Raport Polskiego Towarzystwa Prawa Konstytucyjnego o naruszeniach praw do wolności słowa, wypowiedzi, prasy i do informacji

0
(0)

W ostatnich dniach nowa koalicja rządowa podjęła działania naprawcze w różnych dziedzinach życia społecznego i politycznego państwa, z których najgorętsze emocje wzbudza wymiana władz mediów publicznych.

21 grudnia zamieściliśmy Raport Polskiego Towarzystwa Prawa Konstytucyjnego „O stanie przestrzegania Konstytucji RP w okresie IX kadencji parlamentu (2019 – 2023)”. Konstrukcja Raportu odwzorowuje budowę ustawy zasadniczej – poszczególne opracowania dotyczą kolejnych rozdziałów Konstytucji.

Komentarzem pomocnym w zrozumieniu konstytucyjnego tła koniecznej, naszym zdaniem,  operacji na ul. Woronicza w Warszawie (siedziba TVP), Malczewskiego (Polskie Radio) i Brackiej (PAP), będzie rozdział Raportu, autorstwa dr. hab. prof. UŁ Aldony Domańskiej i dr. Jakuba Stępnia, którzy naruszeniom praw i wolności mediów poświęcili fragment obszerniejszej analizy naruszeń rozdziału IX Konstytucji „Organy kontroli państwowej i ochrony prawa”.

Nawiasem mówiąc, publikację tego rozdziału zalecić należy w szczególności Maciejowi Świrskiemu, przewodniczącemu KRRiT, który uznaje siebie za konstytucyjny organ władzy. /pr/

*****

2. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji jest konstytucyjnym organem kontroli państwowej i ochrony państwa, którego zadaniem – zgodnie z treścią Ustawy zasadniczej z 2 kwietnia 1997 r. – pozostaje stanie na straży wolności słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji470. Tego rodzaju określenie zakresu obowiązków KRRiT przez Ustrojodawcę oznacza powinność realizowania ww. zadań w taki sposób, by przełożyły się one na zagwarantowanie pluralizmu postaw i poglądów w radiu i telewizji, a także przekazu informacyjnego charakteryzującego się obiektywizmem471.

2.1. Zakres kompetencyjny KRRiT oraz powinność zachowania niezależności i neutralności przez jej członków

Szeroki katalog określonych zadań i funkcji Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji – stanowiących realizację obowiązku „stania na straży” określonych wolności, doprecyzowuje treść Ustawy o radiofonii i telewizji472. Z kolei wynikający z art. 214 ust. 1 Konstytucji473 zakaz przynależności do partii politycznej i związku zawodowego stanowi wyraz dążeń do zagwarantowania wspominanej niezależności oraz neutralności członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji przy realizacji wynikających z właściwych przepisów zadań474.

W latach 2019–2023 w przestrzeni publicznej pojawiały się zarzuty dotyczące nieprzestrzegania przez KRRiT standardów konstytucyjnych w zakresie realizacji określonych zadań. Negatywna ocena działań członków organu związana jest przede wszystkim z aktywnością w zakresie postępowań o przyznanie koncesji wybranym kanałom telewizyjnym i stacjom radiowym. Za przykład krytykowanej aktywności można uznać zwłokę KRRiT w zakresie postępowania o udzielenie koncesji dla stacji telewizyjnej TVN-24. Pomimo, iż – jak podnosili przedstawiciele spółki TVN S.A. – po stronie wnioskodawców zostały dopełnione wszelkie przewidziane przez przepisy Ustawy o radiofonii i telewizji wymogi, postępowanie o ponowne przyznanie koncesji trwało 19 miesięcy i zakończyło się ostatecznie na dwa dni przed wygaśnięciem dotychczasowej
koncesji475. W ww. sprawie interweniował m.in. Rzecznik Praw Obywatelskich, który wskazywał, iż tego rodzaju przewlekłość postępowania rodzi wątpliwości w zakresie możliwości skutecznego zagwarantowania realizacji prawa do kontroli sądowej przed wygaśnięciem koncesji, a co za tym idzie, możliwości przerwania emisji programów ww. stacji. Tego rodzaju działania przekładają się – zdaniem RPO – na wzrost wątpliwości w zakresie rzetelności działania organu oraz gwarancji poszanowania wolności działalności gospodarczej i dostępu do informacji476. Wartym dodania pozostaje, iż podobnego rodzaju działania KRRiT dotyczyły również stacji TVN 7 (która uzyskała ponowną koncesję na 6 dni przed wygaśnięciem dotychczasowej)477. W obu przypadkach spółka TVN S.A. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na bezczynność przewodniczącego KRRiT – od wyroków tychże sądów przewodniczący KRRiT wniósł skargi kasacyjne. W przypadku wyroku dotyczącego sprawy TVN 24 Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił ww. skargę, z kolei skarga na rozstrzygnięcie sprawy TVN 7 została odrzucona478.

