Monitor Konstytucyjny od lat towarzyszy wysiłkom i zabiegom dawnych uczestników demokratycznej opozycji w ich wysiłkach doprowadzenia do nowelizacji „ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych”. Zadziwiający jest bierny opór niektórych kręgów politycznych lub osób publicznych wobec tego zamierzenia, w końcu ani ryzykownego politycznie, ani skomplikowanego legislacyjnie. Zwłaszcza że aktywne postaci z tego środowiska wyręczają posłów i senatorów i same przygotowują projekty. Pod którymi bez oporu wybrańcy narodu mogliby się podpisać i wnieść pod obrady jako swoje, na co prawdziwi autorzy z pewnością by się zgodzili, a być może nawet tego oczekują. Wszak chodzi o załatwienie bolesnych zaległości, zanim czas nie usunie ich z agendy. 

Do Monitora trafił właśnie kolejny dokument, sygnowany – jak poprzednie – przez Jarosława Macieja Goliszewskiego, Leszka Stalla i dr. Grzegorza Kostrzewę Zorbasa, który redakcja udostępnia, choć bez załączników – większość można znaleźć w publikacjach na stronach naszego serwisu, wpisując w wyszukiwarkę nazwisko jednego z nich.

Piotr Rachtan

*****

Stanowisko zgłoszone 12 sierpnia 2025 r. w imieniu Sygnatariuszy Apelu 258 w sejmowej konsultacji społecznej (art. 34 ust. 3 Regulaminu Sejmu) w sprawie senackiego projektu z 31 lipca 2025 r. ustawy o zm. ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

1 sierpnia 2025 r. wpłynął do Sejmu senacki projekt z 31 lipca 2025 r. ustawy o zmianie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (l.dz.SPS-III.020.80.2.2025, 10/RPW/25946/2025 ). Projekt dotyczy umożliwienia uzyskania statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych przez osoby, które ze względu na młody wiek (nieletni) nie zostały skazane wyrokiem sądu za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, jednak zastosowano wobec nich z powodu takiej działalności środki poprawcze lub wychowawcze.

Został on skierowany do opinii sejmowych jednostek organizacyjnych: Biura Legislacyjnego oraz do Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji, jak i również do konsultacji społecznych, a także do opinii Rady Dialogu Społecznego.

My niżej podpisani (Jarosław Maciej Goliszewski, Leszek Stall i dr Grzegorz Kostrzewa Zorbas), stoimy na stanowisku, że senacki projekt ustawy o zmianie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, który dotyczy tylko jednej sprawy statusu osób nieletnich represjonowanych w epoce PRL, sztucznie odrywa tę wąską sprawę od licznych innych ważnych i pilnych spraw wymagających naprawy.

Nieuzasadnione, niesłuszne i paradoksalne byłoby zajmowanie się przez Sejm wyłącznie projektem będącym rezultatem petycji pojedynczej osoby przy jednoczesnym zupełnym pominięciu postulatów z Apelu 258 działaczy opozycji antykomunistycznej z całej Polski i z różnych nurtów ideowych, datowanego 25 czerwca 2021 roku, a skierowanego między innymi do Sejmu RP.

Tak samo nieuzasadnione, niesłuszne i paradoksalne byłoby zajmowanie się przez Sejm wyłącznie statusem nieletnich represjonowanych, którzy obecnie pozostają młodzi w porównaniu z ogromną większością opozycjonistów i represjonowanych, a zupełne pomijanie spraw starszej części środowiska, szybko odchodzącej na wieczną wartę. Wielka większość środowiska oczekuje od władz RP działania teraz, nie w nieokreślonej przyszłości. Liczy się każdy dzień, bo każdy dzień może przynieść kolejny pogrzeb.

