnia 29 listopada 2023 r. wydanym przez sędziego Sądu Najwyższego powołanego również na wniosek KRS w nowym składzie.

29      W tych okolicznościach Sąd Najwyższy w składzie jednoosobowym postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

1)      [C]zy art. 19 ust. 1 akapit drugi [TUE] w związku z art. 47 [akapity pierwszy i drugi] [Karty] należy interpretować w ten sposób, że:

a)      krajowy Sąd Najwyższy w szczególnym postępowaniu zainicjowanym przez stronę wnioskiem o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego – wyznaczonego do składu rozpoznającego sprawę dyscyplinarną dotyczącą sędziego sądu powszechnego – wymogów niezawisłości i bezstronności ma obowiązek zbadania z urzędu, czy wyznaczony w drodze losowania spośród całego składu Sądu Najwyższego skład orzekający jest także sądem »ustanowionym uprzednio ustawą«[?]

b)      jeżeli wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności został oparty na zarzucie, że taki sędzia powołany został w wadliwej (o charakterze fundamentalnym) procedurze nominacyjnej na to stanowisko, to w składzie orzekającym złożonym z 5 sędziów losowanych spośród całego składu Sądu Najwyższego, nie mogą uczestniczyć sędziowie Sądu Najwyższego, którzy zostali powołani w takiej samej wadliwej procedurze nominacyjnej, gdyż taki skład Sądu Najwyższego nie może zostać uznany za sąd niezawisły i bezstronny ustanowiony uprzednio na podstawie ustawy[?]

c)      jeżeli w sprawie o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wyznaczonego do składu (rozpoznającego sprawę dyscyplinarną dotyczącą sędziego sądu powszechnego) wymogów niezawisłości i bezstronności zostało wykazane przez stronę, że ze względu na udział tego sędziego Sądu Najwyższego w wadliwej (o charakterze fundamentalnym) procedurze nominacyjnej na to stanowisko wyznaczony skład sądu nie spełnia wymogów sądu niezawisłego i bezstronnego, ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, to do rozstrzygnięcia wniosku – o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności – zbędne jest już nakazane w prawie krajowym badanie postępowania tego sędziego po powołaniu na stanowisko sędziego oraz charakteru sprawy dyscyplinarnej, a w konsekwencji brak wskazania we wniosku okoliczności dotyczących postępowania tego sędziego po powołaniu na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego nie daje podstaw do jego odrzucenia na podstawie przepisów prawa krajowego (art. 29 § 10 [ustawy o Sądzie Najwyższym])[?]

W przypadku udzielenia odpowiedzi pozytywnej na pytanie [pierwsze lit. b)]:

2)      [C]zy art. 19 ust. 1 akapit drugi [TUE] w związku z art. 47 [akapity pierwszy i drugi] [Karty] należy interpretować w ten sposób, że:

sędzia-członek składu orzekającego w sprawie o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego (wyznaczonego do rozpoznania sprawy dyscyplinarnej dotyczącej sędziego sądu powszechnego) wymogów niezawisłości i bezstronności może, po pierwsze, złożyć wniosek o wyłączenie od udziału w składzie orzekającym innego sędziego (sędziów) wylosowanego spośród całego składu Sądu Najwyższego, który został powołany na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w wadliwej (o charakterze fundamentalnym) procedurze nominacyjnej, wykluczającej uznanie sądu z jego (ich) udziałem za sąd ustanowiony na podstawie ustawy, niezawisły i bezstronny, oraz po drugie, żądać, aby taki wniosek nie był rozpoznawany przez sędziego, który również został powołany na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w takiej wadliwej procedurze nominacyjnej[?]

3)      [C]zy w przypadku pozostawienia wniosku, o którym mowa w [pytaniu drugim] bez nadania mu dalszego biegu (postanowieniem sądu krajowego), sędzia, który złożył taki wniosek, może odmówić podejmowania czynności w sprawie o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności, czy też powinien jednak uczestniczyć w wydaniu orzeczenia, pozostawiając w gestii strony decyzję o jego ewentualnym zaskarżeniu z powodu naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy przez sąd spełniający wymogi określone w art. 19 ust. 1 akapit drugi [TUE] oraz art. 47 [Karty]?

4)      [C]zy na nieprawidłowość ukształtowania składu orzekającego – w sprawie o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności – ma wpływ, w kontekście art. 19 ust. 1 akapit drugi [TUE] oraz art. 47 [akapit pierwszy] [Karty], okoliczność, że w 5‑osobowym składzie tylko jeden z sędziów został powołany w wadliwej (o charakterze fundamentalnym) procedurze nominacyjnej na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, to znaczny czy w takim przypadku możliwe jest jednak dalsze procedowanie i wydanie orzeczenia, skoro co do większości wyznaczonego składu nie zachodzi problem wadliwości ich powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego?”.

 Postępowanie przed Trybunałem

30      Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 26 marca 2024 r. sprawy C-96/24, C-103/24 i C-112/24 zostały połączone do celów pisemnego i ustnego etapu postępowania oraz wydania wyroku.

 W przedmiocie właściwości Trybunału

31      Tytułem wstępu należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem do samego Trybunału należy zbadanie okoliczności, w jakich zwrócił się do niego sąd krajowy, w celu ustalenia własnej właściwości lub dopuszczalności przedłożonego mu wniosku [wyrok z dnia 22 marca 2022 r., Prokurator Generalny (Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego – Powołanie), C-508/19, EU:C:2022:201, pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo].

32      W tym względzie w pierwszej kolejności należy przypomnieć, że w ramach odesłania prejudycjalnego na podstawie art. 267 TFUE Trybunał może jedynie dokonywać wykładni prawa Unii w granicach przyznanych mu kompetencji [wyrok z dnia 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (Niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego), C-585/18, C-624/18 i C-625/18, EU:C:2019:982, pkt 77 i przytoczone tam orzecznictwo].