Równolegle do postępowania Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w Sejmie trwały prace nad nowelizacją Ustawy o radiofonii i telewizji w zakresie zasad przyznawania koncesji. Kluczowe znaczenie miała zmiana treści art. 35 ust. 2 pkt1 dotycząca procentowego udziału zagranicznego kapitału w podmiotach mogących ubiegać się o uzyskanie koncesji do wysokości 49%479. Tego wymogu nie spełniała spółka TVN S.A.

Istotne jest również wskazanie, że sam przebieg głosowania nad nowelizacją do ustawy budził zastrzeżenia i wątpliwości (związane z decyzją Marszałek Sejmu o reasumpcji głosowania w przypadku nieuzyskania wystarczającej liczby głosów dla uchwalenia ww. nowelizacji)480. Ostatecznie do ww. ustawy zostało zgłoszone weto przez Prezydenta Rzeczypospolitej Andrzeja Dudę481.

Zarówno treść proponowanej nowelizacji, jak i determinacja w dążeniu do przeforsowania tejże regulacji w procesie legislacyjnym, rodzi przekonanie, że partii rządzącej zależy na ograniczeniu możliwości działania spółki TVN S.A., której programy informacyjne zawierają treści nieprzychylne ugrupowaniom tworzącym większość parlamentarną (krytyka kolejnych działań, wskazywanie naruszeń prawa krajowego, unijnego i międzynarodowego oraz nadużyć kompetencji poszczególnych posłów, senatorów i członków Rady Ministrów).

Wątpliwości dotyczące długości okresu rozpatrywania wniosku o udzielenie ponownej koncesji formułowane wyrażane były również w stosunku do postępowania prowadzonego ws. stacji radiowej TOK FM, również tworzącej reportaże dotyczące m.in. zaniedbań przedstawicieli organów władzy wykonawczej i ustawodawczej.

2.2. Niedopuszczalne ograniczenia wolności wypowiedzi i naruszenie zasady równości mediów

Kolejne zarzuty formułowane wobec Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji dotyczą działalności kontrolnej KRRiT oraz nakładania kar pieniężnych na wybrane podmioty emitujące badane przez ww. organ materiały, traktowanych jako próba ograniczenia wolności słowa oraz przejaw upolitycznienia Rady. W tym wypadku chodzi o przypadki wykorzystywania ustawowych kompetencji organu w walce z nieprzychylnymi koalicji rządzącej mediami – działania kontrolne i nakładania kar związane były z materiałami dotyczącymi m.in. negatywnej oceny podręcznika „Historia i Teraźniejszość” na antenie Radia TOK FM482, materiału „Franciszkańska 3” dotyczącym działań arcybiskupa metropolity krakowskiego Karola Wojtyły w stosunku do duchownych – pedofilów483 oraz reportażu „Siła kłamstwa” poświęconemu działalności Podkomisji ds. Ponownego Zbadania Wypadku Lotniczego484.