Rekomendujemy więc połączenie prac nad senackim projektem z pracami nad wszechstronnym środowiskowym projektem ustawy o zmianie ustawy o działaczach
opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych oraz niektórych innych ustaw, powstałym w wyniku Apelu 258 i przedstawionym wraz z nim Sejmowi po raz pierwszy 9 lipca 2021 roku, a następnie wielokrotnie aktualizowanym, w tym ostatnio 21 lipca 2025 roku. W załączeniu środowiskowy projekt wraz z uzasadnieniem – oba napisane w standardzie druku sejmowego (zał. 3a). Dołączamy również dwustronicowe streszczenie tego projektu (zał. 3b), które znakomicie przybliży do meritum sprawy.

Autorzy senackiego projektu podkreślają, że uzyskał on poparcie Rzecznika Praw Obywatelskich z 10 października 2024 r. Istotny jest również fakt, że Rzecznik Praw Obywatelskich w równym stopniu poparł nasz środowiskowy projekt w swoim wystąpieniu z 12 maja 2025 r. do przewodniczącej Komisji RPSiS Senatu RP, które niestety nie zostało dostrzeżone przez senatorów, a następnie w swoim kolejnym wystąpieniu z 8 sierpnia 2025 r. do Przewodniczącej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny Sejmu RP.

Optymalna z każdego punktu widzenia byłaby ustawa łącząca obydwa projekty.

Pragniemy także dodać, że nasza środowiskowa inicjatywa w postaci gotowego projektu nowelizacyjnego cieszy się poparciem Marszałka Sejmu Pana Szymona Hołowni, który w reakcji na nasze pismo i mail oraz rozmowę z nim, zapewnił nas o tym w swojej odpowiedzi z 9 maja 2024 r..

Otóż jak wiadomo, na razie nie doszło do ponowienia inicjatywy grupy posłów KO, co sugerował Pan Marszałek w swoim piśmie do nas, tak jak to miało w przypadku poselskiego projektu z 13 grudnia 2021 r. ustawy o zmianie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, wówczas w pełni tożsamego z naszym 2. środowiskowym projektem nowelizacji przedłożonym za Apelem 258 b. opozycjonistów i b. represjonowanych z 25 czerwca 2021 r. Tamten poselski projekt zebrał na dzień 19 lutego 2022 r. same pozytywne opinie od podmiotów zapytanych zgodnie z Regulaminem Sejmu przez Kancelarię Sejmu, co jest świetną recenzją naszego przedłożenia, które było jego bazą. Niestety ten poselski projekt przepadł bez żadnej dyskusji nad nim w formalnym głosowaniu 9 marca 2023 r.

W ubiegłym roku 4 lipca 2024 r. Sejm RP i Senat RP uroczyście świętowały 35-lecie swoich pierwszych posiedzeń po pamiętnych wyborach kontraktowych do Sejmu i Senatu 4 czerwca 1989 r, a 12 września 2024 r. także 35. rocznicę powołania rządu Tadeusza Mazowieckiego. Nie byłoby tego ówczesnego Przełomu 1989, a więc i zeszłorocznego świętowania, gdyby nie działalność opozycji antykomunistycznej w czasach PRL, która  zaowocowała pierwszym i to bezkrwawym zwycięstwem od Bitwy Warszawskiej 1920 r,  przynosząc Polsce niepodległość, wolność i demokrację oraz członkostwo w UE i NATO.
Za tę działalność członków nielegalnych organizacji politycznych i związków zawodowych spotykały w tamtych czasach dotkliwe represje, o czym politycy z nielicznymi wyjątkami,  nie chcą pamiętać i nie zamierzają zachowywać właściwych priorytetów w nowelizowaniu ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej i osobach represjonowanych z powodów politycznych z 20 marca 2015 r., czego przykładem jest senacki projekt z 31 lipca 2025 r. wspomniany przez nas na początku niniejszego stanowiska. Polecamy lekturę mocnych prasowych głosów w sprawach naszego środowiska, choćby na przykładzie jednego wybranego artykułu.

Chodzi więc o podstawową logikę i właściwe priorytety legislacyjnego działania. Niczym nie umniejszając projektowi senackiemu, przypominamy, że nasz 2. środowiskowy projekt nowelizacji przy Apelu 258 z 25 czerwca 2021 r. nadal czeka na podjęcie nad nim prac, a ma on już dwukrotne poparcie Rzecznika Praw Obywatelskich.

