Warszawa, dn. 13 lipca 2026 r.
Oświadczenie byłych Prezesów TK w sprawie przedłużającego się kryzysu w Trybunale Konstytucyjnym
W dniu 19 czerwca 2026 r. odbyliśmy rozmowę z przedstawicielem Kancelarii Prezydenta – szefem Kancelarii Prezydenta min. Zbigniewem Boguckim. Spotkanie to nastąpiło w wyniku naszego listu adresowanego do Pana Prezydenta Karola Nawrockiego z dnia 28 kwietnia 2026, w którym wskazywaliśmy na konieczność przeprowadzenia wspólnej dyskusji w związku z coraz bardziej dramatyczną sytuacją w Trybunale Konstytucyjnym i wynikającymi stąd zagrożeniami dla stabilizacji porządku konstytucyjnego w naszym kraju.
Argumentacja i propozycje, które przedstawiliśmy w czasie tego spotkania, miały na celu pokazanie drogi wyjścia z obecnej patowej sytuacji z jednoczesnym podkreśleniem, że podstawowym warunkiem jest dopuszczenie nowo wybranych sędziów TK do podjęcia funkcji w Trybunale. Okazję ku temu tworzy wybór kolejnego sędziego Sławomira Patyry, od którego Prezydent, jak należy uznać, powinien przyjąć ślubowanie w najbliższym czasie. Akt ten mógłby być połączony z aktem ponownego ślubowania sędziów wybranych w marcu 2026 r. gdyby prezydent nadal trwał w przekonaniu, że ślubowanie złożone w gmachu Sejmu nie miało skutków prawnych. Nie podzielamy tego poglądu, ale uznajemy, że decyzja prezydenta o przyjęciu ślubowania piątki sędziów otwierałaby drogę do rozwiązania obecnego kryzysu.
Przedstawiliśmy także z naszej strony mocne poparcie dla stanowiska, zgodnie z którym następni sędziowie TK byliby powoływani większością kwalifikowaną przez Sejm, co zapewniałoby większą równowagę w Trybunale i zmuszało kluby parlamentarne do wypracowania konsensu w odniesieniu do zgłaszanych kandydatów.
Zgodnie z konkluzją rozmowy, nasze stanowisko miało być przedstawione prezydentowi i w założeniu dyskusja miała się toczyć dalej w zależności od decyzji Prezydenta. Do dnia dzisiejszego nie otrzymaliśmy żadnej odpowiedzi ze strony Kancelarii Prezydenta.
Zwracamy uwagę na to, że od wyboru sędziego Sławomira Patyry upłynęło już ponad 30 dni i jest to z pewnością czas wystarczający na organizację aktu ślubowania. Kadencja sędziego Andrzeja Zielonackiego, po którym mandat objął sędzia Patyra, zakończyła się w dniu 28 czerwca 2026. Obecnie są zatem spełnione wszelkie przesłanki do tego, aby nowy sędzia mógł przystąpić do orzekania w TK z momentem złożenia ślubowania .
Przypominamy, że zarówno w jego przypadku, jak i w przypadku sędziów wybranych w marcu 2026 r., uniemożliwianie im objęcia stanowiska i wykonywania najważniejszych funkcji sędziowskich w Rzeczypospolitej stanowi przejaw jawnego naruszania zasad konstytucyjnych, na których straży powinien stać Prezydent Rzeczypospolitej. Przedłużanie tego stanu pogłębia kryzys konstytucyjny, tworzy stan niepewności i chaosu prawnego.
Wszelkie składy orzekające, powoływane przez Prezesa TK bez uwzględnienia nowo wybranych sędziów, są dotknięte nieważnością. System kontroli konstytucyjności prawa nie może być wykonywany pomimo tego, że jego funkcjonowanie stanowi istotny składnik ustrojowy wprowadzony przez ustawę zasadniczą. Brak możliwości wykonywania konstytucyjnych kompetencji przez Trybunał negatywnie wpływa na jakość prawa, jego zgodność z zasadami i wartościami, na których opiera się cały system prawny. Prowadzi do paraliżu kontroli konstytucyjności prawa zarówno o charakterze kontroli następczej, jak i prewencyjnej, inicjowanej przez Prezydenta. Obywatele są dzisiaj pozbawieni możliwości skutecznego korzystania z instytucji skargi konstytucyjnej, odgrywającej ważną rolę w systemie ochrony praw podstawowych. System ustrojowy nie ma też obecnie niezbędnych „bezpieczników” w sytuacji, gdyby zaistniały przesłanki zastosowania art.131 ust.1 Konstytucji wskazujące na konieczność powierzenia funkcji głowy państwa Marszałkowi Sejmu na wypadek przejściowej niemożliwości sprawowania urzędu przez Prezydenta Państwa.
Przedłużający się kryzys związany z Trybunałem Konstytucyjnym obniża autorytet naszego państwa, może być ukazywany jako dowód nieefektywności funkcjonowania instytucji państwa prawa i nieumiejętności zastosowania niezbędnych środków zaradczych zgodnie z wcześniejszym orzecznictwem samego Trybunału Konstytucyjnego (z lat 2015-2016) oraz Trybunałów Europejskich.
To tylko najważniejsze i z pewnością nie wszystkie negatywne konsekwencje, które wynikają z obecnego kryzysu.
Dodatkowym aspektem pozostaje osobista sytuacja sędziów Trybunału Konstytucyjnego – najważniejszych sędziów Rzeczypospolitej, którzy – pozbawieni możliwości objęcia funkcji, a także koniecznych, warunków pracy i wynagrodzenia – oczekują w holu siedziby Trybunału od ponad trzech miesięcy. Sytuacja ta urąga powadze naszego państwa i narusza godność tych osób.
Nadal uważamy, że dialog pomiędzy najważniejszymi przedstawicielami władzy w naszym kraju w duchu zasady współdziałania władz, do której odsyła Preambuła Konstytucji RP, jest niezbędny dla uzdrowienia dramatycznej kondycji rządów prawa w naszym kraju. Wymaga to dobrej woli, odłożenia na bok sporów politycznych i wzięcia pod uwagę dobra wspólnego wszystkich obywateli .
Marek Safjan Jerzy Stępień Andrzej Zoll
