Walne Zebranie Polskiego Towarzystwa Prawa Konstytucyjnego podjęło 18 września 2026 r. jednogłośnie uchwałę w sprawie przezwyciężenia kryzysu Trybunału Konstytucyjnego. Konstytucjonaliści wskazują, że kryzys trwa nieprzerwanie od 2015 r., ma charakter trwały i z roku na rok obejmuje kolejne obszary funkcjonowania państwa – omawia Uchwałę serwis konsytucyjny.pl.
Zdaniem Towarzystwa Trybunał Konstytucyjny w istotnym zakresie nie wykonuje obecnie konstytucyjnych zadań kontroli konstytucyjności prawa. Pozbawia to obywateli skutecznego mechanizmu ochrony praw i wolności oraz podważa nadrzędność Konstytucji w systemie źródeł prawa. Długotrwałość tego stanu sprawia, że jego naprawa wymaga działań systemowych, zarówno ze strony organów władzy publicznej, jak i samego Trybunału.
Trzy orzeczenia, jeden standard
Jako podstawowy warunek przywrócenia niezależności Trybunału uchwała wskazuje wykonanie wyroku TK z 3 grudnia 2015 r. (sygn. K 34/15), w którym przesądzono o prawidłowości wyboru trzech sędziów Trybunału przez Sejm VII kadencji. Towarzystwo przypomina także wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 maja 2021 r. w sprawie Xero Flor w Polsce sp. z o.o. przeciwko Polsce (skarga nr 4907/18), w którym stwierdzono naruszenie prawa do sądu ustanowionego ustawą wskutek udziału w orzekaniu osoby wybranej na stanowisko już obsadzone, oraz wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (wielka izba) z 18 grudnia 2025 r. w sprawie C-448/23 Komisja przeciwko Polsce. TSUE uznał w nim, że polski Trybunał Konstytucyjny nie spełnia wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio ustawą z powodu poważnych nieprawidłowości w powołaniu trzech sędziów oraz Prezes Trybunału, a także stwierdził uchybienie przez Polskę zasadom pierwszeństwa prawa Unii i wiążącego skutku orzecznictwa TSUE w związku z wyrokami TK z 2021 r. W ocenie Walnego Zebrania orzeczenia te, krajowe, strasburskie i luksemburskie, tworzą spójny i jednoznaczny standard prawidłowego składu sądu konstytucyjnego.
Dopuszczenie do orzekania prawidłowo wybranych sędziów
Towarzystwo uznaje za działanie konieczne i niecierpiące zwłoki dopuszczenie do orzekania sędziów prawidłowo wybranych przez Sejm, w tym sędziów wybranych w 2026 r. Utrzymywanie stanu, w którym nie mogą oni wykonywać swoich obowiązków, pogłębia kryzys konstytucyjny, podważa zasadę legalizmu i utrudnia odbudowę autorytetu Trybunału.
Apel do sędziów TK i do władz państwowych
Uchwała zawiera wezwanie do sędziów obecnie orzekających w Trybunale do podjęcia działań niezbędnych dla przywrócenia legalności jego działania. Szczególną odpowiedzialność Towarzystwo przypisuje władzom Trybunału i sędziom orzekającym, w tym za zapewnienie przejrzystości zasad wyznaczania składów orzekających, przydziału spraw i funkcjonowania organów wewnętrznych oraz za publikowanie informacji o działalności orzeczniczej.
Jednocześnie konstytucjonaliści wzywają władze Rzeczypospolitej Polskiej do respektowania orzeczeń TK, ETPC i TSUE oraz do wypracowania, w drodze dialogu i w granicach Konstytucji, rozwiązań, które umożliwią dopuszczenie do orzekania prawidłowo wybranych sędziów i przywrócą Trybunałowi zdolność do ochrony nadrzędności Konstytucji.
Uchwała Walnego Zebrania Polskiego Towarzystwa Prawa Konstytucyjnego w sprawie przezwyciężenia kryzysu Trybunału Konstytucyjnego
Walne Zebranie Polskiego Towarzystwa Prawa Konstytucyjnego z najwyższym niepokojem stwierdza, że kryzys dotykający Trybunał Konstytucyjny trwa nieprzerwanie od 2015 r. i przybrał charakter trwały, a jego skutki z każdym rokiem pogłębiają się i rozprzestrzeniają na kolejne obszary funkcjonowania państwa. Obecnie Trybunał Konstytucyjny w istotnym zakresie nie wykonuje powierzonych mu przez Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej zadań kontroli konstytucyjności prawa, co pozbawia obywateli efektywnego mechanizmu ochrony ich praw i wolności oraz podważa nadrzędność Konstytucji w systemie źródeł prawa. Długotrwałość tego stanu rzeczy sprawia, że jego przezwyciężenie wymaga dziś działań o charakterze systemowym, obejmujących zarówno organy władzy publicznej, jak i sam Trybunał.