Ponadto stoi za nim 258 sygnatariuszy, byłych opozycjonistów o bardzo znanych publicznie już historycznych personaliach, jak np. Marek Adamkiewicz, Piotr Łukasz Andrzejewski, Liliana Batko-Sonik, dr Czesław Bielecki, Grzegorz Boguta, Marek Andrzej Borowik, Juliusz Braun, Zbigniew Bujak, prof. Michał Bukojemski, Mirosław Chojecki, prof. Andrzej Edward Chojnowski, Krzysztof Czabański, Andrzej Drzycimski, Lech Dymarski, Jan Dworak, Zbigniew Janas, Janina Jankowska, Gabriel Janowski, Piotr Jegliński, Wiesław Piotr Kęcik, Bogdan Lis, Edward E. Nowak, Janusz Onyszkiewicz, prof. Andrzej Paczkowski, Jan Rulewski, dr hab. Józef Ruszar, Piotr Semka, Andrzej Seweryn, prof. Romuald Szeremietiew, Stanisław Śmigiel, Józef Śreniowski, prof. Tomasz Tabako, Antoni Tokarczuk, Ludwika Wujec, Janusz Walentynowicz, Jan Wyrowiński, Krzysztof Wyszkowski i Ewa Zydorek oraz tych zupełnie nieznanych. Jedni i drudzy zdarza się, że na co dzień byli lub są w politycznym sporze, co nie przeszkodziło im ponad politycznymi podziałami podpisać się pod tym wspólnym wystąpieniem, jakim jest Apel 258 z 25 czerwca 2021 r.

Zajęcie się naszym środowiskowym projektem da szanse III RP na zlikwidowanie wreszcie kompromitujących ją zaległych zobowiązań wobec historycznie ważnej grupy obywateli.

Jesteśmy do dyspozycji legislatorów sejmowych i sejmowych komisji w przypadku potrzeby przeprowadzenia konsultacji.

Z wyrazami szacunku,

Jarosław Maciej Goliszewski
wraz Leszkiem Stallem i dr Grzegorzem Kostrzewą-Zorbasem

– inicjatorzy Apelu 258 byłych opozycjonistów i represjonowanych z 25 czerwca 2021 r. wystosowanego do najwyższych władz RP przed 40. rocznicą stanu wojennego, jak i poprzedniego Apelu 141 z 26 czerwca 2020 r.
Naszym społecznym konsultantem jest prawnik-praktyk, prof. Tomasz Siemiątkowski.

P.S.
Środowiskowy projekt nowelizacji został wraz z jego uzasadnieniem, profesjonalnie napisany w standardzie druku sejmowego przez naszego kolegę-opozycjonistę dr. Grzegorza Kostrzewę-Zorbasa, kierownika Zakładu Prognoz i Studiów Strategicznych Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie. To nie jest pierwsze jego ważne dokonanie legislacyjne. Wcześniej był napisany przez niego projekt nowelizacji likwidujący skandaliczną wieloletnią fikcję emerytalną dotykającą b. działaczy opozycji antykomunistycznej i osób represjonowanych z powodów politycznych, który w ślad za Apelem 141 z 26 czerwca 2020 r. został przez Sejm RP 30 marca 2021 r. uchwalony, jako ustawa nowelizująca (Dz. U. z 29 kwietnia 2021 r. poz. 794 Art. 7 i Art. 11-15). Warto więc przeczytać pewną istotną informację, szczególnie jego biogram na jej końcu https://www.wojsko-polskie.pl/wat/articles/aktualnosci-w/2021-04-233-ekspert-z-wat wspoautorem-noweli-ustawy-o-dziaaczach-opozycji-antykomunistycznej/ oraz też dodatkową informację o finale tej środowiskowej inicjatywy
https://www.sws.org.pl/kalendarium/nowelizacja-ustawy-o-doa-podpisana.

Zdjęcie: Herb w Sali Obrad Sejmu RP. Autor: Bartosz Nehring, Kancelaria Sejmu