23 maja na posiedzeniu Komisji Ustawodawczej Senatu RP jej przewodniczący, senator Krzysztof Kwiatkowski Projektowana przedstawił projekt ustawy, która ma na celu – jak pisze Centrum Informacyjne Senatu – przywrócenie prawidłowego funkcjonowania systemu kontroli konstytucyjności prawa w Polsce, zgodnego z wartościami konstytucyjnymi właściwymi dla demokratycznego państwa prawnego.
Według inicjatorów projektu, na skutek kryzysu konstytucyjnego w latach 2016 –23 Trybunał Konstytucyjny (TK) utracił zdolność do niezawisłej i apolitycznej realizacji zadań i funkcji określonych w Konstytucji RP. W ich opinii uchwalenie ustawy konstytucyjnej jest konieczne, bo to jedyny sposób prowadzący do przywrócenia stanu zgodnego z konstytucją.
Projekt ustawy zakłada wprowadzenie m.in. zmian w art. 193 i art. 194 konstytucji w części poświęconej Trybunałowi Konstytucyjnemu. Przewiduje wprowadzenie tzw. rozproszonego modelu kontroli konstytucyjności prawa, czyli przyznania każdemu sądowi kompetencji do odmowy zastosowania przepisu ustawy w rozpatrywanej przez niego sprawie. W projekcie zaproponowano również ograniczenie możliwości ubiegania się o wybór na stanowisko sędziego TK przez osoby, które pełniły mandat posła na Sejm i do Parlamentu Europejskiego, senatora i członka Rady Ministrów. Mogłyby się ubiegać o stanowisko sędziego TK dopiero po upływie 4 lat od wygaśnięcia mandatu lub zakończenia pełnienia funkcji w Radzie Ministrów. Ma to zapewnić dodatkową gwarancję apolityczności TK. Projektowana ustawa wprowadza ponadto 3-letnią kadencję prezesa i wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego. Zdaniem projektodawców wzmocni to gwarancję niezależności wewnętrznej TK, gdyż sprawowanie tych funkcji przez jedną osobę w ciągu pełnej kadencji sędziego może skutkować jej nadmiernym wpływem na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Prezes i wiceprezes – w myśl projektu – byliby powoływani na 3 lata, a ponownie mogliby objąć to stanowisko tylko raz.
Zgodnie projektem kadencja dotychczasowych sędziów TK wygasłaby z dniem wejścia w życie ustawy, a nowy skład zostałby wybrany przez Sejm większością 3/5 głosów. Jeżeli jednak wyboru tego nie uda się dokonać w terminie 2 miesięcy od wejścia w życie ustawy, Sejm dokona wyboru 15 sędziów bezwzględną większością głosów. W opinii inicjatorów projektu zastosowanie tu dotychczasowej większości jest podyktowane koniecznością skutecznego wprowadzenia niezbędnych zmian w funkcjonowaniu Trybunału Konstytucyjnego. Zastosowanie wyłącznie większości 3/5, w szczególności w warunkach aktualnego kryzysu politycznego, mogłoby bowiem trwale uniemożliwić wybór nowego składu TK, a tym samym utrzymać dotychczasowy stan, nawet przez okres dłuższy niż kadencje dotychczasowych sędziów. Jak uważają projektodawcy, zastosowanie większości bezwzględnej jest jednak równoważone wprowadzeniem 3 długości kadencji sędziów pierwszego składu Trybunału Konstytucyjnego (3 lata, 6 i 9 lat). Pozwoli to, ich zdaniem, na wymianę 1/3 składu w kolejnych kadencjach Sejmu. „Docelowo, w warunkach prawidłowo funkcjonującego systemu prawnego i politycznego, sędziów Trybunału Konstytucyjnego powinno wybierać się większością 3/5 głosów” – czytamy w projekcie.
Zaproponowano także przejście w stan spoczynku trzem prawidłowo wybranym sędziom Trybunału, którym Prezydent odmówił przyjęcia od nich przyrzeczenia.
Eksperci z zakresu prawa, zaproszeni na posiedzenie komisji, przedstawili swoje opinie i stanowiska na temat projektu, które zamieszczamy poniżej
Na wniosek przewodniczącego komisji 2 lipca br. zostanie zorganizowane wysłuchane publiczne na temat rozpatrywanego projektu ustawy. Jednomyślnie opowiedzieli się za tym członkowie komisji. „To jest wyraźny sygnał, że każdy polski obywatel i obywatelka będą mogli przedstawić swój pogląd i opinię na temat zmian w konstytucji” – podkreślił senator Krzysztof Kwiatkowski. Poinformował, że formularz zgłoszeniowy w tej sprawie będzie dostępny od 24 maja br.
Na początku czerwca Senat opublikuje stenogram z posiedzenia Komisji, które za nim powtórzymy w Monitorze.
Zamówione przez Senat ekspertyzy
Prof. dr hab. Marcin Matczak
Prof. zw. dr hab. Mariusz Jabłoński
Dr hab. Andrzej Jackiewicz
Dr hab. Sławomir Patyra
Dr hab. Krzysztof Urbaniak
Prof. dr hab. Hubert Izdebski
Do Komisji Ustawodawczej napłynęły również opinie i stanowiska od organizacji społecznych, instytucji i organów konstytucyjnych. Do tych dokumentów załączamy linki:
Zdjęcie ilustrujące: Głosowanie w Komisji Ustawodawczej 23 maja. Autor: Tomasz Ozdoba, Kanc. Senatu RP