Polskie Towarzystwa Prawa Konstytucyjnego przypomina, że podstawowym i niezbędnym warunkiem przywrócenia niezależności oraz prawidłowego funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego pozostaje wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 3 grudnia 2015 r., sygn. K 34/15, w którym przesądzono o prawidłowości wyboru sędziów Trybunału przez Sejm VII kadencji. Wykonania tego wyroku wymaga także poszanowanie standardów wynikających z wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Xero Flor przeciwko Polsce, w którym stwierdzono naruszenie prawa do sądu ustanowionego ustawą w związku z udziałem w orzekaniu osoby wybranej na stanowisko już wcześniej obsadzone. Walne Zebranie zwraca również uwagę, że w wyroku z 18 grudnia 2025 r. w sprawie C-448/23, Komisja przeciwko Polsce, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, iż polski Trybunał Konstytucyjny nie spełnia wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu prawa Unii, wskazując na poważne nieprawidłowości w powołaniu trzech jego sędziów oraz Prezes Trybunału, a także na naruszenie przez Trybunał Konstytucyjny zasady pierwszeństwa prawa Unii i wiążącego charakteru orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości. W ocenie Walnego Zebrania wskazane orzeczenia — krajowe, strasburskie i luksemburskie — składają się na spójny i jednoznaczny standard prawidłowego składu sądu konstytucyjnego, którego respektowanie stanowi warunek konieczny przywrócenia Trybunałowi Konstytucyjnemu należnego mu miejsca w systemie organów ochrony prawnej.
Polskie Towarzystwo Prawa Konstytucyjnego podkreśla, że szczególne znaczenie dla przywrócenia zdolności Trybunału Konstytucyjnego do wykonywania jego konstytucyjnych funkcji ma niezwłoczne dopuszczenie do orzekania sędziów prawidłowo wybranych przez Sejm, w tym sędziów wybranych przez Sejm w 2026 r. Utrzymywanie stanu, w którym osoby prawidłowo wybrane na stanowiska sędziów Trybunału Konstytucyjnego nie mogą wykonywać powierzonych im obowiązków, prowadzi do dalszego pogłębiania kryzysu konstytucyjnego, podważa zasadę legalizmu oraz utrudnia odbudowę autorytetu sądu konstytucyjnego. Polskie Towarzystwo Prawa Konstytucyjnego uznaje dopuszczenie tych sędziów do wykonywania funkcji orzeczniczych za działanie konieczne i niecierpiące zwłoki.
Polskie Towarzystwo Prawa Konstytucyjnego zwraca się do sędziów Trybunału Konstytucyjnego sprawujących obecnie funkcje orzecznicze z wezwaniem do podjęcia wszelkich działań niezbędnych dla przywrócenia legalności działania Trybunału. Szczególna odpowiedzialność za odbudowę autorytetu tej instytucji spoczywa obecnie na jej władzach oraz sędziach orzekających, na których ciąży obowiązek respektowania wskazanych wyżej orzeczeń oraz podjęcia działań zmierzających do zapewnienia pełnej transparentności funkcjonowania Trybunału, w szczególności przejrzystości zasad wyznaczania składów orzekających, przydziału spraw oraz funkcjonowania organów wewnętrznych, a także publikowania informacji dotyczących działalności orzeczniczej. Niezbędne jest podejmowanie wszelkich działań służących usunięciu wątpliwości dotyczących legalności składu Trybunału oraz zagwarantowaniu obywatelom prawa do rozpoznania sprawy przez niezależny, bezstronny i prawidłowo obsadzony sąd konstytucyjny.
Polskie Towarzystwo Prawa Konstytucyjnego zwraca się jednocześnie do władz Rzeczypospolitej Polskiej z wezwaniem do respektowania wskazanych wyżej orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a także do podjęcia wszelkich działań leżących w ich kompetencji, które umożliwią przywrócenie prawidłowego funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego. Walne Zebranie apeluje o wypracowanie — w drodze dialogu i w granicach wyznaczonych przez Konstytucję — rozwiązań, które doprowadzą do dopuszczenia do orzekania sędziów prawidłowo wybranych oraz przywrócą Trybunałowi Konstytucyjnemu zdolność do wykonywania jego ustrojowej funkcji ochrony nadrzędności Konstytucji.
Polskie Towarzystwo Prawa Konstytucyjnego wyraża przekonanie, że wykonanie wyroku K 34/15, realizacja standardów wynikających z wyroku w sprawie Xero Flor przeciwko Polsce oraz z wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-448/23, dopuszczenie do orzekania sędziów prawidłowo wybranych, jak również podjęcie przez sam Trybunał Konstytucyjny działań służących zwiększeniu transparentności i odbudowie zaufania publicznego, stanowią obecnie najważniejsze warunki przywrócenia tej instytucji należnego jej miejsca w systemie organów państwa oraz umożliwienia jej skutecznego wykonywania konstytucyjnej misji ochrony nadrzędności Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Walne Zebranie podjęło uchwałę jednogłośnie.
Warszawa, dnia 18 września 2026 r
