Przeprowadzona 27 maja 2025 r. rozprawa przed Trybunałem Konstytucyjnym (K 10/24) dowodzi, że organ wykorzystuje możliwości, jakie daje mu art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym i orzeka o umowie międzynarodowej tj. Traktacie o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej w składzie 5. osobowym. Tym samym ani sędziowie ani Trybunał nie widzą w orzekaniu w tak newralgicznej materii szczególnej zawiłości.

Niekoniecznie może to dziwić, skoro w składzie 5. osobowym Trybunał Konstytucyjny zakwestionował w 2021 i 2022 r. przepisy Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (wyroki z 24 listopada 2021 r., K 6/21 oraz z 10 marca 2022 r., K 7/21). Wówczas także nie dostrzeżono szczególnej wagi tych spraw, mimo, że jedna z nich dotyczyła przecież legalności wyboru sędziów samego Trybunału Konstytucyjnego.

Co jakiś czas powraca w Polsce dyskusja nad tym, że obecne przepisy ustawy z 14 kwietnia 2000 r. o umowach międzynarodowych wymagają dla przyjęcia ustawy wyrażającej zgodę na wystąpienie z UE zwykłej większości w Sejmie. Jest to oczywiście niezrozumiałe biorąc pod uwagę zarówno tryb wyrażenia zgody na ratyfikację umowy międzynarodowej tj. bądź większość 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy posłów (senatorów) bądź referendum ogólnokrajowe (które miało miejsce w wypadku przystąpienia Polski do UE). Wskazywał na to Rzecznik Praw Obywatelskich jeszcze 2021 r. apelując o pilną interwencję ustawodawczą¹.

Obecna praktyka Trybunału Konstytucyjnego pokazuje, że ryzyko Polexitu bez stosownego mandatu ze strony samych obywateli lub ich przedstawicieli dotyczy także tej instytucji. Paradoksalnie wystarczy tutaj większość głosów w składzie 5. osobowym czyli 3 sędziów. Nie trzeba Sejmu, Prezydenta, referendum.

O podejściu do Unii Europejskiej obecnego Trybunału wystarczająco świadczą jego skandaliczne wyroki z 14 lipca 2021 r. (P 7/20) oraz z 7 października 2021 r. (K 3/21), w których przecież zakwestionowano inne przepisy Traktatu o Unii Europejskiej. Ten pierwszy również w składzie 5. osobowym (zapadłym jednak „większością głosów”).

Jak wskazał Rzecznik Generalny Trybunału Sprawiedliwości, w opinii w sprawie ze skargi Komisji przeciwko Polsce (C-448/23), stanowisko zajęte przez Trybunał Konstytucyjny w powyższych wyrokach stanowiło „bezprecedensową rebelię” i poważnie naruszało zasady prawa UE. Jednocześnie zastrzeżono, że polskiego Trybunału Konstytucyjnego nie można uznać za niezawisły i bezstronny sąd².

Trybunał Konstytucyjny „karmiony” wnioskami pochodzącymi od posłów jednej z partii politycznych idzie jednak dalej, uderzając głową w ścianę w ocenianiu prawa unijnego, w 5. osobowym składzie, czego dowodem jest sprawa K 10/24.

Przy okazji sprawy K 10/24 można zwrócić uwagę na ewolucję stanowiska jednego z sędziów Trybunału Konstytucyjnego tj. Krystyny Pawłowicz (członka składu K 10/24). Jako Posłanka na Sejm wielokrotnie grzmiała na posiedzeniach sejmowych komisji, że określanie liczby sędziów w składach jest niekonstytucyjne, bo ustawa zasadnicza nie przewiduje mniejszych bądź większych składów TK. Mówi ona jedynie, że w Trybunale orzeka 15 osób, a orzeczenia zapadają większością głosów³. W jej ocenie „Trybunał Konstytucyjny jako organ działa tylko w składzie 15 sędziów, gdyż takie jest sformułowanie w Konstytucji”⁴.

Jak dotąd Krystyna Pawłowicz nie zakwestionowała, chociażby w zdaniach odrębnych, zasadności orzekania w składach mniejszych niż 15. osobowe. Jednak na 4 czerwca 2025 r. Trybunał Konstytucyjny zarządził rozprawę w sprawie K 8/23, w której zakwestionowano konieczność zebrania 11 sędziów do orzekania w pełnym składzie. W sprawie tej zasiada Krystyna Pawłowicz⁵, zatem może wówczas będzie ona miała ponownie okazję zamanifestować swój pogląd, że Trybunał powinien orzekać w składzie 15 sędziów „gdyż takie jest sformułowanie w Konstytucji”. Chyba, że pogląd ten przestał być aktualny od czasu, jak założyła togę trybunalskiej sędzi? Jest to możliwe zważywszy na jej niezwykłą elastyczność!

Stefan Drzazga, Jr.

1 https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-ewentualne-wystapienie-polski-ue-referendum-ustawa