33      W niniejszym wypadku pytania zadane w każdej z trzech spraw połączonych wykazują w swoim brzmieniu pewne rozbieżności w odniesieniu do postanowień prawa Unii, o których wykładnię wniesiono. Niektóre pytania dotyczą bowiem wykładni art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 Karty, podczas gdy inne dotyczą art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty. Należy zatem wyjaśnić zakres stosowania tego ostatniego postanowienia.

34      Zakres zastosowania Karty w odniesieniu do działań państw członkowskich został określony w jej art. 51 ust. 1, zgodnie z którym postanowienia Karty mają zastosowanie do państw członkowskich wyłącznie w zakresie, w jakim państwa te stosują prawo Unii, przy czym postanowienie to potwierdza utrwalone orzecznictwo Trybunału, zgodnie z którym gwarantowane w porządku prawnym Unii prawa podstawowe znajdują zastosowanie we wszystkich sytuacjach podlegających prawu Unii, jednak nie poza takimi sytuacjami [wyrok z dnia 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (Niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego) (C-585/18, C-624/18 i C-625/18, EU:C:2019:982, pkt 78 i przytoczone tam orzecznictwo].

35      W niniejszym wypadku, co się tyczy art. 47 Karty, sąd odsyłający nie przedstawił żadnych informacji, które wskazywałyby na to, że sprawy w postępowaniach głównych dotyczą wykładni lub stosowania przepisu prawa Unii, który miałby być stosowany na poziomie krajowym.

36      W związku z tym, zgodnie z art. 51 ust. 1 Karty, jej art. 47 nie ma jako taki zastosowania w rzeczonych sprawach.

37      Niemniej z uwagi na to, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE nakłada na wszystkie państwa członkowskie obowiązek ustanowienia środków niezbędnych do zapewnienia, w dziedzinach objętych prawem Unii, skutecznej ochrony prawnej w rozumieniu w szczególności art. 47 Karty, to ostatnie postanowienie powinno być należycie uwzględnione przy dokonywaniu wykładni art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE (wyroki: z dnia 3 lipca 2025 r., Lita i Jeszek, C-646/23 i C-661/23, EU:C:2025:519, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 4 września 2025 r., AW „T”, C-225/22, EU:C:2025:649, pkt 34).

38      W drugiej kolejności należy przypomnieć, że na podstawie art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE państwa członkowskie ustanawiają środki niezbędne do zapewnienia jednostkom poszanowania ich prawa do skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem Unii. Do państw członkowskich należy zatem ustanowienie systemu środków odwoławczych i procedur zapewniających skuteczną kontrolę sądową w tych dziedzinach (wyrok z dnia 26 marca 2020 r., Miasto Łowicz i Prokurator Generalny, C-558/18 i C-563/18, EU:C:2020:234, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).

39      Co się tyczy zakresu przedmiotowego stosowania art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, postanowienie to dotyczy „dziedzin objętych prawem Unii”, niezależnie od tego, w jakiej sytuacji państwa członkowskie stosują to prawo (wyrok z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C-554/21, C-622/21 i C-727/21, EU:C:2024:594, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).

40      Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE znajduje zatem między innymi zastosowanie w stosunku do każdego organu krajowego, który może rozstrzygać jako sąd kwestie dotyczące stosowania lub wykładni prawa Unii, a więc wchodzące w zakres dziedzin objętych tym prawem (wyrok z dnia 26 marca 2020 r., Miasto Łowicz i Prokurator Generalny, C-558/18 i C-563/18, EU:C:2020:234, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo).

41      Tak też jest w przypadku sądu odsyłającego, który może orzekać o kwestiach związanych ze stosowaniem lub wykładnią prawa Unii i należy, jako „sąd” w rozumieniu tego prawa, do polskiego systemu środków prawnych „w dziedzinach objętych prawem Unii” w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, w związku z czym powinien odpowiadać wymogom skutecznej ochrony sądowej (zob. analogicznie wyrok z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C-554/21, C-622/21 i C-727/21, EU:C:2024:594, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo).

42      W rezultacie w niniejszych sprawach Trybunał jest właściwy do dokonania wykładni art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywanego w świetle art. 47 Karty.

 W przedmiocie pytań prejudycjalnych

 W przedmiocie pytania pierwszego lit. c) w sprawach C‑96/24 i C‑112/24

43      Poprzez pytanie pierwsze lit. c) w sprawach C-96/24 i C-112/24 sąd odsyłający zwraca się w istocie o wyjaśnienie, czy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywany w świetle art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że już same okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego mogą powodować naruszenie prawa do niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu tych postanowień.

44      Na wstępie należy przypomnieć, że – jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału – chociaż organizacja wymiaru sprawiedliwości w państwach członkowskich, w tym ustanowienie, skład, właściwość i funkcjonowanie sądów krajowych, należy do kompetencji tych państw, to przy wykonywaniu tej kompetencji państwa członkowskie mają obowiązek dotrzymywać zobowiązań wynikających dla nich z prawa Unii, a w szczególności z art. 19 TUE [zob. podobnie wyroki: z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C-554/21, C-622/21 i C-727/21, EU:C:2024:594, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 24 marca 2026 r., Rzecznik Praw Obywatelskich (Wyłączenie sędziego sądu powszechnego), C-521/21, EU:C:2026:242, pkt 28].

45      W tym względzie zasada skutecznej ochrony sądowej, do której odnosi się art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, stanowi zasadę ogólną prawa Unii, wyrażoną w szczególności w art. 6 ust. 1 EKPC, któremu odpowiada art. 47 akapit drugi Karty. Jak przypomniano w pkt 37 niniejszego wyroku, to ostatnie postanowienie powinno być zatem należycie uwzględnione przy dokonywaniu wykładni art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE [zob. podobnie wyroki: z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C-554/21, C-622/21 i C-727/21, EU:C:2024:594, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 24 marca 2026 r., Rzecznik Praw Obywatelskich (Wyłączenie sędziego sądu powszechnego), C-521/21, EU:C:2026:242, pkt 42].