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji w latach 2019-2023 wielokrotnie podejmowała działania mające w rzeczywistości charakter cenzury bądź prowadzące do ograniczenia wolności wypowiedzi. W 2020 r. KRRiT wezwała TVN,, by ta nie używała zwrotu „Trybunał Konstytucyjny Julii Przyłębskiej”, co może być odczytywane jako aspiracja Rady do prewencyjnej kontroli środków społecznego przekazu485.

Opisane powyżej działania skutkujące w wybranych przypadkach – według orzeczeń sądu – rażącym naruszeniem prawa podmiotów świadczących usługi w zakresie radiofonii i telewizji należy ocenić negatywnie. Tego rodzaju działania podjęte wobec konkretnych stacji telewizyjnych i radiowych, w połączeniu z aktywnością kontrolną wybranych reportaży tychże podmiotów oraz – co ważniejsze – prowadzonymi w Sejmie pracami legislacyjnymi w zakresie nowelizacji prawa
w taki sposób, by uniemożliwić uzyskanie koncesji właściwie jednej spółce akcyjnej (TVN S.A.), rodzą uzasadnione wątpliwości dotyczące zachowania przez członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji niezależności oraz, co ważniejsze, politycznej neutralności. Potencjalne „upolitycznienie” KRRiT przejawiające się utrudnianiem swobody działania ww. stacji telewizyjnych i radiowych skutkuje naruszeniem szeregu praw i wolności zarówno w zakresie wolności prasy i innych środków społecznego przekazu, wolności prowadzenia działalności gospodarczej przez ww. podmioty, jak i tych o charakterze osobistym jednostki, związanych z wolnością słowa, wolnością wyrażania poglądów oraz prawem do informacji. Jest to tym bardziej niepokojące, że o obsadzie kierowniczych stanowisk w TVP wciąż decyduje Rada Mediów Narodowych486 – pozakonstytucyjny organ – z pominięciem Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. Dzieje się tak mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który w 2016 r. uznał za niekonstytucyjne pozbawienie KRRiT udziału w powoływaniu i odwoływaniu władz TVP i Polskiego Radia – na rzecz nowej instytucji, RMN487. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji nadal nie odzyskała prawa do powoływania i odwoływania władz mediów publicznych.

