Komisja Europejska opublikowała siódmą edycję corocznego Raportu o Praworządności w Unii Europejskiej (2026 Rule of Law Report). Z opublikowanych danych wynika, że ocena niezależności sądów w Polsce uległa w ciągu ostatniego roku znaczącej poprawie, a zaufanie obywateli i przedsiębiorców do wymiaru sprawiedliwości wzrosło niemal dwukrotnie. Dokument podsumowuje dotychczasowe wdrożenie Planu Działań Polski ws. przywracania praworządności (tzw. Action Plan) oraz wskazuje na zaawansowanie prac nad kluczowymi projektami legislacyjnymi.
Raport potwierdza, że Polska konsekwentnie i skutecznie przywraca standardy demokratycznego państwa prawa, wyznaczając wysokie wzorce w obszarze cyfryzacji sądów, bezstronności śledztw, ochrony dziennikarzy oraz przejrzystości procesu legislacyjnego.
Rekordowy skok zaufania do sądów
Z zestawienia Komisji Europejskiej wynika, że ocena niezależności sądów w Polsce uległa przełomowej poprawie w stosunku do lat ubiegłych. Poziom niezależności sądów jako dobry lub bardzo dobry ocenia obecnie 42 proc badanych. Dla porównania, w 2025 r. wskaźnik ten wynosił 26 proc., a w 2024 r. 28 proc. W sektorze przedsiębiorstw pozytywną ocenę wyraża 44 proc. firm. Oznacza to wzrost z poziomu 24 proc. w 2025 r. oraz 22 proc. w 2024 r.
Dalszy postęp w reformach ustrojowych i statusie sędziów
- Krajowa Rada Sądownictwa i TK: KE oficjalnie odnotowała dalsze postępy we wdrażaniu Planu Działań. Doceniono, że w ramach obowiązujących przepisów zrealizowano wolę środowiska – w maju 2026 r. do KRS powołano 13 sędziów wyłonionych w praworządnych wyborach środowiskowych. Uwzględniono także fakt wyboru przez Sejm RP 7 sędziów na wolne stanowiska w TK.
- Status sędziów (tzw. neosędziów): KE z zadowoleniem przyjęła fakt, że znajdujący się obecnie w Parlamencie projekt został zrealizowany zgodnie z wytycznymi TSUE oraz zaleceniami Komisji Weneckiej.
- Sąd Najwyższy i sprawy dyscyplinarne: skutecznie zakończono wszystkie nieuzasadnione postępowania dyscyplinarne wszczęte w poprzednich latach przeciwko sędziom w związku z treścią ich orzeczeń. Przygotowano również projekt reformy SN (podział na 3 izby, zniesienie skargi nadzwyczajnej).
Bezstronność prokuratury i bezwzględna walka z korupcją
Komisja Europejska odnotowała wyraźne postępy w zapewnieniu niezależnych i skutecznych postępowań w sprawach korupcyjnych. Wykazano wysoką skuteczność działań śledczych:
Prokuratura Krajowa przeprowadziła transparentny audyt ponad 400 spraw z lat 2016-2023, wdrażając rekomendacje o wznowieniu postępowań umorzonych z przyczyn politycznych. Wydano szereg aktów oskarżenia w kluczowych sprawach dotyczących korupcji na wysokim szczeblu z udziałem polityków i urzędników. Rozwinięto współpracę z Prokuraturą Europejską (EPPO) oraz wprowadzono przepisy przenoszące sprawy korupcyjne do sądów okręgowych.
Wolność mediów, cyfryzacja i otwartość na obywateli
Komisja Europejskie odniosła się także do działań Polski w następującym zakresie:
- Nowoczesny „Cyfrowy Sąd”: rząd realizuje prace nad opracowaniem i integracją różnych narzędzi informatycznych wykorzystywanych w sądach oraz nad ułatwieniem komunikacji cyfrowej z obywatelami. KE zwróciła też uwagę na prace Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego prowadzące do pełnej cyfryzacji akt spraw w postępowaniach cywilnych, m.in. przez wprowadzenie automatyzacji niektórych powództw.
- Wsparcie prawne: weszły w życie przepisy ułatwiające dostęp do nieodpłatnej pomocy prawnej oraz podwyższające stawki dla pełnomocników z urzędu.
- Ochrona wolności mediów: pozytywnie oceniono uchwalenie ustawy anty-SLAPP (chroniącej dziennikarzy przed nadużyciami procesowymi) oraz projekty zapewniające uczciwe i niedyskryminacyjne procedury przyznawania licencji nadawczych (zgodnie z Europejskim aktem o wolności mediów).
- Przejrzyste prawo i społeczeństwo obywatelskie: KE doceniła uszczelnienie procedury stanowienia prawa. Ograniczenie praktyki zgłaszania projektów rządowych jako poselskich znacząco zwiększyło liczbę szerokich konsultacji społecznych i wzmocniło rolę organizacji pozarządowych.
Sukces polskiej dyplomacji i dialog z Komisją Europejską
Ostateczny kształt Raportu jest wynikiem intensywnych i sprawnych konsultacji koordynowanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości we współpracy z resortami i instytucjami krajowymi. W treści raportu Komisja Europejska uwzględniła szczegółowe wyjaśnienia strony polskiej, dotyczące m.in. kontekstu odmowy awansu 46 sędziów przez Prezydenta RP. KE odnotowała też zaangażowanie w realizację inicjatyw edukacyjnych mających na celu wspieranie kultury praworządności (m.in. „Noc Otwartych Sądów”, „Dzień Wymiaru Sprawiedliwości”).
Tegoroczny Raport Komisji Europejskiej potwierdza sukcesywną odbudowę i stabilizację niezależności instytucji prawnych w Polsce. Mimo wyzwań formalno-ustrojowych, realizowane reformy przynoszą efekty, co wprost przekłada się na wyższą ocenę wymiaru sprawiedliwości ze strony obywateli i przedsiębiorców.