46      Gwarancje dostępu do niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, a w szczególności gwarancje określające pojęcie, jak również skład tego sądu, stanowią podstawę prawa do rzetelnego procesu sądowego. Badanie pod kątem tego, czy z uwagi na swój skład organ stanowi, jeżeli pojawia się w tym względzie poważna wątpliwość, taki właśnie sąd, jest nieodzowne w kontekście zaufania, jakie powinny wzbudzać u jednostki sądy w społeczeństwie demokratycznym [wyrok z dnia 24 marca 2026 r., Rzecznik Praw Obywatelskich (Wyłączenie sędziego sądu powszechnego), C-521/21, EU:C:2026:242, pkt 69 i przytoczone tam orzecznictwo].

47      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem niezbędne na podstawie prawa Unii gwarancje niezawisłości i bezstronności wymagają istnienia zasad, w szczególności co do składu danego organu, powoływania jego członków, okresu trwania ich kadencji oraz powodów ich wyłączania lub odwołania, pozwalających wykluczyć, w przekonaniu jednostek, wszelką uzasadnioną wątpliwość co do niepodatności tego organu na czynniki zewnętrzne oraz jego neutralności względem ścierających się przed nim interesów [wyroki: z dnia 6 października 2021 r., W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), C-487/19, EU:C:2021:798, pkt 109; z dnia 24 marca 2026 r., Rzecznik Praw Obywatelskich (Wyłączenie sędziego sądu powszechnego), C-521/21, EU:C:2026:242, pkt 70].

48      Trybunał, odwołując się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, orzekł, że o ile prawo do „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” stanowi prawo samodzielne, o tyle ma ono jednak ścisły związek z gwarancjami „niezawisłości” i „bezstronności”. W szczególności – zgodnie z zasadą trójpodziału władzy charakteryzującą funkcjonowanie państwa prawnego – konieczne jest zagwarantowanie niezależności sądów względem władzy ustawodawczej i wykonawczej [wyrok z dnia 24 marca 2026 r., Rzecznik Praw Obywatelskich (Wyłączenie sędziego sądu powszechnego), C-521/21, EU:C:2026:242, pkt 72 i przytoczone tam orzecznictwo].

49      W tym względzie wymóg dotyczący „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” w rozumieniu prawa Unii ma na celu uniknięcie sytuacji, w której organizacja systemu sądownictwa zostałaby pozostawiona uznaniu władzy wykonawczej, oraz zapewnienie, by kwestia ta była regulowana ustawą uchwaloną przez władzę ustawodawczą w sposób zgodny z normami regulującymi wykonywanie jej kompetencji. Wyrażenie to odzwierciedla w szczególności wartość poszanowania państwa prawnego i dotyczy nie tylko podstawy prawnej samego istnienia sądu, lecz również składu orzekającego w każdej sprawie oraz wszelkich innych przepisów prawa krajowego, których nieprzestrzeganie sprawia, że udział jednego lub kilku sędziów w rozpoznawaniu sprawy jest obarczony nieprawidłowością, co obejmuje w szczególności przepisy dotyczące niezawisłości i bezstronności członków danego sądu [zob. podobnie wyroki: z dnia 26 marca 2020 r. (szczególna procedura kontroli orzeczenia), Simpson/Rada i HG/Komisja, C-542/18 RX‑II i C-543/18 RX‑II, EU:C:2020:232, pkt 73 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 6 października 2021 r., W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), C-487/19, EU:C:2021:798, pkt 129; z dnia 24 marca 2026 r., Rzecznik Praw Obywatelskich (Wyłączenie sędziego sądu powszechnego), C-521/21, EU:C:2026:242, pkt 73].

50      Jest zatem konieczne, by materialne warunki oraz zasady proceduralne odnoszące się do decyzji o powołaniu tych sędziów były sformułowane w sposób nieprowadzący do powstania w przekonaniu jednostek uzasadnionych wątpliwości co do niepodatności danych sędziów na czynniki zewnętrzne oraz ich neutralności względem ścierających się przed nimi interesów po tym, jak zostaną oni powołani. W tym względzie szczególnie ważne jest to, by te warunki i zasady zostały opracowane w taki sposób, aby spełniały wymogi przypomniane w poprzednim punkcie niniejszego wyroku [wyrok z dnia 24 marca 2026 r., Rzecznik Praw Obywatelskich (Wyłączenie sędziego sądu powszechnego), C-521/21, EU:C:2026:242, pkt 74 i przytoczone tam orzecznictwo].

51      Co się tyczy bardziej szczegółowo procesu powoływania sędziów, Trybunał orzekł, że z uwagi na fundamentalne następstwa, jakie proces ten ma dla prawidłowego funkcjonowania oraz legitymizacji władzy sądowniczej w demokratycznym państwie, w którym obowiązuje zasada rządów prawa, taki proces stanowi w sposób konieczny nieodłączny element pojęcia „sądu ustanowionego na mocy ustawy” w rozumieniu art. 47 akapit drugi Karty, przy czym wyjaśnił on, że niezawisłość sądu w rozumieniu tego postanowienia mierzy się między innymi poprzez sposób, w jaki zostali powołani jego członkowie [zob. podobnie wyrok z dnia 24 marca 2026 r., Rzecznik Praw Obywatelskich (Wyłączenie sędziego sądu powszechnego), C-521/21, EU:C:2026:242, pkt 75 i przytoczone tam orzecznictwo].

52      Niemniej nie każde uchybienie, jakie może wystąpić w trakcie procedury powołania sędziego, może rodzić wątpliwość co do niezawisłości i bezstronności tego sędziego, a tym samym co do tego, czy skład orzekający, w którym on zasiada, ma przymiot „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” w rozumieniu prawa Unii [wyrok z dnia 24 marca 2026 r., Rzecznik Praw Obywatelskich (Wyłączenie sędziego sądu powszechnego), C-521/21, EU:C:2026:242, pkt 76 i przytoczone tam orzecznictwo].