Dr hab. prof. UŁ Aldona Domańska, dr Jakub Stępień


471 Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dn. 30.10.2006 r., sygn. akt. P 10/06.
472 Ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji, t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1414, 2111, z 2018 r. poz. 650, 915, 1717. Szerzej por. W. Lis, Status prawny Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, „Roczniki Nauk Prawnych’, t. XXV, n. 3, s. 163–169.
473 https://konstytucja.online/214, dostęp: 21 listopada 2023 r.
474 Por. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dn. 10 kwietnia 2002 r., sygn. akt K 26/00.
475 https://tvn24.pl/polska/koncesja-dla-tvn24-przedluzona-decyzja-krrit-5423010, dostęp: 21 listopada 2023 r.
476 https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/zwloka-krrit-ws-koncesji-dla-tvn24-niezrozumiala–rpo-pisze-do-przewodniczacego-rady, dostęp: 21 listopada 2023 r.
477 https://www.rp.pl/w-sadzie-i-w-urzedzie/art38224801-sad-przewodniczacy-krrit-razaco-naruszyl-prawo-ws-koncesji-tvn-7, dostęp: 21 listopada 2023 r.
478 https://www.gov.pl/web/krrit/naczelny-sad-administracyjny-uwzglednil-skarge-kasacyjna-przewodniczacego-krrit-od-wyroku-wsa-w-warszawie, dostęp: 21 listopada 2023 r.; https://www.rp.pl/w-sadzie-i-w-urzedzie/art38224801-sad-przewodniczacy-krrit-razaco-naruszyl-prawo-ws-koncesji-tvn-7, dostęp: 21 listopada 2023 r.; https://sip.lex.pl/orzeczenia-i-pisma-urzedowe/orzeczenia-sadow/ii-gsk-2280–22-wyrok-naczelnego-sadu-administracyjnego-523664140, dostęp: 21 listopada 2023 r.
479 https://orka.sejm.gov.pl/Druki9ka.nsf/0/8C0A008B82EDF7BFC125870C0053905C/%24File/1389.pdf, dostęp: 21 listopada 2023 r.
480 https://www.tokfm.pl/Tokfm/7,103087,27442917,trybunal-stanu-dla-marszalek-witek-prof-chmaj-rozwiewa-watpliwosci.html, dostęp: 21 listopada 2023 r.
481 https://www.rp.pl/polityka/art19232471-lex-tvn-prezydent-andrzej-duda-zawetowal–nowelizacje-ustawy-o-radiofonii-i-telewizji, dostęp: 21 listopada 2023 r.
482 https://oko.press/swirski-ukaral-tok-fm-80-tys-zl-za-naruszenie-godnosci-roszkowskiego-PiS-i-zydow-dokumenty, dostęp: 21 listopada 2023 r.
483 https://www.rp.pl/polityka/art38282011-przewodniczacy-krrit-wszczal-postepowanie-o-ukaranie-tvn24-za-reportaz-o-papiezu, dostęp: 21 listopada 2023 r.
484 https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C1533177%2Cczynnosci-dot-reportazu-sila-klamstwa-tvn-komunikat-przewodniczacego-krrit, dostęp: 21 listopada 2023 r.; https://www.rp.pl/kraj/art37723831-tvn-do-krritv-widzowie-maja-prawo-wiedziec–czego-wladza-nie-chce-ujawniac, dostęp: 21 listopada 2023 r.; https://wiadomosci.wp.pl/atak-na-wolnosc-slowa-miazdzaca-ocena-pis-w-najnowszym-sondazu–6854418647813024a, dostęp: 21 listopada 2023 r.
485 https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-zwrot-TK-julii-przylebskiej-w-granicach-swobody-mediow, dostęp: 21 listopada 2023 r.
486 Ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji przewidywała, że to Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji powołuje oraz odwołuje członków zarządu i prezesa państwowej radiofonii i telewizji. W grudniu 2015 roku przyjęta została
tzw. „mała ustawa medialna”, czyli ustawa z dnia 30 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji, która przekazywała te kompetencje ministrowi właściwemu do spraw Skarbu Państwa. W czerwcu 2016 roku utworzona została Rada Mediów Narodowych, której zadaniem jest powoływanie i odwoływanie zarządów i rad nadzorczych (w tym także prezesów) Telewizji Polskiej, Polskiego Radia oraz Polskiej Agencji Prasowej. Kompetencje te zostały przekazane Radzie z uprawnień wspomnianego ministra, https://demagog.org.pl/wypowiedzi/co-orzekl-trybunal-konstytucyjny-w-sprawie-rady-mediow-narodowych/, dostęp: 21 listopada 2023 r.
487 Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2016 roku (sygn. akt K 13/16) odnosił się do częściowej niezgodności z Konstytucją „małej ustawy medialnej” i odebrania KRRiT uprawnień na rzecz ministra właściwego do Skarbu Państwa. Trybunał uznał, że rozwiązania ustawy nowelizującej, które całkowicie wyłączyły udział w KRRiT w procedurze obsadzania organów spółek publicznej radiofonii i telewizji, są niekonstytucyjne. Sędziowie odwołali się między innymi do art. 213
ust. 1 w związku z art. 14 i art. 54 ust. 1 Konstytucji RP, https://demagog.org.pl/wypowiedzi/co-orzekl-trybunal-konstytucyjny-w-sprawie-rady-mediow-narodowych/, dostęp: 21 listopada 2023 r.

 

Print Friendly, PDF & Email

How useful was this post?

Click on a star to rate it!

Average rating 0 / 5. Vote count: 0

No votes so far! Be the first to rate this post.

0 0 votes
Article Rating
Subscribe
Powiadom o
guest

wp-puzzle.com logo

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments