Komisja Europejska opublikowała szóstą edycję Sprawozdania na temat praworządności w Unii Europejskiej. Dokument podsumowuje stan przestrzegania zasad państwa prawa we wszystkich państwach członkowskich UE oraz zawiera zalecenia na kolejny rok. Publikujemy Streszczenie oraz cały Raport.

Streszczenie

W Polsce włożono znaczne wysiłki we wdrażanie nowego planu działań w sprawie przywracania praworządności, aby rozwiązać utrzymujące się od dawna problemy dotyczące niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Trwają prace nad ustawą regulującą sytuację sędziów powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w składzie po 2017 r., a rząd zobowiązał się ponownie skonsultować się w tej sprawie z Komisją Wenecką. Zaproponowano plan zmiany struktury Sądu Najwyższego w celu wzmocnienia jego niezależności, obejmujący likwidację Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Parlament przyjął ustawy o zmianie ustaw o Krajowej Radzie Sądownictwa i Trybunale Konstytucyjnym, mające na celu rozwiązanie poważnych problemów dotyczących tych dwóch organów. Ustawy te nie weszły jeszcze w życie, gdyż Prezydent RP skierował je do Trybunału Konstytucyjnego. Podjęto dalsze istotne kroki na rzecz rozdzielenia urzędów Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego, ale nie przyjęto jeszcze ustawy w tym zakresie. Postrzegany poziom niezależności sądów w Polsce jest nadal bardzo niski, chociaż nieznacznie wzrósł on w opinii przedsiębiorstw. Efektywność sądów pozostaje stabilna.

Rząd RP pracuje nad wzmocnieniem legislacyjnych ram walki z korupcją oraz nad poprawą koordynacji działań podmiotów prowadzących postępowania przygotowawcze. Nie opracowano kompleksowej strategii antykorupcyjnej. Przepisy antykorupcyjne są egzekwowane w praktyce – trwają postępowania przygotowawcze w sprawach korupcji dużej wagi z udziałem urzędników publicznych i polityków. EPPO jest już w pełni operacyjna do celów prowadzenia postępowań przygotowawczych oraz wnoszenia i popierania oskarżeń w sprawach przestępstw naruszających interesy finansowe Unii. Nie podjęto dalszych kroków w celu rozwiązania problemu szerokiego zakresu immunitetów dla osób pełniących najwyższe funkcje wykonawcze, w celu rozwiązania kwestii klauzul bezkarności ani w celu wprowadzenia przepisów regulujących lobbing. Utrzymują się niedociągnięcia w finansowaniu partii politycznych, ale władze zaczynają rozwiązywać tę kwestię. Weszła w życie nowa ustawa o ochronie sygnalistów i podjęto pewne ograniczone działania na rzecz ustanowienia systemu elektronicznego składania oświadczeń majątkowych i ich weryfikacji. W dziedzinie zamówień publicznych zidentyfikowano znaczne ryzyko korupcji, które może wpłynąć na inwestycje i działalność gospodarczą.

Planowana reforma prawa medialnego ma rozwiać obawy dotyczące bezstronności i niezależności organu regulacyjnego ds. mediów, a także wzmocnić szerzej rozumiane niezależność i pluralizm mediów realizujących misję publiczną. Poczyniono także pewne dalsze postępy we wzmacnianiu procedury przyznawania licencji na nadawanie oraz w zapewnianiu niezależnego zarządzania i niezależności redakcyjnej mediów publicznych, choć nadal utrzymują się pewne wyzwania związane z ochroną pluralizmu mediów, zwłaszcza w przypadkach zagranicznych inwestycji w ich własność. W mediach mniej jest treści politycznie stronniczych, a wydatki na reklamę państwową rozkładają się bardziej równomiernie. Rząd pracuje nad nowym modelem państwowego finansowania, który zastąpiłby system opłat abonamentowych. Ramy prawne dostępu do informacji publicznej pozostają stabilne, chociaż zainteresowane podmioty zgłaszają pewne wyzwania związane z ich stosowaniem. Spadła liczba strategicznych powództw zmierzających do stłumienia debaty publicznej (SLAPP), a rząd nadal pracuje nad zwiększaniem bezpieczeństwa dziennikarzy oraz nad ochroną źródeł dziennikarskich i poufności komunikacji.

Wzmocniono przepisy regulujące konsultacje, aby poprawić jakość przyjmowanego prawodawstwa. Podjęto kolejne kroki na rzecz poprawy warunków działania społeczeństwa obywatelskiego. Trwają także prace mające zaradzić nadużywaniu władzy przez urzędników publicznych. Rzecznik Praw Obywatelskich nadal odgrywa kluczową rolę w mechanizmie kontroli i równowagi.