Po 18 latach od decyzji prezydenta Lecha Kaczyńskiego i 12 lat po wniesieniu skargi Europejski Trybunał Praw Człowieka w prawomocnym wyroku stwierdził naruszenie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka gdy bez uzasadnienia odmówił powołania na stanowiska sędziowskie. ETPC poinformował o dzisiejszym wyroku w poniższym komunikacie prasowym.
Naruszenie Konwencji z powodu decyzji z 2008 r., w której Prezydent RP bez podania przyczyn odmówił powołania kandydatów na stanowiska sędziowskie, oraz brak kontroli sądowej tej decyzji.
W wyroku Izby I, wydanym dzisiaj w sprawie Sobczyńska i inni przeciwko Polsce (skargi nr 62765/14 i dwie inne), Europejski Trybunał Praw Człowieka jednogłośnie orzekł, że doszło do naruszenia artykułu 6 (dostęp do sądu) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
Sprawa dotyczy odmowy w 2008 r. przez ówczesnego Prezydenta RP, bez podania przyczyn, powołania skarżących na wakujące stanowiska sędziowskie, pomimo ich pomyślnego udziału w konkursie, oraz braku kontroli sądowej tej decyzji. Trybunał stwierdza, że skarżącym przysługiwało prawo do rzetelnego postępowania przy rozpatrywaniu ich wniosku o powołanie na stanowisko sędziowskie oraz że mieli uzasadnione i uzasadnione oczekiwanie, że ich wniosek zostanie należycie rozpatrzony. Ponieważ wnioskodawcy nie zostali poinformowani o przyczynach odmowy powołania ich przez Prezydenta i nie mogli się od niej odwołać, nie byli chronieni przed decyzją, która mogłaby być zasadnie uznana za arbitralną.
Najważniejsze fakty
Wnioskodawcy, Aleksandra Sobczyńska, Adrian Klepacz i Rafał Brukiewicz, są obywatelami polskimi, którzy w czasie zdarzeń pełnili funkcję asesorów sądowych w różnych sądach rejonowych.
W 2006 roku złożyli oni wnioski o obsadę wakujących stanowisk sędziów sądów rejonowych. Krajowa Rada Sądownictwa („KRS”) zatwierdziła ich wnioski i przekazała je ówczesnemu Prezydentowi RP wraz z rekomendacją w sprawie powołania wnioskodawców. 3 stycznia 2008 roku Prezydent RP wydał postanowienie o odmowie powołania kandydatów, które zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej 16 stycznia 2008 roku. Postanowienie to nie zostało wyjaśnione. Był to pierwszy przypadek, w którym Prezydent odmówił powołania kandydatów rekomendowanych przez KRS. Kilka skarg wniesionych przez skarżących zostało oddalonych, ponieważ sądy krajowe uznały się za niezdolne do ich rozpatrzenia.
Skargi, procedura i skład Trybunału
Powołując się na artykuł 6 (dostęp do sądu), skarżący skarżyli się na pozbawienie ich prawa
do dostępu do sądu, ponieważ sądy krajowe odmówiły rozpatrzenia skarg wniesionych przez nich przeciwko decyzji Prezydenta RP o niepowołaniu ich na sędziów.
Skarga została wniesiona do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka 7 września 2014 r.
Wyrok został wydany przez siedmioosobową Izbę Sędziów w składzie:
Ivana Jelić (Czarnogóra), Przewodnicząca,
Raffaele Sabato (Włochy),
Frédéric Krenc (Belgia),
Davor Derenčinović (Chorwacja),
Alain Chablais (Liechtenstein),
Artūrs Kučs (Łotwa),
Anna Adamska-Gallant (Polska)
oraz Ilse Freiwirth, Kanclerz Sekcji.
Orzeczenie Sądu
Chociaż polski system prawny nie uznaje „prawa do wykonywania zawodu sędziego”, polskie prawo konstytucyjne ustanawia ogólną zasadę równego dostępu do zatrudnienia w sektorze publicznym, w tym do stanowisk sędziowskich, i wymaga, aby decyzje w tym zakresie były podejmowane w ramach przejrzystej procedury, która zapewnia kandydatom ochronę przed arbitralną odmową. Sądy administracyjne orzekły, że spory dotyczące decyzji Prezydenta RP nie należą do ich właściwości. Jednak w niektórych orzeczeniach w tej sprawie wykroczyły poza tę konkluzję i sformułowały istotne uwagi dotyczące zagrożeń dla konstytucyjnej zasady równego dostępu do urzędów publicznych w przypadku przyznania Prezydentowi nieograniczonej władzy odmowy powołania sędziów.
W chwili zaistnienia tych zdarzeń wnioskodawcy byli asesorami sądowymi i wykonywali funkcje sądowe zasadniczo identyczne z funkcjami sędziów z pełnymi kwalifikacjami. Ich prawo do ubiegania się o nominacje sędziowskie wynikało z ich statusu asesora sądowego oraz z ram prawnych, które szczegółowo regulowały przejście od tego statusu do statusu sędziego. Wnioskodawcy uzyskali wszystkie niezbędne uprawnienia, a następnie uczestniczyli w procesie naboru. Po ocenie ich wniosków w oparciu o kryteria kompetencji i uczciwości, Krajowa Rada Sądownictwa (KRS) przedstawiła Prezydentowi RP rekomendację, wzywając go do powołania ich na wakujące stanowiska sędziowskie. W tych okolicznościach Trybunał uznaje, że skarżący mieli uzasadnione i racjonalne oczekiwanie, że ich wnioski zostaną należycie rozpatrzone i poddane przejrzystej, obiektywnej i bezstronnej ocenie.
Jednak skarżący nie zostali poinformowani o powodach, dla których Prezydent zignorował rekomendację KRS i odmówił ich powołania. Co najważniejsze, nie zostali powiadomieni o żadnej oficjalnej decyzji, którą można by zaskarżyć do sądu. W związku z tym skarżący mieli uzasadnione podejrzenie, że decyzja Prezydenta zawiera element arbitralności. Trybunał nie wyklucza, że zgodnie z prawem krajowym Prezydent może, w drodze wyjątku, skierować do Krajowej Rady Sądownictwa wniosek o ponowne rozpatrzenie rekomendacji w sprawie powołania sędziego, pod warunkiem, że wniosek ten zostanie należycie uzasadniony.
Trybunał stwierdza, że skarżącym przysługiwało ogólne prawo do równego dostępu do zatrudnienia w sektorze publicznym w sądownictwie. To ogólne prawo przybrało formę prawa do rzetelnego postępowania w kontekście rozpatrywania wniosku o powołanie na stanowisko sędziego. Nie poinformowani o powodach decyzji o odmowie ich powołania i nie mając możliwości zaskarżenia tej decyzji do sądu, kandydaci nie byli chronieni przed tym, co można zasadnie podejrzewać o element arbitralności w zaskarżonej decyzji Prezydenta RP.
Doszło zatem do naruszenia prawa wnioskodawców do dostępu do sądu, gwarantowanego przez artykuł 6.
Słuszne zadośćuczynienie (artykuł 41)
Trybunał orzekł, że Polska musi zapłacić każdemu ze skarżących 13 000 euro tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową.
Wyrok jest dostępny wyłącznie w języku angielskim.
