Brzmienie przyrzeczenia zawiera art. 268 kpc. Przepis nie używa słowa „treść”. I słusznie, bo rota musi wybrzmieć w ustach świadka, powtarzającego słowa za sędzią. Jest wyjątek: „Niemi i głusi składają przyrzeczenie przez podpisanie jego tekstu lub przy pomocy biegłego.”
Rozdział VII Konstytucji 3 Maja o władzy wykonawczej: „Tam czynną z siebie będzie, gdzie prawa dozwalają, gdzie prawa potrzebują dozoru, egzekucyi, a nawet silnej pomocy.”
Z listu prezydenta do uczestników konferencji o polskim sądownictwie wyjmuję fragment: „obecna rządząca koalicja bezprawia dewastuje wymiar sprawiedliwości”. Wnioskuję, że Karol Nawrocki, za młody by być w podziemiu, nadrabia teraz zaległości, pisząc niczym redaktor biuletynu „S” w stanie wojennym.
Minister Bogucki ogłosił, że prezydent zwrócił się do TK z zapytaniem o prawidłowość ślubowania odebranego przez marszałka Sejmu od czwórki wybranych sędziów. Choć znam odpowiedź, nie zdradzę jej przed ogłoszeniem werdyktu.
Ilu sędziów zaangażuje prezes Święczkowski do wydania w/w wiekopomnego orzeczenia, nie mam pojęcia. Wiem natomiast, że rzymskie kolegium sędziowskie Centumviri orzekające w sprawach cywilnych wcale nie liczyło (jak nazwa wskazuje) 100 sędziów, ale 105, a nawet 180.
Nadmierne odsetki stają się lichwą. Książka Le Goffa o średniowiecznych finansach („Sakiewka i życie”) zawiera zarzuty wobec lichwiarzy. Nazwani zostali złodziejami czasu i dezerterami z placu budowy postępu ludności.
Inwentarz akt sprawy procesu filomatów i filaretów (1823-24 r.), licząc tylko zbiory archiwów w Wilnie i Petersburgu, obejmuje 107 woluminów z 7 tysiącami kart.
Elementem heraldyki używanym często jako symbol sprawiedliwości jest gałąź palmowa.
§§§§§
Prozbul pomagał w zaciągnięciu pożyczki przed znoszącym wszelkie długi rokiem szabatowym ‒ właśnie wtedy często odmawiano ich ubogim. Dzięki dokumentowi o tej nazwie dług był przekazywany do sądu, co wykluczało przedawnienie. Korzyść dla obu stron, nie tylko proomo sua wierzyciela.
Rug w słowniku Brűcknera ma kilka znaczeń. To o rugowaniu z urzędu bądź z ziemi rozumiemy bez trudu. Gorzej już z rugiem jako „badaniem sądowym o zachowaniu obyczajów” lub sejmowym stwierdzaniem ważności wyborów.
Zwodziciel i oszust, choć sam wielki bogacz, wyłudzał drogie prezenty od zamożnych znajomych. Naciągał ich obiecując ustanowienie jedynym spadkobiercą. Proceder ów został metodycznie opisany w sztuce Bena Johnsona „Volpone albo lis” (1605 r.).
Y ‒ zapowiedź późniejszego j ‒ pojawia się wielokrotnie w tekście Konstytucji 3 Maja. Oto kilka przykładów z Ustawy Rządowej: rezydencya, jurysdykcya, instancya, edukacya, konfederacya. No i sama Konstytucya.
Reguła kanonu 1330 (uprzedzam: mocno skomplikowana) prawa kanonicznego „Przestępstwo, które polega na oświadczeniu albo na innym ujawnieniu woli, należy uważać za niedokonane, jeśli nikt nie spostrzegł tego oświadczenia lub ujawnienia.”
Z historii prawa w Anglii. Przez dwa wieki (do 1640 r.) istniał królewski trybunał o specjalnych uprawnieniach, zajmujący się sprawami natury politycznej. Sąd Izby Gwiaździstej (Star Chamber) ‒ z uwagi na używanie metod inkwizycyjnych ‒ zlikwidowano w czasach Cromwella.
Evocatio ‒ prawo odwołania do cesarza ‒ przysługiwało każdemu obywatelowi rzymskiemu. Skorzystał z niego św. Paweł. Namiestnik Festus, nie wydając go sądowi żydowskiemu, „porozumiał się z radą i odpowiedział: »Odwołałeś się do Cezara – do Cezara się udasz«” (Dzieje Apost., 25,12).
Ceklarz był pachołkiem nie od wznoszenia ceglanych murów, ale od stawiania szubienic. Jego codziennym obowiązkiem było pilnowanie miejskiego porządku i przeganianie „ceklujących się” włóczęgów (wedle słownika Kopalińskiego: „wałęsających się”).
Z Szekspira („Miarka za miarkę”). W jednym z dialogów mowa o „pobożnym korsarzu, co wypłynął na morze z dziesięcioro przykazaniami, ale wyskrobał jedno z tablicy”. Szło o przykazanie „Nie kradnij”. No tak, piraci nie zajmowali się filantropią…
Ex Oriente. Jedna z mądrości dawnej Arabii: „Sprawiedliwość jest murem, którego woda nie zaleje, ogień nie spali i nie zniszczy machina wojenna.”
Nazwą sworn document opatrują Anglosasi wszelkiego rodzaju pisemne oświadczenia urzędowo zaprzysiężone, równe zeznaniom świadków. Słowo sworn pochodzi od swear (przysięgać).
I takie właśnie, wspomniane wyżej, dowody były akceptowane m.in. w procesie norymberskim (1945-46 r.), któremu przewodniczył amerykański sędzia – Robert H. Jackson.
Antyczny przykład ‒ aktualny i przydatny. Znany mówca Demostenes, kiedy padł na niego stek obelg, powiedział: „Nie poniżam się do rywalizacji, w której zwyciężony jest lepszy od zwycięzcy”. Do stosowania bez skreśleń, ale ze wskazaniem źródła („Antologia anegdoty antycznej”, str. 69).
Marian Sworzeń
prawnik, pisarz, członek PEN Clubu, autor książek „Dezyderata. Dzieje utworu, który stał się legendą”, „Opis krainy Gog” i „Czarna ikona – Biełomor”; strona: www.marian-sworzen.pl
——————-
Zdjęcie: Ruiny Bazyliki Julii (lub inaczej Gajusa i Luciusa) przy Forum Romanum, zbudowanej w I w. p.n.e., w której obradowały sądy Centumviri
