Pośród różnic między sądami powszechnymi a polubownymi wybieram dwie. W pierwszych ‒ orzekają sędziowie, w drugich ‒ arbitrzy. Na wybór sędziów strony nie mają wpływu, na powołanie arbitrów ‒ tak (1171 kpc).

Obawiam się, że procedura zaprzysiężenia nowych sędziów Trybunału Konstytucyjnego dryfuje w kierunku absurdu równego „Procesowi” Kafki. Odmienne są tylko: czas (XX w./ XXI w.), miejsce (Wiedeń / Warszawa), także siedziba sądu (u Kafki: dyskretna, w kuchni i na strychu, u nas: wielkie gmaszysko, w środku miasta).

Wolta PiS w sprawie kryptowalut: są teraz za całkowitym zakazem. Czyżby cios w bratnią Konfederację? Gdzie tam! Prezydent znowu zawetuje i będzie zgodna radość obu partii.

Opowiastka o remoncie pewnej kawalerki w centrum stolicy. „Na początku kazał wynieść STÓŁ. Nie zgodził się, by w to miejsce wstawić SAFE. Kolor ścian ustali RADA.”

Łatwo przyszedł posłom PiS bojkot wyborów do KRS. Wstawili jednak na listę mocno skompromitowanego kandydata. Wedle zasad destrukcji, by było gorzej… Notabene francuski przysłówek pis znaczy „gorzej”.

Apophtegmata, Mikołaj Rej: „Z pajęczyny sieć, którą bąk przebije, dziś w nasze prawa muszka się uwije”.

Nazwą „koncypient” określano kiedyś stawiających pierwsze kroki w zawodach urzędniczych (kanceliści, referenci) i prawniczych (notariusze, adwokaci). Wedle Kopalińskiego źródłem nazwy był łaciński czasownik concipere znaczący „otrzymać, począć”.

Instytucja redaktora odpowiedzialnego sprowadzała się do tego, że w przypadku naruszenia prawa prasowego szedł do więzienia. W przedwojennych wspomnieniach Bolesława Surówki „Było ‒ minęło” (Katowice, 1980) czytamy, że „skazany przebywał w osobnej, widnej celi, do której można było mu donosić wszelkie książki i czasopisma, bieliznę, odzież, itd., a także uczciwe posiłki z restauracji”.

Echa tej tragedii zachowała powieść Juliusza Kadena-Bandrowskiego „Czarne skrzydła”. W 1923 r. w kopalni w Dąbrowie Górniczej zginęło 38 górników. W sprawie karnej przeciwko kierownictwu zakładu, rozpoczętej przed Sądem Okręgowym w Sosnowcu w maju 1924 r., rodziny ofiar reprezentował adwokat Adam Pawełek, do niedawna szef wydziału karnego tego sądu.

Aleksander Wielki ‒ wedle legend ‒ zakrywał jedno ucho podczas przesłuchań obwinionych o najcięższe zbrodnie. Spytany, odpowiedział: „Chcę zachować jedno ucho wolne od uprzedzeń dla wysłuchania oskarżonego”. Wyczytałem tę historię w słowniku Kopalińskiego, który poświęcił macedońskiemu władcy prawie trzy strony.

Rektor Uniwersytetu Wileńskiego Józef Twardowski w czasie śledztwa przeciwko filaretom został aresztowany. Jego uwięzienie, acz krótkotrwałe (V-VII.1823 r.), wskazuje na znaczącą determinację carskich władz.

Bunt czarnych niewolników w stanie Wirginia (1831 r.) to temat powieści Williama Styrona „Wyznania Nata Turnera”. Otwiera ją dokument z miasteczka Jerusalem podpisany przez sześciu sędziów, którzy skazali tytułowego bohatera na karę śmierci. Książkę kończy ‒ symbolicznie, nieprzypadkowo ‒ przywołanie Apokalipsy.

I kłamcy, i dłużnicy pospołu w I Księdze „Dziejów” Herodota. Otóż Persowie za rzecz haniebną uważali nie tylko kłamstwo, ale również „zaciąganie długów, i to z wielu przyczyn, a głównie dlatego, że – jak mówią – kto ma długi, ten musi też kłamać.”

To scena z „Morderców” Kazana (przeł. Zofia Zinserling). Trwa proces, zeznaje kolejny świadek. Nagle za fotelem sędziego uchylają się drzwi. „Zebrani ujrzeli kobiece ramię podające sędziemu Breenowi kartkę papieru.” Jej treść? Ano „niektóre z ostatnich cen giełdowych akcji.” Jak poszło? „Przewodnicząc dzisiejszej rozprawie stracił blisko trzy tysiące dolarów.”

Reuchlin, XVI-wieczny niemiecki uczony z Kolonii, był z wykształcenia prawnikiem. Jego religijne nauki zostały potępione przez teologów z Sorbony; werdykt zapadł po wielu sesjach (było ich 47). Opis jego przesłania znajdujemy w „Listach ciemnych mężów” (jest ich 119).

Abisynia, kraina orientalnych mądrości, ostrzega z oddali wieków: „Zamieszanie ‒ to radość dla złodzieja.” A bis? Proszę: „Słyszałeś jedną stronę – nie sądź!”.

prawnik, pisarz, członek PEN Clubu, autor książek „Dezyderata. Dzieje utworu, który stał się legendą”, „Opis krainy Gog” i „Czarna ikona – Biełomor”; strona: www.marian-sworzen.pl

——————————

Ilustracja: Aleksander Wielki jako sędzia. Art Institute of Chicago, domena publiczna