53      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem nieprawidłowość, której dopuszczono się przy powołaniu sędziów w ramach danego systemu sądownictwa, pociąga za sobą naruszenie wymogu, aby sąd był ustanowiony na mocy ustawy, w szczególności gdy nieprawidłowość ta ma taki charakter i taką wagę, że stwarza ona rzeczywiste ryzyko, iż pozostałe władze, w szczególności władza wykonawcza, będą mogły skorzystać z nienależnych im uprawnień dyskrecjonalnych, zagrażając prawidłowości skutku, do którego prowadzi procedura powołania, i wzbudzając w ten sposób w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności danego sędziego lub danych sędziów, co ma miejsce, gdy dotyczy to podstawowych reguł stanowiących integralną część ustroju i funkcjonowania tego systemu sądownictwa [zob. podobnie wyroki: z dnia 26 marca 2020 r., (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Simpson/Rada i HG/Komisja, C-542/18 RX‑II i C-543/18 RX‑II, EU:C:2020:232, pkt 75; a także z dnia 24 marca 2026 r., Rzecznik Praw Obywatelskich (Wyłączenie sędziego sądu powszechnego), C-521/21, EU:C:2026:242, pkt 77 i przytoczone tam orzecznictwo].

54      Stwierdzenie dotyczące istnienia naruszenia wymogu „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” oraz dotyczące skutków takiego naruszenia zależy od całościowej oceny pewnej liczby okoliczności, które, rozpatrywane łącznie, przyczyniają się do powstania, w przekonaniu jednostek, uzasadnionych wątpliwości dotyczących niezawisłości i bezstronności danych sędziów [wyrok z dnia 24 marca 2026 r., Rzecznik Praw Obywatelskich (Wyłączenie sędziego sądu powszechnego), C-521/21, EU:C:2026:242, pkt 78 i przytoczone tam orzecznictwo].

55      Dokonując, przy zastosowaniu orzecznictwa przypomnianego w pkt 29–31 niniejszego wyroku, oceny statusu Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego jako „sądu” w rozumieniu art. 267 TFUE, Trybunał uznał w pkt 77 wyroku z dnia 21 grudnia 2023 r., Krajowa Rada Sądownictwa (Dalsze zajmowanie stanowiska sędziego) (C-718/21, EU:C:2023:1015), że rozpatrywane łącznie zarówno elementy systemowe, jak i dotyczące konkretnych okoliczności faktycznych, które charakteryzowały powołanie niektórych sędziów do tego organu, skutkują tym, że nie ma on statusu „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 akapit drugi Karty (zob. podobnie wyrok z dnia 4 września 2025 r., AW „T”, C-225/22, EU:C:2025:649, pkt 49, 50).

56      Podobnie w pkt 35 i 37 wyroku z dnia 7 listopada 2024 r., Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (C-326/23, EU:C:2024:940) Trybunał stwierdził, że nieprawidłowości, którymi dotknięty był proces nominacyjny sędziego zasiadającego jednoosobowo w składzie będącym organem odsyłającym, który został powołany do Izby Cywilnej Sądu Najwyższego, są identyczne z uchybieniami, którymi był dotknięty proces powołania sędziów Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, i są same w sobie wystarczające, aby wzbudzić w przekonaniu jednostek uzasadnione i poważne wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności tego sędziego, w związku z czym ten ostatni nie stanowi „sądu” w rozumieniu art. 267 TFUE.

57      A zatem pewne uchybienia w procesie powoływania sędziów mogą same w sobie wskazywać, że dani sędziowie nie spełniają wymogów niezawisłości i bezstronności. W takich przypadkach nie można wymagać od strony postępowania, która podnosi kwestię spełnienia tych wymogów, aby przedstawiła dodatkowe dowody na poparcie podnoszonego niedochowania tych wymogów.

58      Co się tyczy wniosku o przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności sędziego wyznaczonego do składu orzekającego, który to wniosek ma na celu ustalenie, czy rzeczony sędzia spełnia wymogi niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywanego w świetle art. 47 Karty, strona, która złożyła taki wniosek, powinna zatem móc ograniczyć się do podniesienia argumentów opartych wyłącznie na okolicznościach towarzyszących powołaniu tego sędziego i wykazujących, że przy tej okazji doszło do nieprawidłowości o takim charakterze i o takiej wadze, że wzbudza ona w przekonaniu jednostek wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności tego sędziego względem władzy wykonawczej lub ustawodawczej, i to bez konieczności powoływania się na inne okoliczności.

59      W związku z tym skład orzekający Sądu Najwyższego, który ma zbadać na podstawie art. 29 ustawy o Sądzie Najwyższym kwestię niezawisłości i bezstronności sędziego tego sądu, powinien sam spełniać wymogi niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty.

60      W świetle powyższych rozważań odpowiedź na pytanie pierwsze lit. c) w sprawach C-96/24 i C-112/24 winna brzmieć: art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywany w świetle art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że już same okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego mogą powodować naruszenie prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu tych postanowień, jeżeli okoliczności te wiążą się z nieprawidłowością o takim charakterze i o takiej wadze, że wzbudza ona w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości lub bezstronności tego sędziego.

 W przedmiocie pytania pierwszego lit. b) w sprawach C‑96/24, C‑103/24 i C‑112/24

61      Poprzez pytanie drugie lit. b) w tych trzech sprawach sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywany w świetle art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie temu, by badanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności w odniesieniu do czynnego sędziego danego sądu, a tym samym badanie poszanowania prawa do sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu tych postanowień, zostało powierzone składowi orzekającemu tego sądu, w którym zasiada choćby jeden sędzia znajdujący się ze względu na warunki jego powołania w sytuacji identycznej z sytuacją sędziego, którego dotyczy to badanie.

62      W tym względzie, jak przypomniano w pkt 45 niniejszego wyroku, zasada skutecznej ochrony sądowej, do której odnosi się art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, stanowi zasadę ogólną prawa Unii wywodzoną z tradycji konstytucyjnych wspólnych dla państw członkowskich, która została wyrażona między innymi w art. 6 ust. 1 EKPC, a obecnie znajduje potwierdzenie w art. 47 akapit drugi Karty.

63      Ponadto w zakresie, w jakim Karta zawiera prawa, które odpowiadają prawom zagwarantowanym w EKPC, art. 52 ust. 3 Karty ma na celu zapewnienie koniecznej spójności między wyrażonymi w niej prawami a odpowiadającymi im prawami gwarantowanymi przez EKPC w sposób nienaruszający autonomii prawa Unii. Zgodnie z wyjaśnieniami dotyczącymi Karty praw podstawowych (Dz.U. 2007, C 303, s. 17) art. 47 akapit drugi Karty odpowiada art. 6 ust. 1 EKPC. Trybunał musi zatem dbać o to, aby wykładnia dokonana przez niego w niniejszej sprawie zapewniała poziom ochrony, który nie narusza poziomu ochrony gwarantowanego przez art. 6 ust. 1 EKPC, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez Europejski Trybunał Praw Człowieka [zob. podobnie wyrok z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C-554/21, C-622/21 i C-727/21, EU:C:2024:594, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo].

64      Uściśliwszy powyższe, należy przypomnieć, że na podstawie art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE każde państwo członkowskie powinno zapewnić, by organy orzekające – jako „sądy” w rozumieniu prawa Unii – w kwestiach związanych ze stosowaniem lub wykładnią tego prawa i należące w związku z tym do systemu środków odwoławczych w dziedzinach objętych prawem Unii odpowiadały wymogom skutecznej ochrony sądowej, w tym zwłaszcza wymogowi niezawisłości (wyrok z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C-554/21, C-622/21 i C-727/21, EU:C:2024:594, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo).

65      W tym względzie należy przypomnieć, że wymóg niezawisłości sędziowskiej, stanowiącej integralny element sądzenia, wchodzi w zakres istoty prawa do skutecznej ochrony sądowej oraz prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego, które mają fundamentalne znaczenie jako gwarancje ochrony wszystkich praw, jakie jednostki wywodzą z prawa Unii, oraz zachowania wartości wspólnych państwom członkowskim określonych w art. 2 TUE, w szczególności wartości państwa prawnego (wyrok z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C-554/21, C-622/21 i C-727/21, EU:C:2024:594, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo).

66      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wspomniany wymóg niezawisłości ma dwa aspekty. Pierwszy aspekt, o charakterze zewnętrznym, wymaga, aby dany organ wypełniał swoje zadania w pełni autonomicznie, bez podległości w ramach hierarchii służbowej, bez podporządkowania komukolwiek, w sposób wolny od nakazów czy wytycznych z jakiegokolwiek źródła, pozostając w ten sposób pod ochroną przed ingerencją i naciskami z zewnątrz, które mogą zagrozić niezależności osądu jego członków i wpływać na ich rozstrzygnięcia [wyroki: z dnia 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (Niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego), C-585/18, C-624/18 i C-625/18, EU:C:2019:982, pkt 121; a także z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C-554/21, C-622/21 i C-727/21, EU:C:2024:594, pkt 50].

67      Drugi aspekt, o charakterze wewnętrznym, łączy się z kolei z pojęciem „bezstronności” i dotyczy jednakowego dystansu do stron sporu oraz ich odpowiednich interesów w odniesieniu do przedmiotu tego sporu. Aspekt ten wymaga przestrzegania obiektywizmu oraz braku wszelkiego interesu w rozstrzygnięciu sporu poza ścisłym stosowaniem przepisu prawa [wyroki: z dnia 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (Niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego), C-585/18, C-624/18 i C-625/18, EU:C:2019:982, pkt 122; a także z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C-554/21, C-622/21 i C-727/21, EU:C:2024:594, pkt 51].

68      Powyższe gwarancje niezawisłości i bezstronności wymagają istnienia zasad, w szczególności co do składu danego organu, pozwalających wykluczyć, w przekonaniu jednostek, wszelką uzasadnioną wątpliwość co do niezależności tego organu od czynników zewnętrznych oraz neutralności względem ścierających się przed nim interesów [zob. podobnie wyroki: z dnia 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (Niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego), C-585/18, C-624/18 i C-625/18, EU:C:2019:982, pkt 123; a także z dnia 11 lipca 2024 r., Hann‑Invest i in., C-554/21, C-622/21 i C-727/21, EU:C:2024:594, pkt 52].

69      Co się tyczy w szczególności zasady bezstronności, to wymaga ona, aby w sprawach, które rozpoznają, sędziowie nie mieli żadnego własnego interesu, nie byli stronniczy i nie działali pod wpływem uprzedzeń oraz by traktowali wszystkie strony w sposób równy i sprawiedliwy.

70      Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, że bezstronność oznacza zazwyczaj brak uprzedzeń lub stronniczości, co można zweryfikować na różne sposoby. Zdaniem tego trybunału istnienie bezstronności należy oceniać na podstawie subiektywnego podejścia polegającego na uwzględnieniu osobistych przekonań i zachowania danego sędziego w celu sprawdzenia, czy przejawiał on jakiekolwiek uprzedzenia lub stronniczość w rozpoznawanej przez niego sprawie, ale również na podstawie obiektywnego podejścia polegającego na ocenie, czy sam sąd oraz, między innymi, jego skład zapewniają wystarczające gwarancje, aby wykluczyć wszelkie uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności (zob. podobnie wyrok ETPC z dnia 15 października 2009 r. w sprawie Micallef przeciwko Malcie, CE:ECHR:2009:1015JUD001705606, § 93).

71      W ramach obiektywnej oceny bezstronności należy zastanowić się, czy niezależnie od indywidualnego zachowania sędziów pewne weryfikowalne fakty dają podstawy do powzięcia wątpliwości co do ich bezstronności. W tym zakresie nawet pozory mogą mieć znaczenie. Zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przy dokonywaniu oceny, czy istnieją podstawy do obaw, że te wymogi niezawisłości lub obiektywnej bezstronności nie zostaną w danej sprawie spełnione, bierze się pod uwagę punkt widzenia strony, choć nie odgrywa on decydującej roli. Decydującym czynnikiem jest to, czy dane obawy można uznać za obiektywnie uzasadnione (zob. podobnie wyrok ETPC z dnia 15 października 2009 r. w sprawie Micallef przeciwko Malcie, CE:ECHR:2009:1015JUD001705606, §§ 96, 98; a także wyrok z dnia 19 grudnia 2024 r., Vivacom Bulgaria, C-369/23, EU:C:2024:1043, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).

72      W tym względzie Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł również w istocie, że udział sędziów w wydaniu orzeczenia dotyczącego wyłączenia jednego z nich, członka tego samego składu orzekającego, może uzasadniać zarzut oparty na naruszeniu art. 6 ust. 1 EKPC, jeżeli ci sędziowie sami są objęci takim samym wnioskiem o wyłączenie (zob. podobnie wyrok ETPC z dnia 22 września 1994 r. w sprawie Debled przeciwko Belgii, CE:ECHR:1994:0922JUD002681891, § 37).

73      A zatem członkowie składu orzekającego, który ma rozstrzygnąć, czy udział sędziego w danym postępowaniu może naruszać wymóg sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, nie mogą sami znajdować się w sytuacji identycznej z sytuacją tego sędziego. Identyczność okoliczności towarzyszących ich własnym powołaniom na stanowisko sędziego z okolicznościami towarzyszącymi powołaniu tego ostatniego może bowiem wzbudzać u jednostek uzasadnione wątpliwości co do neutralności tego składu w stosunku do ścierających się przed nim interesów. Wynika z tego, że członkowie wspomnianego składu nie mogą badać kwestii niezawisłości i bezstronności wspomnianego sędziego, gdy znajdują się w identycznej sytuacji.

74      W niniejszym wypadku z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynika, że przepisy dotyczące procedury kontroli spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności czynnego sędziego Sądu Najwyższego weszły w życie – w następstwie zmiany ustawy o Sądzie Najwyższym – w 2022 r. w celu zagwarantowania jednostkom prawa do niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywanego w świetle art. 47 Karty. Procedura ta umożliwia stronom w postępowaniu przed Sądem Najwyższym złożenie wniosku o przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności sędziego tego sądu mającego orzec w dotyczącej ich sprawie, którego celem jest ustalenie, czy sędzia wyznaczony do orzekania w dotyczącej tych stron sprawie spełnia wymogi niezawisłości i bezstronności, przy czym rozpoznanie tego wniosku jest powierzone specjalnemu składowi złożonemu z pięciu sędziów losowo wybranych spośród sędziów Sądu Najwyższego, z wyłączeniem sędziego, którego dotyczy ten wniosek.

75      Otóż, już wskazano już w pkt 59 niniejszego wyroku, skład orzekający Sądu Najwyższego, który ma zbadać na podstawie art. 29 ustawy o Sądzie Najwyższym kwestię niezawisłości i bezstronności sędziego tego sądu, powinien sam spełniać wymogi niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywanego w rozumieniu art. 47 Karty.

76      Sąd odsyłający zastanawia się w szczególności, czy sędzia powołany do Sądu Najwyższego na wniosek KRS w nowym składzie może zasiadać w pięcioosobowym składzie orzekającym w przedmiocie wniosku o przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności sędziego złożonego na podstawie art. 29 ustawy o Sądzie Najwyższym, jeżeli warunki jego własnego powołania są identyczne z warunkami powołania sędziego, którego dotyczy ten wniosek.

77      W tym względzie z postanowień odsyłających wynika, że do składów Sądu Najwyższego mających rozpoznać wnioski o przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności w trzech sprawach w postępowaniach głównych wyznaczono co najmniej jednego sędziego powołanego na wniosek KRS w nowym składzie.

78      I tak, jak wskazano w pkt 73 niniejszego wyroku, w sytuacji gdy sędzia Sądu Najwyższego został powołany w okolicznościach identycznych z tymi, które towarzyszyły powołaniu sędziego, którego dotyczy wniosek o przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności, i które to stanowią właśnie podstawę tego wniosku, nie sposób przyjąć, że ten pierwszy sędzia może zasiadać w składzie tego sądu mającym rozpoznać ów wniosek.

79      W świetle całości powyższych rozważań odpowiedź na pytanie pierwsze lit. b) w sprawach C-96/24, C-103/24 i C-112/24 winna brzmieć: art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywany w świetle art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie temu, by badanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności w odniesieniu do czynnego sędziego danego sądu, a tym samym badanie poszanowania prawa do sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu tych postanowień, zostało powierzone składowi orzekającemu tego sądu, w którym zasiada choćby jeden sędzia znajdujący się ze względu na warunki jego powołania w sytuacji identycznej z sytuacją sędziego, którego dotyczy to badanie.

 W przedmiocie pytania pierwszego lit. a) i pytania drugiego w sprawach C‑96/24, C‑103/24 i C‑112/24, pytania trzeciego w sprawie C‑103/24 oraz pytania czwartego w sprawach C‑96/24 i C‑112/24

80      Poprzez te pytania sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywany w świetle art. 47 Karty nakłada na Sąd Najwyższy obowiązek zbadania z urzędu, czy skład orzekający, który ma rozpoznać wniosek o przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności sędziego, spełnia wymóg niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy. Sąd ten zastanawia się również nad kwestią, po pierwsze, czy członek tego składu, który ma wątpliwości co do spełnienia tych wymogów niezawisłości i bezstronności przez innego członka tego składu, powinien złożyć wniosek o jego wyłączenie, a po drugie, czy ocena tego wniosku może zostać dokonana przez skład, w którym jedynie mniejszość jego członków została powołana w wyniku postępowania dotkniętego nieprawidłowościami.

81      Należy zauważyć, że poprzez wspomniane pytania sąd odsyłający zmierza w istocie do określenia działań, które będą mogły zagwarantować, że wnioski o przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności sędziego Sądu Najwyższego będą rozpatrywane przez skład tego sądu spełniający wymogi niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 Karty.

82      W tych okolicznościach należy przeformułować pytanie pierwsze lit. a) i pytanie drugie w sprawach C-96/24, C-103/24 i C-112/24, pytanie trzecie w sprawie C-103/24 oraz pytanie czwarte w sprawach C-96/24 i C-112/24 w tym kierunku, że poprzez pytania te sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywany w świetle art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy skład orzekający sądu, który ma rozpoznać wniosek mający na celu zbadanie spełnienia przez członka tego sądu wymogów niezawisłości i bezstronności, sam narusza prawo do sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy ze względu na obecność w nim sędziego niespełniającego tych wymogów, dany sąd jest zobowiązany dopilnować, aby taki sędzia nie uczestniczył w rozpoznawaniu tego wniosku, i w razie potrzeby powinien odstąpić od stosowania przepisów krajowych określających ukształtowanie tego składu, tak aby wniosek ten mógł zostać rozpoznany przez organ obsadzony w zgodzie z tymi postanowieniami prawa Unii.

83      Na wstępie należy przypomnieć, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż prawo podstawowe do niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy oznacza, że każdy sąd krajowy powołany do stosowania prawa Unii jest zobowiązany zbadać, jeżeli pojawia się w tym względzie poważna wątpliwość, czy ze względu na swój skład stanowi on taki sąd, ponieważ taka weryfikacja jest nieodzowna w kontekście zaufania, jakie sądy w społeczeństwie demokratycznym powinny wzbudzać u jednostki, lub też że taki sąd krajowy powinien móc, w niektórych okolicznościach, sprawdzić, czy wadliwość procedury powołania sędziego mogła spowodować naruszenie tego prawa podstawowego [zob. podobnie wyroki: z dnia 26 marca 2020 r., (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Simpson/Rada i HG/Komisja, C-542/18 RX‑II i C-543/18 RX‑II, EU:C:2020:232, pkt 57; a także z dnia 5 czerwca 2023 r., Komisja/Polska (Niezawisłość i życie prywatne sędziów), C-204/21, EU:C:2023:442, pkt 276].

84      Należy również przypomnieć, że Trybunał orzekł już, iż obecność w składzie orzekającym choćby jednego sędziego, który nie jest niezawisły, bezstronny lub ustanowiony uprzednio na mocy ustawy, wystarcza do pozbawienia tego składu statusu niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywanego w świetle art. 47 akapit drugi Karty [zob. podobnie wyroki: z dnia 26 marca 2020 r., (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Simpson/Rada i HG/Komisja, C-542/18 RX‑II i C 543/18 RX‑II, EU:C:2020:232, pkt 75; a także z dnia 4 września 2025 r., AW „T”, C-225/22, EU:C:2025:649, pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo].

85      Mając to na uwadze, należy podkreślić, że w myśl utrwalonego orzecznictwa zasada pierwszeństwa prawa Unii ustanawia prymat prawa Unii nad prawem państw członkowskich. Zasada ta nakłada zatem na wszystkie organy państw członkowskich obowiązek zapewnienia pełnej skuteczności poszczególnych norm prawa Unii, a prawo państw członkowskich nie może mieć wpływu na skuteczność przyznaną tym różnym normom w obrębie terytorium tych państw [wyrok z dnia 13 lipca 2023 r., YP i in. (Uchylenie immunitetu sędziowskiego i zawieszenie sędziego w czynnościach służbowych), C-615/20 i C-671/20, EU:C:2023:562, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo].

86      Zasada ta wymaga zatem między innymi, aby sąd krajowy, którego zadaniem jest stosowanie, w ramach jego właściwości, przepisów prawa Unii, zapewnił pełną skuteczność wymogów tego prawa w zawisłym przed nim sporze, odstępując w razie potrzeby od stosowania, z mocy własnych uprawnień, wszelkich uregulowań lub praktyk krajowych, które są sprzeczne z bezpośrednio skutecznym przepisem prawa Unii, bez konieczności żądania uprzedniego zniesienia tych uregulowań lub praktyk w drodze ustawodawczej lub w jakimkolwiek innym trybie konstytucyjnym ani bez konieczności oczekiwania na takie zniesienie. Przestrzeganie tego obowiązku jest w szczególności konieczne do zapewnienia poszanowania równości państw członkowskich wobec traktatów i stanowi wyraz zasady lojalnej współpracy ustanowionej w art. 4 ust. 3 TUE [wyrok z dnia 13 lipca 2023 r., YP i in. (Uchylenie immunitetu sędziowskiego i zawieszenie sędziego w czynnościach służbowych), C-615/20 i C-671/20, EU:C:2023:562, pkt 62 i przytoczone tam orzecznictwo].

87      Otóż Trybunał orzekł już, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, interpretowany w świetle art. 47 Karty, który nakłada na państwa członkowskie jasny i precyzyjny obowiązek osiągnięcia rezultatu, który jest bezwarunkowy, jeśli chodzi o niezawisłość i bezstronność sądów, do których należy dokonywanie wykładni i stosowanie prawa Unii, oraz o wymóg, ażeby sądy te były uprzednio ustanowione na mocy ustawy, wywołuje skutek bezpośredni, który wiąże się z odstąpieniem od stosowania wszelkich obowiązujących w prawie krajowym przepisów, orzecznictwa lub praktyki sprzecznych z tymi postanowieniami prawa Unii, zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez Trybunał [wyrok z dnia 13 lipca 2023 r., YP i in. (Uchylenie immunitetu sędziowskiego i zawieszenie sędziego w czynnościach służbowych), C-615/20 i C-671/20, EU:C:2023:562, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo].

88      Z utrwalonego orzecznictwa wynika również, że nawet w braku krajowych środków ustawodawczych, które położyłyby kres uchybieniu stwierdzonemu przez Trybunał, do sądów krajowych należy podjęcie wszelkich działań w celu ułatwienia osiągnięcia pełnej skuteczności prawa Unii zgodnie z wnioskami zawartymi w wyroku stwierdzającym to uchybienie. Ponadto sądy te są zobowiązane, zgodnie z zasadą lojalnej współpracy przewidzianą w art. 4 ust. 3 TUE, do usunięcia sprzecznych z prawem skutków naruszenia prawa Unii [zob. podobnie wyroki: z dnia 10 marca 2022 r., Grossmania, C-177/20, EU:C:2022:175, pkt 38, 63 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 13 lipca 2023 r., YP i in. (Uchylenie immunitetu sędziego i zawieszenie sędziego w czynnościach służbowych), C-615/20 i C-671/20, EU:C:2023:562, pkt 64].

89      W celu wypełnienia obowiązków przypomnianych w pkt 85–88 niniejszego wyroku sąd krajowy powinien w możliwie najszerszym zakresie dokonywać wykładni właściwych przepisów krajowych w sposób zgodny z wymogami wynikającymi z prawa Unii. Jednakże jeżeli taka wykładnia nie pozwala uniknąć naruszenia prawa jednostek do niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, sąd ten jest zobowiązany, w celu zagwarantowania pierwszeństwa prawa Unii, odstąpić od stosowania rozpatrywanych przepisów krajowych, w szczególności gdyby prowadziły one do rozpoznania sprawy przez sędziów, którzy mogliby nie zachowywać lub sprawiać wrażenie, że nie zachowują wymaganej bezstronności [zob. podobnie wyroki: z dnia 6 października 2021 r., W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), C-487/19, EU:C:2021:798, pkt 159, 161; a także z dnia 13 lipca 2023 r., YP i in. (Uchylenie immunitetu sędziego i zawieszenie sędziego w czynnościach służbowych), C-615/20 i C-671/20, EU:C:2023:562, pkt 65].

90      Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE nie nakłada jednak na państwa członkowskie obowiązku stosowania jednego modelu mającego służyć zapewnieniu skutecznej ochrony sądowej lub przywróceniu zaufania do systemu sądownictwa, które to zaufanie społeczeństwo utraciło z powodu systemowych nieprawidłowości w powoływaniu na stanowiska sędziowskie [wyrok z dnia 24 marca 2026 r., Rzecznik Praw Obywatelskich (Wyłączenie sędziego sądu powszechnego), C-521/21, EU:C:2026:242, pkt 64].

91      W konsekwencji wewnętrzny porządek prawny odnośnego państwa członkowskiego powinien określać zasady proceduralne umożliwiające zapewnienie, że wnioski mające na celu badanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez członków sądu będą rozpoznawane przez skład orzekający, który spełnia wymogi wynikające z prawa podstawowego do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu.

92      W świetle całości powyższych rozważań odpowiedź na pytanie pierwsze lit. a) i pytanie drugie w niniejszych trzech sprawach, na pytanie trzecie w sprawie C-103/24 oraz na pytanie czwarte w sprawach C-96/24 i C-112/24 winna brzmieć: art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywany w świetle art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy skład orzekający sądu, który ma rozpoznać wniosek mający na celu zbadanie spełnienia przez członka tego sądu wymogów niezawisłości i bezstronności, sam narusza prawo do sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy ze względu na obecność w nim sędziego niespełniającego tych wymogów, dany sąd jest zobowiązany dopilnować, aby taki sędzia nie uczestniczył w rozpoznawaniu tego wniosku, i w razie potrzeby powinien odstąpić od stosowania przepisów krajowych określających ukształtowanie tego składu, tak aby wniosek ten mógł zostać rozpoznany przez organ obsadzony w zgodzie z tymi postanowieniami prawa Unii. W szczególności ze składu orzekającego, który ma przeprowadzić to badanie, należy wykluczyć sędziów, którzy nie spełniają wymogów wymaganej bezstronności. Wewnętrzny porządek prawny odnośnego państwa członkowskiego powinien określać zasady proceduralne umożliwiające zapewnienie, że taki wniosek zostanie rozpoznany przez skład orzekający, który spełnia wymogi wynikające z prawa podstawowego do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu.

 W przedmiocie pytania trzeciego w sprawach C‑96/24 i C‑112/24

93      Z uwagi na odpowiedź udzieloną na pytanie pierwsze lit. a) i pytanie drugie w sprawach C-96/24, C-103/24 i C-112/24, pytanie trzecie w sprawie C-103/24 i pytanie czwarte w sprawach C-96/24 i C-112/24 nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie trzecie w sprawach C-96/24 i C-112/24.

 W przedmiocie kosztów

94      Dla stron w postępowaniach głównych niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniach głównych, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:

1)      Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywany w świetle art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej

należy interpretować w ten sposób, że:

już same okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego mogą powodować naruszenie prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu tych postanowień, jeżeli okoliczności te wiążą się z nieprawidłowością o takim charakterze i o takiej wadze, że wzbudza ona w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości lub bezstronności tego sędziego.

2)      Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywany w świetle art. 47 Karty praw podstawowych

należy interpretować w ten sposób, że:

stoi on na przeszkodzie temu, by badanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności w odniesieniu do czynnego sędziego danego sądu, a tym samym badanie poszanowania prawa do sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu tych postanowień, zostało powierzone składowi orzekającemu tego sądu, w którym zasiada choćby jeden sędzia znajdujący się ze względu na warunki jego powołania w sytuacji identycznej z sytuacją sędziego, którego dotyczy to badanie.

3)      Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywany w świetle art. 47 Karty praw podstawowych

należy interpretować w ten sposób, że:

w sytuacji gdy skład orzekający sądu, który ma rozpoznać wniosek mający na celu zbadanie spełnienia przez członka tego sądu wymogów niezawisłości i bezstronności, sam narusza prawo do sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy ze względu na obecność w nim sędziego niespełniającego tych wymogów, dany sąd jest zobowiązany dopilnować, aby taki sędzia nie uczestniczył w rozpoznawaniu tego wniosku, i w razie potrzeby powinien odstąpić od stosowania przepisów krajowych określających ukształtowanie tego składu, tak aby wniosek ten mógł zostać rozpoznany przez organ obsadzony w zgodzie z tymi postanowieniami prawa Unii. W szczególności ze składu orzekającego, który ma przeprowadzić to badanie, należy wykluczyć sędziów, którzy nie spełniają wymogów wymaganej bezstronności. Wewnętrzny porządek prawny odnośnego państwa członkowskiego powinien określać zasady proceduralne umożliwiające zapewnienie, że taki wniosek zostanie rozpoznany przez skład orzekający, który spełnia wymogi wynikające z prawa podstawowego do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu.

Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 16 lipca 2026 r.